Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Fen Kavramları ve Bilimsel Süreç Becerileri ile Problem Çözme Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Year 2026, Volume: 55 Issue: 249, 499 - 536, 01.02.2026

Serap Aktemur Gürler , Tuğba Kanmaz , Abdulhamit Kurupınar

https://doi.org/10.37669/milliegitim.1544474

Abstract

Erken yaşlarda kazandırılacak bilimsel süreç ve problem çözme becerileri çocukların günlük
yaşamda karşılaşabilecekleri zorluklarla başa çıkma kapasitelerini artırmakla kalmayıp aynı
zamanda onları yaşam boyu öğrenme yolculuklarına hazırlamaktadır. Bu doğrultuda araştırmada
okul öncesi dönem çocuklarının fen kavramları ve bilimsel süreç becerileri ile problem çözme
becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden
ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışmada okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden
271 çocuğa “Fen Kavramları ve Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği” ile “Problem Çözme Becerisi
Ölçeği” uygulanarak veriler toplanmıştır. Araştırma sonuçları okul öncesi dönem çocuklarının fen
kavramları ve bilimsel süreç becerileri ile problem çözme becerileri arasında istatistiksel olarak
pozitif yönde orta düzey bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma sonucunda demografik
faktörlerden çocuğun yaşı ve cinsiyeti ile anne yaşının çocukların fen kavramları ve bilimsel
süreç becerileri ile problem çözme beceri düzeyleri üzerinde anlamlı bir farklılığa yol açmadığı
görülmüştür. Kardeş sayısı ile anne ve baba öğrenim düzeylerinin fen kavramları ve bilimsel süreç
becerileri düzeyinde, baba yaşının ise sadece bilimsel süreç becerileri düzeyinde anlamlı bir
farklılığa neden olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, çocukların problem çözme becerileri ile
fen kavramları ve bilimsel süreç becerileri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya
koymaktadır. Bu ilişki, çocukların gelişimsel özellikleri dikkate alındığında, öğrenme ortamlarında
bilimsel süreç becerileri ve problem çözme becerilerini destekleyen etkinliklere düzenli ve sistematik
biçimde yer verilmesinin pedagojik açıdan önemli olabileceğini göstermektedir.

Keywords

fen kavramları , bilimsel süreç becerileri , problem çözme becerileri , okul öncesi dönem , erken çocukluk

Investigation of the Relationship between Science Concepts, Scientific Process Skills and Problem Solving Skills of Preschool Children

Abstract

Scientific process and problem solving skills acquired at an early age not only increase children’s
ability to cope with the difficulties they may encounter in everyday life, but also prepare them for
their lifelong learning journey. Accordingly, the aim of this study was to investigate the relationship
between scientific concepts, scientific process skills and problem solving skills in preschool children.
The study was conducted using the relational survey method. In the study, data were collected from
271 preschool children using the ‘Science Concepts and Scientific Process Skills Scale’ and the
‘Problem Solving Skills Scale’. The results of the study showed that there was a statistically positive,
moderate relationship between preschool children’s science concepts, scientific process skills and
problem solving skills. The results of the study showed that the age and gender of the child and the
age of the mother among the demographic factors did not cause a significant difference in the level
of the children’s science concepts, science process skills and problem solving skills. It was found
that the number of siblings, mother’s and father’s education level caused a significant difference
in science concepts and science process skills, and father’s age caused a significant difference
only in science process skills. The findings indicate a positive and significant relationship between
children’s problem-solving skills and their understanding of science concepts as well as scientific
process skills. Considering children’s developmental characteristics, this relationship suggests that
learning environments should regularly and systematically incorporate activities that support both
scientific process skills and problem-solving abilities.

