Research Article

Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени

Volume: 4 Number: 2 December 29, 2025
EN KY

Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени

Abstract

Изилдөөдө кыргыздардын салттык үй-бүлө түзүлүшүндөгү көп аялдуулуктун тарыхый, социалдык жана укуктук табиятын адат укугу менен шарияттын өз ара айкалышында анализдейт. Полигамия кыргыз коомунда диний негизден гана эмес, жоокердик шарттардан келип чыккан демографиялык теңсиздик, жесир аялдарды коргоо зарылдыгы, тукум улантуунун мааниси жана көчмөн чарбанын эмгекке болгон муктаждыгы сыяктуу практикалык факторлордон улам пайда болгон көп кырдуу социалдык институт катары бааланат. Макалада адат укугунун полигамияны өз алдынча тартип системасы аркылуу жөнгө салгандыгы көрсөтүлөт: байбиченин макамы, токол алуудагы себептердин негиздүүлүгү, күбөлөрдүн болушу, жашыруун никеге карата коомдук санкциялар жана бийлердин адилеттикке негизделген чечим чыгаруусу — бул институттун башаламандык эмес, коомдук жоопкерчиликке таянган механизм экенин далилдейт. Ошондой эле шарияттагы нике адилеттүүлүгү, материалдык камсыздоо талабы жана аялдардын укугун коргоо принциптери менен кыргыздардын адат укугунун айрым өңүттөрү мазмундук жактан шайкеш келери белгиленет. Жыйынтыгында, көп аялдуулук кыргыз коомунун белгилүү бир тарыхый этаптагы социалдык реалдуулугун чагылдырган жана адат менен шарияттын өз ара таасири аркылуу калыптанган укуктук-маданий феномен катары бааланат.

Keywords

References

  1. el-Mergînânî, Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr. el-Hidâye Şerhu Bidâyeti’l-Mübtedî. Tahkik/Taʿlîk: Abdüsselâm Abdülhâdî Şennâr. 1. Baskı. Beyrut–Suriye: Dârü’d-Dekâik – Dârü’l-Fayhâ, 2019.
  2. Fakhr Ud Din, Khalil ur Rahman жана Shoukat Nawaz. “Phenomenological Exploration of the Causes of Polygamous Marriages in District Battagram of Khyber Pakhtunkhwa, Pakistan.” Journal of Development and Social Sciences (JDSS) 5/3 (2024), 490– 500.
  3. Hallâf, Abdülvehhâb. Ahkâmü’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye fi’ş-Şerîati’l-İslâmiyye alâ Vifki Mezhebi Ebî Hanîfe ve Mâ Aleyhi’l-Amelü bi’l-Mahâkim. Kuveyt: Dârü’l-Kalem, 1990.
  4. Kariev, Aitmatmat. “Kırgızların Çok Evlilik Âdetinin (ve Yaş Farkının) İslam Hukuku Açısından Ele Alınışı (17.–19. yy.).” Metaferika 3/3 (2022), 98–105.
  5. Абдраимов, Б. Д. “Институт брака по обычному праву кыргызов (по материалам эпоса «Манас»).” Вестник Поволжского института управления 19/1 (2019), 93–98.
  6. Абдыралиев, Б. Д. “Институт брака по обычному праву кыргызов (по материалам эпоса «Манас»).” Вестник Поволжского института управления 19/1 (2019), 93–98.
  7. Абрамзон, С. М. Кыргызы и их этногенетические и историко-культурные связи. Фрунзе: Кыргызстан, 1990.
  8. Айтбаева, Ж. С. “К вопросу об институте полигамии.” Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук 5/3 (2016), 95–97.

Details

Primary Language

Kyrgyz

Subjects

Islamic Law

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 29, 2025

Submission Date

December 8, 2025

Acceptance Date

December 16, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 4 Number: 2

APA
Abdigaparkyzy, B. (2025). Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени. MANAS Journal of Religious Sciences, 4(2), 132-138. https://izlik.org/JA57DA37YZ
AMA
1.Abdigaparkyzy B. Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени. MANAS Journal of Religious Sciences. 2025;4(2):132-138. https://izlik.org/JA57DA37YZ
Chicago
Abdigaparkyzy, Buunira. 2025. “Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени”. MANAS Journal of Religious Sciences 4 (2): 132-38. https://izlik.org/JA57DA37YZ.
EndNote
Abdigaparkyzy B (December 1, 2025) Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени. MANAS Journal of Religious Sciences 4 2 132–138.
IEEE
[1]B. Abdigaparkyzy, “Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени”, MANAS Journal of Religious Sciences, vol. 4, no. 2, pp. 132–138, Dec. 2025, [Online]. Available: https://izlik.org/JA57DA37YZ
ISNAD
Abdigaparkyzy, Buunira. “Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени”. MANAS Journal of Religious Sciences 4/2 (December 1, 2025): 132-138. https://izlik.org/JA57DA37YZ.
JAMA
1.Abdigaparkyzy B. Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени. MANAS Journal of Religious Sciences. 2025;4:132–138.
MLA
Abdigaparkyzy, Buunira. “Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени”. MANAS Journal of Religious Sciences, vol. 4, no. 2, Dec. 2025, pp. 132-8, https://izlik.org/JA57DA37YZ.
Vancouver
1.Buunira Abdigaparkyzy. Салттык укук менен шарияттын кесилишинде калыптанган көп аялдуулук феномени. MANAS Journal of Religious Sciences [Internet]. 2025 Dec. 1;4(2):132-8. Available from: https://izlik.org/JA57DA37YZ