ERGENLERDE DİN-MEZHEP KAVRAMSALLAŞTIRMASI: SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ (Anadolu Lisesi Öğrencileri Üzerine Nicel Bir Araştırma)

Abstract

Bu makale, Anadolu lisesi öğrencilerinin din ve mezhep kavramlarını nasıl anlamlandırdığını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, İstanbul'un iki farklı ilçesinde öğrenim gören lise öğrencileriyle yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak "Anadolu Lisesi Öğrencilerinin Din Yorum Biçimi (Mezhep) Algısı Anketi" kullanılmıştır. Makalede, bu ankette yer alan din-mezhep kavramsallaştırmasına yönelik soruya verilen cevaplar analiz edilmektedir. Söz konusu soruda öğrencilere beş farklı ifadeye katılıp katılmadıkları sorulmuştur. Bunlar sırasıyla (1) din ile mezhebi özdeş gören yaklaşım, (2) mezhebi din içinde oluşmuş insanî bir kurum olarak değerlendiren yaklaşım, (3) din ile mezhebi bütünüyle ayıran yaklaşım, (4) mezhep değiştirmeyi günah sayan normatif yaklaşım ve (5) mezhebi gereksiz gören yaklaşımı ifade etmektedir. Bu yönüyle soru, yalnızca bilgi düzeyini değil; dinî otorite, gelenek, yorum, aidiyet ve meşruiyet tasavvurunu da ölçen güçlü bir kavramsal gösterge niteliği taşımaktadır. Anket formunda “din yorum biçimi” ifadesi doğrudan mezhepleri karşılamaktadır ve çalışma İstanbul’un Gaziosmanpaşa ve Fatih ilçelerindeki altı Anadolu lisesi öğrencilerinin din-mezhep algısını tespit etmeyi hedeflemektedir. Ayrıca ankette yer alan diğer maddeler, öğrencilerin mezhebe bağlılık, bilgi kaynakları, hoşgörü ve öğretim beklentileri gibi boyutlarını da ortaya çıkartarak din-mezhep kavramsallaştırmasına yönelik sorunun yorumunu derinleştirmektedir. Araştırmanın örneklemini altı farklı Anadolu lisesinde öğrenim gören 14-18 yaş aralığındaki öğrenciler oluşturmaktadır. Her okuldan ve her sınıf düzeyinden yüzün üzerinde öğrencinin katılımı sağlanmıştır. Bu doğrultuda ankete toplam 765 öğrenci iştirak etmiştir. Literatür, ergenlik döneminin kimlik inşası, aidiyet arayışı ve soyut düşünme kapasitesinin belirgin biçimde güçlendiği kritik bir evre olduğunu göstermektedir. Bu dönemde dinî yönelimler gençler için hem koruyucu bir anlam dünyası hem de yanlış kurulduğunda dışlayıcı sınırlar üretebilen bir alan hâline gelebilmektedir. Mezhebin bir “yorum geleneği” ve “yorum yöntemi” olarak ele alınması, onu dinin kendisiyle özdeşleştiren özcü okumaları sorgulamayı mümkün kılmaktadır. Nitekim araştırmacılara göre mezhep, dinin bizzat kendisi değil dinin anlaşılması, yorumlanması ve yaşanması sürecinde ortaya çıkan, tarihsel ve toplumsal şartlar içinde şekillenmiş beşerî bir din anlayışı ve yorum geleneğidir. Buna paralel olarak çağdaş çalışmalar, mezhepçilik ve çatışmanın salt teolojik farklılıklardan değil, büyük ölçüde tarihsel, siyasal ve toplumsal inşa süreçlerinden beslendiğini vurgulamaktadır. Bu çerçevede çalışma, gençlerin din–mezhep ilişkisini hangi kavramsal şemalarla düşündüğünü ortaya koyarak, ortaöğretimde mezheplerin tarihsel, çoğulcu ve karşılaştırmalı biçimde öğretilmesinin gerekliliğine dikkat çekmektedir. UNESCO da eğitimde kapsayıcılık, farklılıkların tanınması, dinlerin tarihsel ve içsel çeşitliliğinin öğretilmesi ve karşılıklı saygının okul ortamında sistematik biçimde geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Böylece araştırmanın, din ile mezhep arasındaki sınırların berraklaştırılmasına, dışlayıcı ve özcü dilin azaltılmasına ve gençlerde birlikte yaşama ahlâkını güçlendirecek bir din eğitimi perspektifinin geliştirilmesine katkı sunması beklenmektedir.