Keywords

Science concepts , scientific process skills , problem solving skills , preschool period , early childhood

References

• Aktemur Gürler, S. (2023). Blok temelli kodlama programı ile verilen fen eğitiminin çocukların bilimsel süreç becerilerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Arslan, İ. (2019). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin bilimsel süreç becerileri, akademik başarıları, rutin olan ve rutin olmayan problemlerdeki test başarıları arasındaki ilişkilerin analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
• Asa, A., & Çalış, S. (2024). Uzaktan eğitimde basit malzemelerle yapılan ev deneylerinin bilimsel süreç becerilerine ve öğrenme motivasyonuna etkisi: Işık ünitesi. Millî Eğitim, 53(241), 297-330. https://doi.org/10.37669/ milliegitim.1210023
• Aydın, E., & Karslı Baydere, F. (2023). “Basit makineler” konusunda mühendislik tasarım sürecine göre geliştirilen etkinliklerin 8. sınıf öğrencilerinin kavramsal anlamalarına ve bilimsel süreç becerilerine etkileri. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 14, 121–154.
• Aydoğdu, B. (2006). İlköğretim fen ve teknoloji dersinde bilimsel süreç becerilerini etkileyen değişkenlerin belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Bayar, M. E. (2023). Erken çocukluk dönemi fen eğitimi ve çocukların bilişsel gelişimi. Türkiye Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 53-66.
• Biçer, E., Başaran, M., & Aytar, A. G. (2021). Resimli çocuk kitaplarının bilimsel süreç becerilerine göre incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 19-36.
• Beichumila, F., Bahati, B., & Kafanabo, E. (2022). Students’ acquisition of science process skills in chemistry through computer simulations and animations in secondary schools in Tanzania. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 21(3), 166–195.
• Bete, A. O. (2020). Students’ knowledge and process skills in learning grade-8 chemistry. Journal of Research, Policy & Practice of Teachers and Teacher Education, 10(1), 1–13.
• Büyüköztürk, S., Kılıç Çakmak, E., Akgün, O. E., Karadeniz, S., & Demirel, F. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri (23. Baskı). Pegem Akademi.
• Creswell, J. W. (2016). Araştırma deseni nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. Eğiten Kitap.
• Çilingir, A. (2006). Fen lisesi ile genel lise öğrencilerinin sosyal becerileri ve problem çözme becerilerinin karşılaştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Eroğlu, E. (2001). Ailenin çocuklarda problem çözme yeteneğinin gelişmesi üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Ertek, Y., Ertek, E., & Güneş, B. (2013). Bilimsel süreç becerileri ile fizik öğretim programında yer verilen problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 1(2), 110–121.
• Fender, G. (1998). Öğrenmenin abc’si (Çev. O. Akınhay). Sistem Yayıncılık.
• Güden, C., & Timur, B. (2016). Ortaokul öğrencilerinin bilimsel süreç becerilerinin incelenmesi (Çanakkale örneği). Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 163–182. https://doi.org/10.17240/ aibuefd.2016.16.1-5000182916
• Güven, Y., & Karasulu-Kavuncuoğlu, M. (2020). Okul öncesi dönem çocukların yaratıcılık düzeyleri ile problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 37–53.
• Haenilah, E., Yanzi, H., & Drupadi, R. (2021). The effect of the scientific approach-based learning on problem solving skills in early childhood: Preliminary study. International Journal of Instruction, 14(2), 289-304. https://doi.org/10.29333/iji.2021.14217a
• Hudson, A. (2011). Jean Piaget’s theories and applications for first grade mathematics. St. Edward’s University. http://sites.stedwards.edu/ educationportfolios-ahudson3/files/2011/11/Piaget_mathematics.pdf
