EBÛ HANÎFE’NİN "NAMAZDA ARAPÇA'DAN BAŞKA BİR DİL İLE KIRAAT” FETVASINA DAİR BEDİÜZZAMAN SAİD NURSİ’NİN DEĞERLENDİRMELERİNİN ANALİZİ

Year 2025, Issue: 5, 60 - 80, 02.01.2026

Kadir Sayım

Abstract

Cumhuriyet döneminde temel devlet politikası haline gelen unsuriyet/ırkçılık fikrinin en büyük yansımalarından biri de dini alanda kendini göstermiştir. Milli bir din oluşturma çabası içine giren bu anlayış namaz, ezan gibi şeâir-i islâmiyyeyi Türkçeye çevirmeye çalışmıştır. Bu durum o dönemde çok ciddi tartışmaların kapısını açmıştır. Hükümete bir meşruiyet zemini arama gayretinde ola bir kısım ehl-i ilim özellikle Türkçe namaz konusunda makaleler yazmış ve ilmi metodlarla sanki hükümetin amacı dini meseleleri teyid ve tahkim etmekmiş gibi bu amacın meşruiyetini ortaya koymaya çalışmışlardır. Bu yaklaşımların en güçlüsünü Ebû Hanîfe’nin namazda Arapça’dan başka bir dil ile kırâate cevaz verdiğine dair nakledilen görüş oluşturmaktadır. Bediüzzaman Said Nursî’nin de içinde bulunduğu muârız ve muhâlif görüş sahipleri ise temelde İslâmî şeâirlerin olduğu gibi korunmasının gerekliliğini savunup özelde de Arapça dışında bir dil ile kırâatin câiz olmayacağını beyan etmişlerdir. Zira Arapça dil yapısı itibariyle çok geniş bir dil olduğundan başka bir dile tercüme yoluyla intikâli maksud manaların kaybolmasına ve bozulmasına sebebiyet verecektir. Bediüzzaman bunu Fatiha sûresinin ilk ayetine nahivin en temel kaideleri mûcibince verdiği mana ile örneklendirmiştir ki bu cümlenin tek kısa bir cümle ile başka bir dile tercümesinin mümkün olmadığını ispatlamaya çalışmıştır. Özelde ise Ebû Hanîfe’nin görüşünün delil olarak alınamayacağını iki açıdan açıklamıştır. Birincisi bu görüşün umum müctehidlerin görüşüne muârız olmasından mütevellid cadde-i kübrânın umum eimmenin yolu olacağı, ikinci olarak da bu fetvanın beş noktada umumi olmayıp husûsî olduğu şeklindedir. Türkiye tarihinde önemli bir yeri olan bu sürecin arkasında yer alan dinamiklerin ortaya çıkarılması ve diğer yandan fıkhî dayanakları olması itibariyle bu vesileyle meselenin ilmî yönlerinin de tahkik edilmesi ve o dönemde yaşayan büyük bir alimin gözünden konunun nazara verilmesi gelecek çalışmalar için pek çok yönlü bir örneklik oluşturacaktır. Araştırmanın en önemli sonucunu Bediüzzaman’ın ifade ettiği 5 noktada hususilik iddiasının Hanefî kaynaklarca da bazı ihtilaflarla birlikte doğrulanması oluşturmaktadır. Çalışma bir giriş ve iki başlık şeklinde ele alınacaktır.

Keywords

Türkçe Namaz , Türkçe Ezan , Ebû Hanîfe , Bediüuzzaman Said Nursî

AN ANALYSIS OF BEDIUZZAMAN SAID NURSI’S OPINION ABOUT THE OPINION “IT IS POSSIBLE TO RECITE THE QURAN IN A LANGUAGE OTHER THAN ARABIC IN PRAYER” ATTRIBUTED TO EBU HANIFE

Abstract

One of the most significant reflections of the ideology of racialism, which became a fundamental state policy during the Republican era, manifested itself in the religious sphere. This approach, which sought to establish a national religion, attempted to translate Islamic symbols such as prayer and the call to prayer into Turkish. This situation opened the door to serious debate at the time. Some scholars, seeking to legitimize the government, wrote articles specifically on prayer in Turkish and, using scholarly methods, attempted to legitimize this aim, as if the government's aim were to confirm and strengthen religious matters. The most compelling of these approaches is the reported view that Abu Hanifa permitted recitation in a language other than Arabic during prayer. Opponents and dissenters, including Bediüzzaman Said Nursi, argued that Islamic symbols should be preserved as they are and, in particular, declared that recitation in a language other than Arabic would be impermissible. Because Arabic is inherently a vast language, translating it into another language would result in the loss and distortion of its intended meanings. Bediüzzaman exemplified this with the meaning he gave to the first verse of Surah al-Fatiha, in accordance with the most fundamental principles of grammar, attempting to demonstrate that translating this sentence into another language with a single short sentence was impossible. Specifically, he explained that Abu Hanifa's view could not be taken as evidence on two grounds. First, because this view contradicts the views of all mujtahids, it is the path to universal understanding. Second, this fatwa is not general but specific in five respects. Revealing the dynamics behind this process, which has an important place in Turkish history, and on the other hand, investigating the scientific aspects of the issue due to its jurisprudential basis and considering the issue through the eyes of a great scholar who lived at that time will constitute a multifaceted example for future studies. The most significant result of the research is the confirmation, albeit with some disagreement, of Bediüzzaman's claim of specialness in five points, also by Hanafi sources. The study will be presented as an introduction and two sections.