Keywords

• İslam Mezhepleri
• Din-mezhep kavramsallaştırılması
• kavram yanılgısı
• Anadolu lisesi

Conceptualization of the Religion–Madhhab Relationship among Adolescents: Problems and Proposed Solutions (A Quantitative Study on Anatolian High School Students)

Abstract

This article aims to examine how Anatolian high school students conceptualize the notions of religion and sect (madhhab). The study was conducted with high school students enrolled in two different districts of Istanbul. The "Anatolian High School Students' Perception of Religious Interpretation (Madhhab) Survey" was employed as the data collection instrument. The article analyzes the responses given to the question designed to assess the conceptualization of religion and sect within this survey. In this item, students were presented with five different options. These respectively represent (1) the approach that identifies religion with sect (madhhab), (2) the approach that regards the sect as a human institution formed within religion, (3) the approach that entirely separates religion from sect, (4) the normative approach that considers changing one's sect a sin, and (5) the approach that deems the sect unnecessary. In this respect, the item functions not merely as an indicator of students’ level of knowledge, but also as a strong conceptual measure of their perceptions of religious authority, tradition, interpretation, belonging, and legitimacy. In the survey form, the expression “form of religious interpretation” directly refers to madhhabs/sects. The study seeks to identify the perceptions of religion and madhhab among students enrolled in six Anatolian high schools in the Gaziosmanpaşa and Fatih districts of Istanbul. In addition, the other items in the survey deepen the interpretation of the question concerning religion–madhhab conceptualization by revealing students’ attitudes toward madhhab affiliation, sources of religious knowledge, tolerance, and expectations regarding religious education. A total of 765 students aged between 14 and 18 participated in the survey, with more than one hundred students from different grade levels of Anatolian high schools taking part. The literature indicates that adolescence is a critical stage in which identity formation, the search for belonging, and the capacity for abstract thinking become particularly pronounced. During this period, religious orientations may provide young people with a protective world of meaning however, when constructed problematically, they may also produce exclusionary boundaries. Treating madhhab as a “tradition of interpretation” and a “method of interpretation” makes it possible to question essentialist readings that identify madhhab with religion itself. Indeed, according to researchers, a madhhab is not religion itself rather, it is a human form of religious understanding and interpretive tradition that emerges in the process of understanding, interpreting, and living religion, and that is shaped within historical and social conditions. Similarly, contemporary studies emphasize that sectarianism and conflict do not arise solely from theological differences, but are largely nourished by historical, political, and social processes of construction. Within this framework, the study reveals the conceptual schemas through which young people understand the religion–madhhab relationship. It also draws attention to the need for teaching madhhabs in secondary education through historical, pluralistic, and comparative approaches. UNESCO likewise emphasizes the importance of inclusivity in education, the recognition of differences, the teaching of the historical and internal diversity of religions, and the systematic development of mutual respect within school environments. Accordingly, this study is expected to contribute to clarifying the boundaries between religion and madhhab, reducing exclusionary and essentialist language, and developing a perspective on religious education that strengthens the ethics of coexistence among young people.

