Okul Müdürlerinin Otantik Liderliği ile Öğretmenlerin Özerkliği Arasındaki İlişkide Mesleki Özdeşleşmenin Moderatör Rolü

Ezgi Fatma Erbaş Kelebek

doi:10.37669/milliegitim.1117508

Okul Müdürlerinin Otantik Liderliği ile Öğretmenlerin Özerkliği Arasındaki İlişkide Mesleki Özdeşleşmenin Moderatör Rolü

Öz

Bu çalışmada, okul müdürlerinin otantik liderliğinin öğretmenlerin özerkliği üzerindeki etkisi incelenmiştir. Ek olarak bu etki üzerinde mesleki özdeşleşmenin moderatör rolü de incelenmiştir. Marmara Bölgesi’nde faaliyet gösteren özel okullarda çalışan 284 öğretmen araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Çalışma nedensel tarama modelin kullanıldığı nicel bir çalışma olup veriler Otantik Liderlik Ölçeği, Öğretmen Özerkliği Ölçeği ve Mesleki Özdeşleşme Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Her bir ölçeğin faktör yapısını görebilmek için açıklayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Hipotezleri test etmek için ise regresyon analizi ve PROCESS SPPS makrosu kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre okul müdürlerinin otantik liderlik davranışlarının öğretmen özerkliği üzerinde pozitif etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlara ek olarak mesleki özdeşleşmenin okul müdürlerinin otantik liderliği ile öğretmen özerkliği arasındaki ilişkide moderatör etkisinin olduğu saptanmıştır. Diğer bir değişle düşük mesleki özdeşleşmeden ziyade yüksek mesleki özdeşleşme söz konusu olduğunda otantik liderliğin öğretmen özerkliği üzerindeki etkisi daha güçlüdür.

Anahtar Kelimeler

References

Akçay, P. ve Sevinç, H. H. (2021). Okul yöneticilerinin algılanan yönetim tarzları ve öğretmenlerin özerkliği üzerine bir araştırma. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(2), 1173-1201. https://doi.org/10.17152/gefad.906997
Arkonaç, S. A. (1998). Sosyal psikoloji. Alfa Yayınları
Ashforth, B. E. and Mael, F. (1989). Social identity theory and the organization. Academy of Management Review, 14(1), 20-39. https://doi.org/10.5465/AMR.1989.4278999.
Avolio, B. J., and Gardner, W. L. (2005). Authentic leadership development: Getting to the root of positive forms of leadership. The Leadership Quarterly, 16(3), 315–338. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2005.03.001
Avolio, B. J., Gardner, W. L., Walumbwa, F. O., Luthans, F. and May, D. R. (2004). Unlocking the mask: A look at the process by which authentic leaders impact follower attitudes and behaviors. The Leader Quarterly, 15(6), 801-823. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2004.09.003
Avolio, B. J., Walumbwa, F. O. and Weber, T. J. (2009). Leadership: Current theories, research, and future directions. Annual Review of Psychology, 60, 421-499. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.60.110707.163621
Ayral, M., Özdemir, N., Türedi, A., Yılmaz Fındık, L., Büyükgöze, H., Demirezen, S., Özarslan, H. ve Tahiregi, Y. (2014). Öğretmen özerkliği ile öğrenci başarısı arasındaki ilişki: PISA örneği. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(Özel Sayı 1), 207-218.
Baron, R. M. and Kenny, D. A. (1986). The moderator-mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173-1182. https://doi.org/10.1037//0022-3514.51.6.1173