• Kartal, S., & Arslan, A. (2022). Okul öncesi öğrencilerinin problem çözme becerileri. İçinde N. Tüfekci, H. Karacan, A. Korkut, & Y. Imeri (Ed.ler), Conference proceedings (s. 306). Eğitim Yayınevi.
• Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (30. baskı). Nobel Yayıncılık.
• Klahr, D., & Nigam, M. (2004). The equivalence of learning paths in early science instruction: Effects of direct instruction and discovery learning. Psychological Science, 15(10), 661–667.
• Koç, E. D. (2023). Bir okul öncesi öğretmeninin eğitim-öğretim dönemi içerisinde uyguladığı etkinlik planlarında fen-bilim eğitimine yer verme durumunun incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 758–774. https://doi.org/10.53444/deubefd.1252649
• Kunt, B., Özel, E., & Kunt, H. (2015). Determination of science process skills of 60-72 months old preschool students. Eurasian Education & Literature Journal, 3(3), 41–55.
• Kuru, N., & Akman, B. (2017). Okul öncesi dönem çocuklarının bilimsel süreç becerilerinin öğretmen ve çocuk değişkenleri açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 42(190), 269-279.
• Lin, X., Yang, W., Wu, L., Li-fen, Z., Wu, D., & Hui, L. (2020). Using an inquirybased science and engineering program to promote science knowledge, problem-solving skills and approaches to learning in preschool children. Early Education and Development, 32(5), 695-713. https://doi.org/10.10 80/10409289.2020.1795333
• Lin, X., Yang, W., Xie, W., & Li, H. (2023). The integrative role of parenting styles and parental involvement in young children’s science problemsolving skills. Frontiers in Psychology, Article 1096846. https://doi. org/10.3389/fpsyg.2023.1096846
• Lusidawaty, V., Fitria, Y., Miaz, Y., & Zikri, A. (2020). Pembelajaran IPA dengan strategi pembelajaran inkuiri untuk meningkatkan keterampilan proses sains dan motivasi belajar siswa di sekolah dasar. Jurnal Basicedu, 4(1), 168–174. https://doi.org/10.31004/basicedu.v4i1.321
• Metwally, E. O. (2017). Anasınıfına devam eden çocukların problem çözme becerileri ile anne-baba tutumlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Ocak, G., Bahçeğil Yazıcıoğlu, E., & Karakuyu, A. (2023). Ortaokul öğrencilerinin problem çözme becerileri ile eleştirel düşünme becerileri arasındaki ilişki. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(2), 1865.
• Oğuz, V., & Akyol Köksal, A. (2015). Problem çözme becerisi ölçeği (PÇBÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(1), 105-122.
• Olkun, S., Fidan, E., & Babacan Özer, A. (2013). 5-7 yaş aralığındaki çocuklarda sayı kavramının gelişimi ve saymanın problem çözmede kullanımı. Eğitim ve Bilim, 38(169), 235–248.
• Ömeroğlu, E., Büyüköztürk, Ş., Aydoğan, Y., & Özyürek, A. (2012). 5-7 yaş grubu çocuklar için problem çözme ölçeği geliştirme süreci. II. Uluslararası Türkiye Araştırmaları Kongresi, 859–868.
• Özyürek, A. (2018). Okul öncesi dönem çocuklarda problem çözme becerilerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 3(2), 32–41.
• Piaget, J. (1972). The psychology of the child. Basic Books.
• Prime, H., Plamondon, A., & Jenkins, J. (2017). Birth order and preschool children’s cooperative abilities: a within‐family analysis. British Journal of Developmental Psychology, 35(3), 392-405. https://doi.org/10.1111/ bjdp.12180
• Ramazan, O., & Demir, S. (2011). Okul öncesi eğitim kurumuna devam eden 36- 48 aylık çocukların bilişsel gelişim düzeyleri. Eğitim Bilimleri Araştırma Dergisi, 1(2), 83–98.
• Saçkes, M., & Trundle, K. C. (2017). Change or durability? The contribution of metaconceptual awareness in preservice early childhood teachers’ learning of science concepts. Research in Science Education, 47, 655– 671. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9524-3
• Saygılı, P., & Yalman, F. E. (2019). Okul öncesi dönemde oyun tabanlı öğrenme yönteminin bilimsel süreç becerisine etkisinin incelenmesi. Milli Eğitim, 50(231), 7-26.