Keywords

• Islamic Sects
• Religion–Sect Conceptualization
• Misconception
• Anatolian High School

مفهمة الدين والمذهب لدى المراهقين: الإشكاليات والحلول المقترحة (دراسة كمّيّة على طلاب المرحلة الثانوية الأناضولية)

Abstract

تهدف هذه الدراسة إلى الكشف عن كيفية فهم طلاب المرحلة الثانوية الأناضولية لمفهومَي الدين والمذهب. أُجريت الدراسة على طلاب يتلقّون تعليمهم في منطقتين مختلفتين من مدينة إسطنبول. واستُخدم في جمع البيانات استبيان بعنوان "تصوّر طلاب المدارس الثانوية الأناضولية لأسلوب تفسير الدين (المذهب)". يحلّل هذا البحث إجابات الطلاب عن السؤال المتعلّق بمفهمة الدين والمذهب الوارد في الاستبيان المذكور. طُرح على الطلاب في هذا السؤال خمس عبارات، وسُئلوا عن مدى موافقتهم عليها. وهي على التوالي: (1) المقاربة التي تُماهي بين الدين والمذهب، (2) المقاربة التي تعدّ المذهب مؤسسة بشرية نشأت داخل الدين، (3) المقاربة التي تفصل بين الدين والمذهب فصلًا تامًّا، (4) المقاربة المعيارية التي تعدّ تغيير المذهب ذنبًا، (5) المقاربة التي ترى المذهب أمرًا غير ضروري. وبذلك لا يقيس هذا السؤال مستوى المعرفة فحسب، بل يكشف أيضًا عن تصوّرات الطلاب حول السلطة الدينية والتقليد والتأويل والانتماء والمشروعية. وتجدر الإشارة إلى أن عبارة "أسلوب تفسير الدين" الواردة في الاستبيان تشير مباشرةً إلى المذاهب. تستهدف الدراسة تحديد تصوّر طلاب ست مدارس ثانوية أناضولية في منطقتَي غازي عثمان باشا والفاتح بإسطنبول تجاه العلاقة بين الدين والمذهب. كما تُسهم المواد الأخرى في الاستبيان في تعميق تفسير هذا السؤال، إذ تكشف عن أبعاد أخرى كالتمسّك بالمذهب ومصادر المعرفة والتسامح وتوقّعات التعليم. تتكوّن عيّنة البحث من طلاب تتراوح أعمارهم بين 14 و18 عامًا يدرسون في ست مدارس ثانوية أناضولية مختلفة. وقد شارك من كل مدرسة ومن كل مستوى دراسي أكثر من مئة طالب. وبلغ إجمالي المشاركين في الاستبيان 765 طالبًا. تُظهر الأدبيات أن مرحلة المراهقة تمثّل مرحلة حرجة يتعزّز فيها بناء الهوية والبحث عن الانتماء والقدرة على التفكير المجرّد بشكل ملحوظ. وفي هذه المرحلة قد تصبح التوجّهات الدينية عالمَ معنى يحمي الشباب، لكنها قد تتحوّل أيضًا إلى حدود إقصائية حين تُبنى على نحو خاطئ. إن تناول المذهب بوصفه "تقليدًا تأويليًّا" و"منهجًا في التفسير" يتيح مساءلة القراءات الجوهرانية التي تُماهي بينه وبين الدين ذاته. فالمذهب وفقًا للباحثين ليس الدين نفسه، بل هو فهم بشري ناشئ في سياق تاريخي واجتماعي من خلال عملية فهم الدين وتأويله وممارسته. وبالتوازي مع ذلك تؤكّد الدراسات المعاصرة أن الطائفية والنزاع لا يتغذّيان من الاختلافات اللاهوتية وحدها، بل ينبعان إلى حدّ كبير من عمليات البناء التاريخي والسياسي والاجتماعي. في هذا الإطار تسعى الدراسة إلى الكشف عن الأطر المفاهيمية التي يفكّر بها الشباب في العلاقة بين الدين والمذهب، مع لفت الانتباه إلى ضرورة تدريس المذاهب في المرحلة الثانوية بأسلوب تاريخي تعدّدي ومقارَن. كما تؤكّد اليونسكو على ضرورة تعزيز الشمولية في التعليم والاعتراف بالاختلافات وتدريس التنوّع التاريخي والداخلي للأديان وتطوير الاحترام المتبادل في البيئة المدرسية بشكل منهجي. وبذلك يُتوقَّع أن تُسهم هذه الدراسة في توضيح الحدود بين الدين والمذهب، والحدّ من الخطاب الإقصائي والجوهراني، وتطوير منظور تربوي ديني يُعزّز لدى الشباب أخلاق العيش المشترك.