Başar, U. (2021). İş geliştirme uzmanlarının mesleki özdeşleşmeleri ve duygusal emekleri arasındaki ilişkiler üzerine görgül bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 43, 405-416. https://doi.org/10.30794/paused.766830
Begenirbaş, M., Gökmen, Y. ve Can Yalçın, R. (2021) Mesleki özdeşleşme ve psikolojik sahiplenme çalışanların iş biçimlendirmelerine etki eder mi?: Hizmet sektörü çalışanlarına yönelik bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(2). 1127-1143. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1188.
Biçkes, D. M. ve Yılmaz, C. (2017). Örgütsel özdeşleşmenin tükenmişlik üzerine etkisi: Öğretmenler üzerine bir uygulama. “İş, Güç” Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 19(2), 91-110. https://doi.org/10.4026/isguc.371043.
Bogler, R. (2001). The influence of leadership style on teacher job satisfaction. Educational Administration Quarterly, 37(5), 662-683. https://doi.org/10.1177/00131610121969460
Budak, S. (2000). Psikoloji sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
Buyruk, H. ve Akbaş, A. (2021). Öğretmenlerin mesleki profesyonelliği ile özerkliği arasındaki ilişkiye dair bir çözümleme. Eğitim ve Bilim, 46(208), 431-451. https://doi.org/10.15390/EB.2021.9996.
Cihangir Çankaya, Z. (2009). Özerklik desteği, temel psikolojik ihtiyaçların doyumu ve öznel iyi olma: Öz-belirleme kuramı. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(31), 23-31.
Çelik, M. ve Yavaş, T. O. (2020). İlkokul müdürlerinin otantik liderlik davranışlarının incelenmesi. H. Şahin ve B. Avcı Akbel (Edt.), Eğitim bilimlerinde güncel araştırmalar içinde (s.75-95). Ivpe Yayınevi
Çolak, İ. ve Altınkurt, Y. (2017). Okul iklimi ile öğretmenlerin özerklik davranışları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulama Eğitim Yönetimi, 23(1), 33-71.
Çolak, İ., Altınkurt, Y. ve Yılmaz, K. (2017). Öğretmenlerin özerklik davranışları ile iş doyumları arasındaki ilişki. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 189-208.
Deci, E. L. and Ryan, R. M. (1985). Instrinsic motivation and self determination in human behavior. Berlin: Springer Science&Business Media.
Deci, E. L. and Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychology Inquiry, 11(4), 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Deci, E. L., Connell, J. P. and Ryan, R. M. (1989). Self-determination in work organization. Journal of Applied Pscyhology, 74(4), 580-590. https://doi.org/10.1037/0021-9010.74.4.580
Deci, E. L., Ryan, R. M., Gagné, M., Leone, D. R., Usunov, D. R., Usunov, J. and Kornazheva, B. P. (2001). Need satisfaction motivation, and well-being in work organizations of a former eastern bloc country: A cross-cultural study of self-determination. Personalty and Social Psychology Bulliten, 27(8). https://doi.org/10.1177/0146167201278002
Deci, E. L., Olafsen, A. H. and Ryan, R. M. (2017). Self-determination theory in work organizations: The state of a science. Annual Review of Organization Psychology and Organizational Behavior, 4, 19-43. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113108
Demirtaş, H. A. (2003). Sosyal kimlik kuramı, temel kavram ve varsayımlar. İletişim: Araştırmaları, 1(1), 123-144. https://doi.org/10.1501/Iltaras_0000000023
Erdem A. T. (2020). Mesleki özdeşleşmenin tükenmişliğe etkisinde iş yükü algısının aracılık rolü: hemşirelere yönelik bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 11(Özel sayı), 89-103.
Enli Kalmaz, P. (2018). Örgütsel güvenin örgütsel özdeşleşme ve mesleki özdeşleşme üzerine etkileri hakkında bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli
Friedman, I. A. (1999). Teacher-perceived work autonomy: The concept and its measurement. Educational and Psychological Measurement, 59(1), 58-76. https://doi.org/10.1177/0013164499591005.
Garcia-Falieres, A. and Herrbach, O. (2015). Organizational and professional identification in audit firms: An affective approach. Journal of Business Ethics, 132, 753-763. https://doi.org/10.1007/s10551-014-2341-2
Gürbüz S. ve Şahin F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık
Ilies, R., Morgeson, F. P. and Nahrgang, J. D. (2005). Authentic leadership and eudaemonic well-being: understanding leader-follower outcomes. The Leadership Quarterly, 16(3), 373-394. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2005.03.002
İraz, R. ve Ata, N. (2020). Otantik liderliğin belediye çalışanlarının performansına etkisinde pozitif psikolojik sermayenin rolü. OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(27), 288-318. https://doi.org/10.26466/opus.643236.
Karatay, M., Günbey, M. ve Taş, M. (2020). Öğretmen profesyonelliği ile özerklik arasındaki ilişki. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 173-195.
Kavrayıcı, C. ve Ağaoğlu, E. (2020). Öğretmenlerin mesleki kimlik algıları ve örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. Başkent University Journal of Education, 7(2), 409-427.
Kırkbeşoğlu, E. ve Tüzük, İ. K. (2009). Bireycilik-toplulukçuluk ikileminde mesleki özdeşleşme ve örgütsel özdeşleşme ayrımı, Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-8.
Koçak, D. (2019). İstismarcı yönetimin prososyal motivasyon üzerindeki etkisinde örgütsel özdeşleşmenin aracı etkisi, Journal of Business Research-Turk, 11(2), 517-528. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.616.
