Türkiye’de Doğal Taş Madenciliğinin İşletme Faaliyetleri, İstatistikleri ve Maden İhracatı Yönüyle İncelenmesi

Öz

Türkiye’de gerçekleştirilen maden üretiminde ve ihracatında doğal taşların önemli bir payı vardır. Türkiye 2024 yılı maden ihracatı değer (ABD Doları) açısından ürün grupları açısından incelendiğinde en çok ihracatı yapılan maden grubu 2,3 milyar dolar ile metalik madenlerdir. Bu maden grubundan sonra 1,9 milyar dolar ile doğal taşlar ikinci olarak yer almıştır. 2024 yılı maden ihracatında doğal taşların tüm maden ihracatı içerisindeki oranı yaklaşık %32,3 olmuştur. Bu çalışmada, doğal taş ihracatı son on yıl (2015-2024) üzerinden genel olarak değerlendirilmiş, 2022-2024 yılları ise detaylı olarak incelenmiştir. Doğal taş üretimleri 2015-2024 yılları üzerinden değerlendirilmiştir. Maden üretimlerinde genel olarak ilk beş sırada yer alan mermer, traverten, andezit, bazalt ve granit madenlerinin işletme izinli ruhsat sayısında da ilk beş sırada yer aldığı anlaşılmıştır. Doğal taşların ruhsatlandırıldığı II. grup (b) bendi maden ruhsat sayılarının toplam ruhsat sayıları içerisindeki oranı önemli bir seviyededir. II. grup (b) bendi ruhsat sahalarındaki maden ocaklarında 2023 ve 2024 yıllarında istihdam edilen çalışan sayıları dikkate alındığında doğal taş sektöründen oldukça fazla kişinin doğrudan etkilendiği düşünülmektedir. Bu çalışma ile Türkiye doğal taş madenciliğinin madencilik faaliyetleri istatistikleri ve maden ihracatı açısından değerlendirilmesi ve ülke ekonomisi için öneminin vurgulanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Madencilik
• Doğal taş
• Doğal taş üretimi
• Maden ihracatı

Kaynakça

1. Acar, H., Büyüksağiş, İ.S. ve Gürsoy, M., 2025. Doğaltaş Sektörünün Kurumsallaşmasının Önündeki Engeller ve Çözüm Önerileri, 12. Uluslararası Mermer ve Doğaltaş Kongresi, Afyonkarahisar, 597-585.
2. Adıgüzel, M. ve Şengüler, M., 2019. Türkiye Mermer Sektörünün ve Rekabet Gücünün İncelenmesi, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(3), 1530-1546
3. Akyüz, B. ve Uslu, M., 2025. Türkiye Doğaltaş Sektörünün Küresel Rekabetçiliği: 2024 Yılı Perspektifinde Fırsatlar, Zorluklar ve Stratejiler, 12. Uluslararası Mermer ve Doğaltaş Kongresi, Afyonkarahisar, 431-443.
4. Demir, B.G. ve Caran, Ş., 2021. Türkiye’nin Doğal Taş Tarihi, Ekonomisi ve Maden Ruhsat Durumuna Genel Bir Bakış. MAPEG Dergi, Yıl:2, Sayı:3, 10-19.
5. Demir, B. G., Akbulut, A. ve Özdoğan, A. K. 2025. Türkiye’nin Cezayir, Mısır, Libya Dış Ticareti ve Maden İhracatı. Turkish Journal of African Studies, 2(2), 147-161.
6. Demirdağ, S., Altındağ, R., Şengün, N. ve Akbay, D., 2018. Isparta İli Mermercilik ve Doğal Taş Sektörü Analizi. Isparta Yerel Ekonomik Kalkınma Vizyonu 2018. Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları. ISBN:978-605-9454-27-8.
7. Elsharkawi, E. ve Kundak, E., 2025. Türkiye’den Mısır’a Yapılan Doğaltaş İhracatının Değerlendirilmesi, 12. Uluslararası Mermer ve Doğaltaş Kongresi, Afyonkarahisar, 453-459.
8. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB), 2025a. Maden Sektörü Görünümü Raporu 2024. 17s. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/MADEN-SEKTOR-GORUNUMU24-1.pdf

9. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB), 2025b. 2024 Çalışma Raporu, 187s. https://imib.org.tr/upload/2024-Faaliyet-Raporu.pdf
10. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB), 2023a. 2022 Çalışma Raporu, 165s. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/cr2022.pdf
11. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB), 2023b. 2022 Yılı Maden Sektörü Görünümü Raporu, 12s. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/MADEN-SEKTOR-GORUNUMU22.pdf
12. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB), 2024a. 2023 Çalışma Raporu, 199s. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/2023-1.pdf
13. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB), 2024b. 2023 Yılı Maden Sektörü Görünümü Raporu, 12s. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/2023.pdf
14. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB), t.y. Doğal Taş, 31s. https://imib.org.tr/maden/dogal-tas/
15. Kaptan, A. ve Adıgüzel, M., 2023. Türkiyede Doğal Taş Sektörü ve Rekabet Gücü. İstanbul Ticaret Üniversitesi Dış Ticaret Dergisi, 1(3), 105-114. https://doi.org/10.5281/zenodo.8378025
16. Komurlu, E., Kesimal, A., 2012. New Engineering Materials for Underground Constructions. 16th International Metallurgy and Materials Congress, pp. 307-319, İstanbul, Turkey
17. Kun, N., 2018. Türkiye Mermer Yatakları Cinsleri ve Jeolojileri, Karbonatlı Mermerler. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği Yayınları, ISBN: 978-605-63410-3-8., İstanbul, 487s.
18. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), 2025a. Maden İstatistikleri, Hammadde Üretim İzinleri. https://www.mapeg.gov.tr/Sayfa/Madenistatistik
19. Maden Kanunu, 1985. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3213&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
20. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), 2025b. 2024 Yılı Sonu Ruhsat listesi (yayınlanmamış)
21. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), 2025c. Maden İstatistikleri, Maden Grubuna Göre Türkiye Geneli Ruhsat Sayıları. https://www.mapeg.gov.tr/Sayfa/Madenistatistik
22. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), 2025d. Maden İstatistikleri, Maden Üretim Değerleri. https://www.mapeg.gov.tr/Sayfa/Madenistatistik
23. Maden Yönetmeliği, 2022. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39873&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
24. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), 2025e. Ocak Çalışan Sayısı (yayınlanmamış)
25. Mallı, T., Deliormanlı, A.H., 2025. Mermer Ocaklarında Blok Üretim Maliyetlerinin Üretim Kapasitesi İle Değişiminin Araştırılması, 12. Uluslararası Mermer ve Doğaltaş Kongresi, Afyonkarahisar, 102-110.
26. Özdoğan, A.K., 2025. Doğal Taş Kesiminde Kullanılan Klasik ve Telli Katrakların Kesim Performanslarının İncelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Isparta, Yüksek Lisans Tezi, 86 s.
27. Pıçak, M., Yıldırım, M. ve Demir, Ş., 2022. Diyarbakır Mermer Sektörünün Mevcut Durumu ve Sorunları Üzerine Alan Araştırması. Turkish Business Journal. 3(6) 29-49
28. Yerel, S. ve Erşen, T., 2011. Türkiye’nin Mermer İhracat Miktarlarının Değerlendirilmesi. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi (24), 75-82.
29. Yüzer, E. ve Kun, N., 2023. Doğal Taşlar. 82-91. Endüstriyel Mineraller El Kitabı. Editörler (Ed): Yüce, A.E., Önal, G., Kangal, O.M. ve Ergunalp, D., İstanbul, 378 s.