Keywords

• المذاهب الإسلامية، مفهمة الدين والمذهب، الخطأ المفاهيمي، المدرسة الثانوية الأناضولية، إسطنبول

References

1. Acevedo, Giulia-Shah, Sanjay. “Sectarian Affiliation and Gender Traditionalism: A Sociological Study of Sunni and Shi‘a Muslims”. Sociology of Islam 3/1-2 (2015), 1-29.
2. Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. III, 120; III, 145.
3. Arıcan, Sümeyra-Arıcı Yalvaç, Handan. “Sosyal Medyanın Gençlerin Din Algısına Etkileri [The Impacts of The Social Media on The Youth’s Perceptions of Religion]”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/2 (Aralık 2021), 1062-1106.
4. Awass, Omer. Fatwaand the Making and Renewal of Islamic Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2023.
5. Aydınlı, Osman. “Din-Mezhep İlişkisi veya İlişkisizliği Sorunu”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 29/2 (2018), 193-208.
6. Ayengin, Tevhit. “Fıkhî Mezheplerin Bağlayıcılığına Dair”. İlahiyat Akademi 5 (01 Temmuz 2017), 59-76.
7. Azedi, Arman. “Religious Trends among Arab Muslims, 2010–2022: Continued Revival, Polarization, or Burgeoning Secularization?”. International Journal of Comparative Sociology (2025), 1-23.
8. Bahadır, Abdülkerim. “Ergenlik Döneminde Dinî Şüphe ve Tereddütler”. Gençlik, Din ve Değerler Psikolojisi. ed. Hayati Hökelekli. 255-306. İstanbul: Dem Yayınları, 2015.