Keywords

Prayer in Turkish , Call to Prayer in Turkish , Abû Ḥanîfa , Bediüzzaman Said Nursî

References

• Armağan, Mustafa. Türkçe Ezan ve Menderes, İstanbul: Timaş Yayınları, 2010.
• Askalânî, İbn Hacer el-. Fethu’l-Bârî bi-Şerh-i Sahîhi’l-Buhârî, Mısır: Mektebetü’s-Selefiyye, t.y.
• Aynî, Bedrüddin el-. Umdetü’l-Kârî Şerh-i Sahihi’l-Buhârî, 20 cilt, Beyrut: Dâru’l-Fikr, t.y.
• Aynî, Bedrüddin el-. el-Binâye Şerhu’l-Hidâye, Thk. Eymen Salih Şa’bân, 13 cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000/1420.
• Bâberti, Ekmeleddin el-. el-İnâye Şerhu’l-Hidâye, 10 cilt, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1970/1389.
• Behûtî el-Hanbeli, Mansur bin Yunus el-. Keşşâfu’l-Gınâ ani’l-İknâ, Thk. Lecne, 15 cilt, Suudi Arabistan: Vizâratu’l-Adl, 2008/1429.
• Bûtî, Ramazan Said. Fıkhu’s-Sîreti’n-Nebeviyye, Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 1426.
• Buhârî, Abdulaziz el-. Keşfu’l-Esrâr an Usûl-i Fahri’l-İslâm el-Pezdevî, 4 cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2.Baskı, 2009.
• Ceylan, Hasan Hüseyin. Kemalizm’in Türkçe Ezan Hikayesi, Ankara: Rehber Yayıncılık, 1996.
• Dehlevî, Şah Veliyyullah ed-. el-İnsâf fi Beyân-i Esbâbi’l-İhtilâf, Thk. Abdulfettah Ebu Ğudde, Beyrut: Dâru’n-Nefâis, 1404.
• Ensârî, Zekeriyya el. Esna’l-Metâlib fi Şerh-i Ravzı’t-Tâlib, 4 cilt, Yemen, Matbaatu’l-Yemeniyye, 1895/1313. Fergan, Eşref Edib. Kara Kitap, Ankara: Beyan Yayınları, 2020.
• İbn Abidin, Muhammed Emin. Haşiyetu Reddu’l-Muhtar ala Dürri’l-Muhtar, 6 cilt, Mısır: Mustafa Bâbi’l-Halebi, 2. Baskı, 1966/1386.
• İbn Ebi Tâlib, Mekki. el-Hidâye ilâ Bulûğu’n-Nihâye, Thk. Eş-Şâhid el-Bûşîhî, 13 cilt, İmârât: Câmiatu’ş-Şârika, 2008/1429.
• İbn Mâze, Burhaneddin el-Buhârî. el-Muhîtu’l-Burhânî fi’l-Fıkhi’n-Nu’mânî, Thk. Abdulkerim Sami el-Cündi, 9 cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004/1424.
• İbn Melek, Abdullatif Şerhu’l-Menâr fî Usûli’l-Fıkıh, Thk. İlyas Kaplan, 3 cilt, Beyrut: Dâr-ı ibn Hazm, 2014/1435.
• İbn Nüceym, Zeynüddin. el-Bahru’r-Râik Şerh-i Kenzi’d-Dekâik, 7 cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, t.y.
• İbnü’l-Hümam, Kemaleddin. Şerh-i Fethu’l-Kadîr ale’l-Hidâye, 10 cilt, Mısır: Mustafa Bâbi’l-Halebi, 1970/1389.
• İyâz, Kâdî, eş-Şifâ fi Ta’rîfi Hukuki’l-Mustafa, Thk. Muhammed Emin Kurra Ali, Usame er-Rifâi, Cemal Sürvan, Nureddin Kura, Abdulfettah Seyyid, 2 cilt, Ürdün, Dâru’l-Feyhâ, 2. Baskı, 1986/1407.
• İzz b. Abdisselam, Kavâidü’l-Ahkâm fî Mesâlihi’l-Enâm, Thk. Taha Abdurraûf, 2 cilt, Kahire: Mektebetü’l-Külliyyâti’l-Ezheriyye, 1991/1414.
• Kârî, Molla Ali el. Feth-i Bâbi’l-İnâye bi-Şerhi’n-Nükâye, Thk. Muhammed Nizâr Temim, Heysem Nizar Temim, 3 cilt, Beyrut: Dâru’l-Erkâm, 1997/1428.
• Kâsânî, Alaaddin Ebu Bekir el. Bedâiu’s-Sanâi fî Tertîbi’ş-Şerâi, 7 cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2009/ 1431.
• Kâtu, Muhammed Mahmud. Tercemetü’l-Kur’ân beyne’l-Hazri ve’l-İbâhati, Dubey: Cemiyyet-i Dâri’l-Bir, 2011/1432.
• Kelbî, İbn Cüzey el. el-Kavânîni’l-Fıkhiyye, t.y.