• Şenocak, E., Samarapungavan, A., Aksoy, P., & Tosun, C. (2013). A study on development of an instrument to determine Turkish kindergarten students’ understandings of scientific concepts and scientific inquiry processes. Educational Sciences: Theory and Practice, 13(4), 2217–2228.
• Şahin, G. (2009). Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 5-6 yaş çocuklarının özerklik ve atılganlık düzeyleri ile sosyal problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
• Şeker, R., Çınar, D., & Özkaya, A. (2004). Effects of environmental factors on the success rate of university student. XIII. National Educational Sciences Congress, Malatya.
• Şimşek, C., & Tezcan, R. (2008). Çocukların fen kavramıyla ilgili düşüncelerini etkileyen faktörler. İlköğretim Online, 7(3), 569–577.
• Tabachnick, B. G., Fidell, L. S., & Ullman, J. B. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
• Terzi, Ş. (2003). Altıncı sınıf öğrencilerinin kişiler arası problem çözme beceri algıları. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(2), 1–15.
• Tok, Y. (2020). Okul öncesi eğitime devam eden 5 yaş grubu çocukların yılmazlık düzeyleri ile matematik ve bilimsel süreç becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Tok, Y. & Üna, M. (2020). Examining the correlation between resilience levels and math and science process skills of 5-year-old preschoolers. Research in Pedagogy, 10(2), 203-228. https://doi.org/10.5937/istrped2002203t
• Uyanık Aktulun, Ö., Kaya, Ü. Ü., Gözüm, A. İ. C., & Yılmaz, P. M. (2024). Okul öncesi dönemde bilime yönelik motivasyon ile örüntü becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15, 976–993.
• Ünal, M. & Sağlam, M. (2018). Examination of the effect of the gems program on problem solving and science process skills of 6 years old children. European Journal of Educational Research, 7(3), 567-581. https://doi. org/10.12973/eu-jer.7.3.567
• Van Oers, B., & Duijkers, D. (2013). Teaching in a play-based curriculum: Theory, practice and evidence of developmental education for young children. Journal of Curriculum Studies, 45(4), 511–534.
• Vartiainen, J., & Kumpulainen, K. (2020). Playing with science: Manifestation of scientific play in early science inquiry. European Early Childhood Education Research Journal, 28(4), 490-503. https://doi.org/10.1080/1 350293x.2020.1783924
• Wardani, I., & Djukri, D. (2019). Teaching science process skill using guided inquiry model with starter experiment approach: An experimental study. Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia, 5(2), 277–284.
• Weisberg, D. S., Hirsh-Pasek, K., Golinkoff, R. M., Kittredge, A. K., & Klahr, D. (2016). Guided play: Principles and practices. Current Directions in Psychological Science, 25(3), 177–182.
• Yılmaz, E., Karaca, F., & Yılmaz, E. (2009). Sağlık yüksekokulu öğrencilerinin problem çözme becerilerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 38–48.
• Yılmaz, E., & Tepeli, K. (2013). 60-72 aylık çocukların sosyal problem çözme becerilerinin duyguları anlama becerileri açısından incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 18, 117–130.
• Yükçü, Ş. B., & Demircioğlu, H. (2017). Okul öncesi dönemdeki çocukların sosyal problem çözme becerisinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(2), 216–238.
• Zainuddin, Z., Syukri, M., Prayogi, S., & Luthfia, S. (2022). Implementation of engineering everywhere in physics LKPD based on stem approach to improve science process skills. Jurnal Pendidikan Sains Indonesia, 10(2), 231-239.
• Zorlu, F., Zorlu, Y., Sezek, F., & Akkuş, H. (2014). Ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin bilimsel süreç becerileri ile seviye belirleme sınavı sonuçlarının karşılaştırılması. EKEV Akademi Dergisi, 59, 519–532.