9. Bayraktar Karahan, Fatma. “İslâm’da Bir Arada Yaşama İmkânı: Mezhepler Arası Çekişmeler Bağlamında Mütekellimin ‘Öteki’ Algısı”. Yaşanabilirlik Açısından İslâm Dini Uluslararası Sempozyumu, 637-653. Kars: 21-22 Ekim 2021. 2021.
10. Becker, Sascha O.-Bentzen, Jeanet Sinding-Kok, Chun Chee. “Gender and Religion: A Survey”. RF Berlin Discussion Paper No. 111/25 (2025).
11. Becker, Sascha O.-Bentzen, Jeanet Sinding-Kok, Chun Chee. “Genderand Religion: A Survey”. Journal of Demographic Economics (2026), 1-42.
12. Bilgin, Beyza. “Mezhepler Arası Din Dersi”. Hürriyet. 6 Temmuz 2015. Erişim 2 Nisan 2025.
13. https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/beyza-bilgin/mezhepler-arasi-din-dersi-29477972. Bridges, Lisa J.-Moore, Kristin A. Religionand Spirituality in Childhood and Adolescence. Washington: Child Trends, 2002.
14. Büyükkara, Mehmet Ali. “Mezhep ve Mezhepçilik”. İlahiyat Akademi: Altı Aylık Uluslararası Akademik Araştırma Dergisi 5/1-9 (2017).
15. Coşkunsever, Alim. “Gelişim ve Din Psikolojisi Açısından Ergenlik Dönemi ve Temel Problemleri”. Türk Din Psikolojisi Dergisi 5 (2022), 47-80.
16. Coutinho, José Pereira vd. “Religiously Unaffiliated Youth in Europe: Shifting Remnants of Religion”. Journal for the Scientific Study of Religion 63 (2024).
17. Çınar, Bayram. “İslam Geleneğinde Mezhepleşme Algısı ve Mezhep Olgusu”. Akademik-Us: Artvin Çoruh Üniversitesi İlahiyat Araştırmaları Dergisi 4/2 (2020), 43-70. Dalkılıç, Mehmet. 101 Soruda İslam Mezhepleri. İstanbul: Duruş Yayınları, 2022.
18. Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eşʿas. es-Sünen. "Sünnet", 1. Ertit, Volkan. “Between Secularization and Desecularization: Youth Religiosity in Turkey’s Imam Hatip Schools”. Religions 17/1 (2026), 87.
19. Fatih Belediyesi. Fatih Belediyesi. 2026. Erişim 8 Nisan 2026. Gaziosmanpaşa Belediyesi. Gaziosmanpaşa Belediyesi. 2026. Erişim 8 Nisan 2026. Good, Marie-Willoughby, Teena. “Institutional and Personal Spirituality/Religiosityand Psychosocial Adjustment in Adolescence: Concurrentand Longitudinal Associations”. Journal of Youth and Adolescence 43/5 (Mayıs 2014), 757-774.
20. Güler, İlhami. “Din Mezhep İlişkisi”. YouTube. İlim ve Hikmet Vakfı, Sakarya, 2018. Erişim 10 Mayıs 2026. https://www.youtube.com/watch?v=ZyzlRj7pUac Gürsu, Orhan. “Ergenlik Dönemi Dindarlığı ile Ruh Sağlığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 34 (2015), 1-28. Hallaq, Wael B. The Originsand Evolution of IslamicLaw. Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
21. Hardy, Sam A.-Pratt, Michael W.-Pancer, S. Mark-Olson, Joseph A.-Lawford, Heather L. “Community and Religious Involvement as Contexts of Identity Change Across Late Adolescence and Emerging Adulthood”. International Journal of Behavioral Development 35/2 (2011), 125-135. Harvard Divinity School. “Exploring Sectarian Identity in Islam”. Video. 14 Kasım 2024.
22. https://www.hds.harvard.edu/news/2024/11/14/exploring-sectarian-identity-islam. Hovden, Eirik. “The Muḫtaṣar and Its Role in the Islamic Legal Schools”. Arabica 72/4-5 (2025).
23. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisi. 15. Baskı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020.
24. İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezîd. es-Sünen."Fiten", 17. İbn Manzûr. Lisânü’l-ʿArab. “ẕhb” md. İnal, İbrahim Hakkı. “Mezhepler Tarihi Literatüründe Öteki Algısı: Mürcie Örneği”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 31/31 (01 Haziran 2014): 223-235.
25. İstanbul Müftülüğü. Din ve Hayat Dergisi: Eyüpsultan Özel Sayısı 48 (2024).
26. Kaymakcan, Recep. “Lise Öğrencilerinin İslam Düşüncesindeki Yorum Farklılıklarına İlişkin Kavramlara Bakışları”. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi (2018). Erişim 2 Nisan 2025.
27. https://www.researchgate.net/publication/329813201.
28. Kaymakcan, Recep. “Türkiye’de Din Eğitimi Politikaları Üzerine Düşünceler”. EKEV Akademi Dergisi 11/27 (2006), 21-36.
29. Kaymakcan, Recep. “Türkiye’de Din Eğitiminde Çoğulculuk ve Yapılandırmacılık: Yeni Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Programı Bağlamında Bir Değerlendirme”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri 7/1 (2007), 181-210.