• Kestelli, Muslihuddin, Haşiye ala Şerhi’l-Akâid, İstanbul: Fazilet Neşriyat, 2014.
• Matûridî, Muhammed Ebû Mansûr el. Te’vîlâtu Ehli’s-Sünne, Thk. Mecdî Baslum. 10 cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005/1426.
• Merğinânî, Burhaneddin el. el-Hidâye fi Şerh-i Bidâyeti’l-Mübtedi, Thk. Talal Yusuf, 4 cilt, Beyrut: Dâr-ı İhyâi’t-Turâsi’l-Arabi, 2004/1425.
• Nevevî, Ebu Zekeriyya Muhyiddin en. el-Mecmû Şerhu’l-Mühezzeb, Thk. İlmi bir Lecne, 9 cilt, Kahire, İdâratu’t-Tıbâati’l-Münîriyye, 1344-1347.
• Nursî, Bediüzzaman Said, Sözler, İstanbul: Sözler Neşriyat, 2004a.
• Nursî, Bediüzzaman Said, Mektubat, İstanbul: Sözler Neşriyat, 2004a.
• Nursî, Bediüzzaman Said, Lem’âlar, İstanbul: Sözler Neşriyat, 2004a.
• Nursî, Bediüzzaman Said, Kastamonu Lahikası, İstanbul: Sözler Neşriyat, 2004a.
• Nursî, Bediüzzaman Said, Ta’likât ve Kızıl İ’câz, İstanbul: Envâr Neşriyat, 2008.
• Nursi, Bediüzzaman Said, Münazarat, İstanbul: Envar Neşriyat, 2024.
• Pezdevî, Fahru’l-İslâm el. Keşfu’l-Esrâr an Usûl-i Fahri’l-İslâm el-Pezdevî, 4 cilt, İstanbul: Şeriketü’s-Sehâfeti’l-Osmâniyye, 1890/1308.
• Râfiî, Ebu’l-Kâsım er. Şerhu’l-Kebir, Thk. Ali Muhammed İvaz, Adil Ahmed Abdulmevcud, 13 cilt, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997/1417.
• Sabri Efendi, Mustafa. Kur’ân Tercümesi Meselesi, İstanbul: Bedir Yayınevi, 2014/1436.
• Serahsî, Şemsüleimme. el-Mebsût, Thk. İlmi Komisyon, 31 cilt, Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 2009/1431.
• Sığnâkî, Hüsameddin es. el-Kâfî Şerhu’l-Pezdevî, Thk. Fahreddin Seyyid Muhammed Kânit, 4 cilt, Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 2001/1422.
• Sığnâkî, Hüsameddin es-, en-Nihâye fî Şerhi’l-Hidâye, Suud-i Arabistan: Yüksek Lisans Tezi, 1435/1438. Sicribd, “Tanıyanların Dilinden”, (Erişim 29 Temmuz 2025), s.253, “https://www.scribd.com/document/658448122/Tan%C4%B-1yanlar%C4%B1n-Dilinden-x”.
• Şâfiî, Muhammed b. İdrîs eş-. el-Ümm, 8 cilt, Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2. Baskı, 1983/1403.
• Şeybâni, Muhammed bin Hasan eş-. el-Asl, Thk. Ebu’l-Vefa el-Afgânî, 4 cilt, Matbaat-ı Meclis-i Dâireti’l-Meârifi’l-Osmâniyye, 1966-1973.
• Şeybânî, Muhammed eş-. Kitâbu’l-Asl, Thk. Mehmet Boynukalın, 12 cilt, Beyrut: Dâr-i İbn Hazm, 2012/1433.
• Taftazânî, Sa’düddin et-. Şerh-i Akâid-i Nesefiyye Tercümesi, Trc. Ali Hardar Doğan, İstanbul: Yasin Yayınevi, 2014.
• Tahtâvî, Ahmed bin Muhammed et-. Haşiyetu’t-Tahtâvî ala Merâki’l-Felâh Şerh-i Nûri’l-Îzâh, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997/1418.
• Tehânevî, Zafer Ahmed et-. İ’lâu’s-Sünen, 20 cilt, Beyrût: Dâru’l-Fikr, 2001/1421.
• Ya’kûb, Ebû Yûsuf. Kitâbu’l-Âsâr, Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2011/1431.
• Yazır, Elmalılı Hamdi. Hak Dini Kur’ân Dili, 10 cilt, İstanbul: Yenda Yayınları, t.y.
• Yıldırım, Akif. İzmirli İsmail Hakkı’nın Meali ve Kur’an İlimlerine Dair Görüşleri, Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2012.
• Zeylaî, Osman b. Ali ez-. Tebyînü’l-Hakâik, 6 cilt, Kahire: Matbaat-ı Bulak, 1314.