Korkmaz, F. (2020). İş özerkliğinin çok yönlü kariyer tutumu üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir alan araştırması, Business & Management Studies: An International Journal (BMIJ), 8(4), 367-386. https://doi.org/10.15295/bmij.v8i4.1720.
Lamb, T. (2008). Learner autonomy and teacher autonomy: Synthesising an agenda. T. Lamb and H. Reinders (Eds.), In Learner and teacher autonomy: Concept, realitied and responses (Vol.1) (s.269-284). John Benjamins Publishing
Leroy, H., Anseel, F., Gardner, W. L. and Sels, L. (2012). Authentic leadership, authentic followership, basic need satisfaction, and work role performance: A cross-level study. Journal of management, 20(10), 1-21. https://doi.org/10.1177/0149206312457822.
Luthans, F. and Avolio, B. J. (2003). Authentic leadership: A positive developmental approach. K. S. Cameron, J. E. Dutton and R. E. Quinn (Eds.), In Positive organizational scholarship (s.241-261). San Francisco: Berrett- Koehler Publishers Inc.
Mael, F. and Ashforth, B. E. (1992). Alumni and their alma mater: A partial test of reformulated model of organizational identification. Journal of Organizational Behavior, 13(2), 103-123. https://doi.org/10.1002/job.4030130202
Okun, O. ve Çavuşoğlu, S. (2020). Üniversite çalışanlarının otantik liderlik düzeylerinin demografik özellikler üzerinden incelenmesi: Bingöl Üniversitesi örneği. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 159-181. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.546060.
Öztürk, İ. H. (2011). Öğretmen özerkliği üzerine kurumsal bir inceleme. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(35), 82-99.
Pattnaik, S. C. and Sahoo, R. (2021). Transformational leadership and organizational citizenship behaviour: The role of job autonomy and supportive management. Management Research Review, 44(10), 1409-1426. https://doi.org/10.1108/MRR-06-2020-0371.
Pearson, L. C. and Hall, B. W. (1993). Initial construct validation of teaching autonomy scale. The Journal of Educational Reseach, 86(3), 172-178. https://doi.org/10.1080/00220671.1993.9941155.
Pearson, L. C. and Moomaw, W. (2005). The relationship between teacher autonomy and stress, work satisfaction, empowerment, and professionalism. Educational Research Quarterly, 29(1), 38-54.
Robbins, S. P. ve Judge, T. A. (2013). Örgütsel davranış (İ. Erdem, çev). Nobel Akademik Yayıncılık
Ryan R. M. and Deci E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
Smith, R and Erdoğan, S. (2008). Teacher-learner autonomy: Programme goals and student-teacher constructs. T. Lamb and H. Reinders (Eds.), In Learner and teacher autonomy: Concept, realitied an response (Vol.1) (s.83-102). Amsterdam: John Benjamins Publishing
Shakil, R. M., Memon, M. A. and Ting, H. (2021). Inclusive leadership and innovative work behaviour: the mediating role of job autonomy. Quality & Quantity. https://doi.org/10.1007/s11135-021-01102-0
Sparks, D. (2012). The relationship between teacher perceptions of autonomy in the classroom and standards based accountability reform [Yayımlanmamış doktora tezi]. The University of Maryland, College Park.
Tabak, A., Polat, S., Coşar, S. ve Türköz, T. (2012) Otantik liderlik ölçeği: Güvenirlik ve geçerlilik çalışması. “İş, Güç”Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 14(4), 89-106. https://doi.org/10.4026/1303-2860.2012.0212.x
Tajfel, H. and Turner, J. C. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. W. G. Austin ve S. Worchel (Eds.), In The social psychology of intergroup relations (s.33-47). Brooks-Cole.
Turan, S. ve Bektaş, F. (2014). Liderlik. S. Turan (Edt.), Eğitim yönetimi teori, araştırma ve uygulama içinde (s. 293-297). Pegem A Yayıncılık.
Üzüm, P. ve Karslı, M. D. (2013). Sınıf öğretmenlerinin öğretmen özerkliğine ilişkin farkındalık düzeyleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 79-94.
Vurgun, L. (2020). Kelile ve Dimne eserindeki otantik liderlik özelliklerinin içerik çözümlemesi. S. Gün (Edt.), Yönetim, liderlik ve pazarlama içinde (s. 85-131). İksad Yayınevi.
Walumbwa, F. O., Avolio,B. J., Gardner, W. L., Wernsing, T. S. and Peterson S. J. (2008). Authentic leadership: Development and validation of a theory-based measure. Journal of management, 34(1), 89-126. https://doi.org/10.1177/0149206307308913
Wong, C. A. and Laschinger, H. K. S. (2013). Authentic leadership, performance, and job satisfaction: The mediating role of empowerment. Journal of Advanced Nursing, 69(4), 947-959. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2012.06089.x
Yazıcı, A. Ş. ve Akyol, B. (2017). Okul müdürlerinin liderlik davranışları ile öğretmen özerkliği arasındaki ilişki. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(10), 189-208. https://doi.org/10.16991/inesjournal.1365.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Ezgi Fatma Erbaş Kelebek ^*
0000-0001-5187-3416
Türkiye

Publication Date

September 13, 2023

Submission Date

May 19, 2022

Acceptance Date

October 4, 2022

Published in Issue

Year 2023 Volume: 52 Number: 239

DOI

https://doi.org/10.37669/milliegitim.1117508

IZ

https://izlik.org/JA74HH24AS

Cite

RIS / Bibtex

APA

Erbaş Kelebek, E. F. (2023). Okul Müdürlerinin Otantik Liderliği ile Öğretmenlerin Özerkliği Arasındaki İlişkide Mesleki Özdeşleşmenin Moderatör Rolü. Milli Eğitim Dergisi, 52(239), 1599-1626. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1117508