30. Kim, Hyun Young. “Statistical Notes for Clinical Researchers: Chi-Squared Test and Fisher’s Exact Test”. Restorative Dentistry&Endodontics 42/2 (2017), 152-155.
31. Koç, Mustafa. “Ergenlik Döneminde Dua ve İbadet Psikolojisi Üzerine Teorik Bir Yaklaşım”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/1 (2003), 373-397.
32. Korkmaz, Sıddık. “Sınırları Belirlenemeyen Dini Bir Oluşum: Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 5/3 (Kış 2005), 377-392.
33. Kub, J.-Solari-Twadell, P. A. “Religiosity/Spirituality and Substance Use in Adolescence as Related to Positive Development: A Literature Review”. Journal of Addictions Nursing 24/4 (Ekim-Aralık 2013), 247-262.
34. McHugh, Mary L. “The Chi-Square Test of Independence”. Biochemia Medica 23/2 (2013), 143-149. Murat, R. “Lise Öğrencilerinin Din Algılarının Din Eğitimine Yönelik Tutumları Üzerindeki Etkileri: Sakarya Örneği İncelemesi”. Bilimname 53 (2025), 461-494. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. ThePromise of Adolescence: Realizing Opportunity for All Youth. Washington DC: The National Academies Press, 2019. https://doi.org/10.17226/25388. Onat, Hasan-Kutlu, Sönmez (ed.). İslam Mezhepleri Tarihi El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları, 2012. Onat, Hasan. “İslam Ortak Paydası ve Mezhep Gerçeği”. İlahiyat Akademi 5 (2017), 11-36.
35. Onat, Hasan. “Mezheplerin Stratejik Boyutu ve Mezhep Çatışması”. İlsam. Erişim 2 Nisan 2025. https://ilsam.org.tr/mezheplerin-stratejik-boyutu-ve-mezhep-catismasi-prof-dr-hasan-onat/. Ortaöğretim Genel Müdürlüğüne Bağlı Okul Türleri ve Sayıları. https://ogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_10/16180203_istatistikkurumbilgileri.pdf erişim: 16/05/2026. Pew Research Center. “Religious Importance and Religious Affiliation”. www.pewresearch.org 6 Mayıs 2025. Pew Research Center. “The Gender Gap in Religion Around the World”. Pew Research Center. 22 Mart 2016. Pew Research Center. “Theories Explaining Gender Differences in Religion”. www.pewresearch.org 22 Mart 2016.
36. Pew Research Center. “Young Adults Around the World Are Less Religious by Several Measures”. www.pewresearch.org 13 Haziran 2018.
37. Pfund, Graham N.-Schultz, L. H.-Andrews, J.A.-Hill, Patrick L. “Individual-Level Trajectories of Religiosity during Adolescence and Their Implications for Purpose”. Psychology of Religion and Spirituality 14/3 (Ağustos 2022), 386-389.
38. Schnitker, Sarah A.-Medenwaldt, Jay M.-Williams, Emily G. “Religiosity in Adolescence”. Current Opinion in Psychology 40 (2021), 155-159.
39. Sedgwick, Mark. “Sects in the Islamic World”. Nova Religio 3/2 (01 Nisan 2000), 195-240.
40. Sever, Mehmet. “Abdülkâhir Bağdâdî’nin El-Farḳ’ında ‘Öteki’’nin Karakter Özellikleri”. e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi 12/1 (01 Haziran 2019): 147-179.
41. Tekin, Sümeyra-Yalvaç, Handan. “Sosyal Medyanın Gençlerin Din Algısına Etkileri”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (2021), 1065.
42. Gören, Sümeyra Teymur. Lise Öğrencilerinin Mezhep Algısının Din Eğitimi Açısından Değerlendirilmesi. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015.
43. Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. el-Câmiʿu’s-Sahîh. "Îmân", 18.
44. Topaloğlu, Bekir. “Mezhep”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/532-534. İstanbul: TDV Yayınları, 2004.
45. Tosun, Cemal. “Din Eğitimi-Öğretimi ve Mezhep”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 29/2 (2018), 257-267. Tunç, Harun. Din ve Toplumsal Cinsiyet: Lise Gençliği Üzerine Bir Araştırma. İstanbul: İksad Yayınevi, 2022.
46. Üzüm, İlyas. “Mezhep”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/526-532. İstanbul: TDV Yayınları, 2004.
47. Yapıcı, Asım. “Cinsiyete Göre Farklılaşan Dindarlıklar ve Kadınlarda Dinsel Yaşamın Farklı Görüntüleri”. Dini Araştırmalar 19/49 (01 Kasım 2016), 131-161.
48. Yapıcı, Asım. “Şüphe ve İnanç Kıskacında Gençlerin Din ve Dindarlık Algıları”. İlahiyat Akademi Dergisi 12 (2020): 1-44.
49. Yavuz, Abdullah Ömer. “Mezhepler Arası Mücadele -Hanbelîlik-Eş‛arîlik İlişkisi-”. İslâm Araştırmaları Dergisi 49 (31 Ocak 2023), 220-224.
50. Zengin, Mahmut-Altuntaş, Yeliz. “Lise Öğrencilerinin İslam Düşüncesindeki Yorum Farklılıklarına İlişkin Kavramlara Bakışları”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/38, (2018): 223-252.