Research Article
PDF EndNote BibTex RIS Cite

Did Ibn Sherīf really make use of the treatise of Surgeon Meḥmed in his Yadigār? On a methodological problem with the publication of manuscripts

Year 2022, Volume 12, Issue 3, 551 - 564, 30.09.2022
https://doi.org/10.31020/mutftd.1147091

Abstract

Object: To determine whether Surgeon Meḥmed’s treatise on medicine is used as one of the sources in Ibn Sherīf’s Yādigār and to draw attention to the importance of preparing a critical edition during the publication of manuscripts.
Materials and Methods: Surgeon Meḥmed’s treatise on medicine in İBB, Atatürk Library, OE_Yz_K0827, the printed copy of Ibn Şherīf’s Yadigār published by Merkezefendi Traditional Medicine Association and different manuscripts of Yadigār were examined. The relevant parts of the works of Jurcānī named Yād-gār and Khuffay ʿAlāʾī are also reviewed.
Results: Surgeon Meḥmed’s treatise on medicine is almost exactly found in the relevant part of the printed edition of Ibn Sherīf’s Yādigār. On the other hand, in earlier manuscripts of Yādigār, the relevant chapter is shorter and different, and this chapter is very similar to the chapters in Yād-gār and Khuffay ʿAlāʾī of Jurjānī. In this context, it seems possible to say that Surgeon Meḥmed basically benefited from the relevant parts of Ibn Sherīf’s Yādigār and indirectly from Jurjānī’s Yād-gār, and he probably added the chapter(s) that he had quoted from another source(s) to his treatise. It is also noticed that while Ibn Sherif’s Yādigār was being copied by different scribes, a second version appeared, and in this version, Surgeon Meḥmed’s treatise on medicine may have been added to the relevant section.
Conclusion: While preparing his Yādigār, Ibn Sherīf translated the part of Jurjanī’s Yād-gār titled “About the fracture, contusion and dislocated joint” into his work. On the other hand, in the manuscript of Topkapı Revan 1684 of Yādigār, it is seen that instead of the part translated by Ibn Sherīf, Surgeon Meḥmed’s treatise prepared with various additions to Ibn Sherīf’s writings was included. This finding indicates that there may be two different versions of Ibn Sherif’s Yādigār. For this reason, it is of great importance to prepare and publish a critical edition by considering the different copies of the manuscript.

References

  • 1. İhsanoğlu E, editör. Osmanlı Tıbbi Bilimler Literatürü Tarihi, I. Cilt. Hazırlayanlar: İhsanoğlu E, Şeşen R, Bekar MS, Gündüz G, Bulut V. İstanbul: İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA); 2008. pp: 67-68.
  • 2. Muhammed Cerrahı. Tıbba Dair Risale. İBB Atatürk Kitaplığı, Sayısal Arşiv ve e-Kaynaklar, Osman Ergin Yazmaları, OE_Yz_K0827_03.
  • 3. Topal N. Cerrah Mehmed’in tıbba dair risalesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 2019; (16):1-13.
  • 4. el-Curcānī, İsmaʿīl b. el-Ḥasan b. Muḥammed b. Aḥmed el-Ḥuseynī. Yād-gār der Dāniş-i Pezeşkī u Darūşināsī. Hazırlayan: Mehdī Muḥaḳḳiḳ. Tahrān: Tahrān ve McGill Üniversiteleri İslam Çalışmaları Enstitüsü; 2003.
  • 5. İbn-î Şerîf. Yâdigâr. Transkripsiyon: Sakin O, Okutan Y, Koçer D, Yıldız M, Sadeleştirme: Sakin O. 2. Baskı. İstanbul: Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği; 2017.
  • 6. el-Curcānī, İsmaʿīl b. el-Ḥasan b. Muḥammed b. Aḥmed el-Ḥuseynī. Ḫuffey ʿAlāʾī. Hazırlayan: Mahmoud Najm Abadi, Dr. Ali Akbar Velayati.
  • 7. Seyyid İsmāʿīl Curcānī. Ḫuffey ʿAlāʾī. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Ayasofya Koleksiyonu, no. 3695.
  • 8. İbn Şerīf. Yādigār. İBB Atatürk Kitaplığı, Sayısal Arşiv ve e-Kaynaklar, Muallim Cevdet Yazmaları, MC_Yz_K0300.
  • 9. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Fazıl Ahmet Paşa Koleksiyonu, no. 989.
  • 10. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Laleli Koleksiyonu, no. 1651.
  • 11. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Laleli Koleksiyonu, no. 1652.
  • 12. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Laleli Koleksiyonu, no. 1653.
  • 13. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Nuruosmaniye Koleksiyonu, no. 3617.
  • 14. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hamidiye Koleksiyonu, no. 1041.
  • 15. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Tıb, no. 356.
  • 16. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Tıb, no. 359.
  • 17. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Yeni Cami Koleksiyonu, no. 925.
  • 18. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Kadızade Mehmed Efendi Koleksiyonu, no. 353.
  • 19. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Cerrahpaşa Tıp Tarihi Koleksiyonu, no. 155.
  • 20. İbn Şerīf. Yādigār. Bursa: İnebey Yazma Eser Kütüphanesi, Haraçcıoğlu Koleksiyonu, no. 1121.

İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine

Year 2022, Volume 12, Issue 3, 551 - 564, 30.09.2022
https://doi.org/10.31020/mutftd.1147091

Abstract

Amaç: Cerrāḥ Meḥmed’in tıbba dair risalesinin İbn Şerīf’in Yādigār’ındaki kaynaklardan biri olarak kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesi ve bu bağlamda yazma eserlerin yayınlanması sırasında tenkitli metin hazırlanmasının önemine dikkat çekilmesidir.
Gereç ve Yöntem: Cerrāḥ Meḥmed’in İBB, Atatürk Kitaplığı, OE_Yz_K0827’de yer alan tıbba dair risalesi, İbn Şerīf’in Yādigār’ının Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği tarafından yayınlanan matbu nüshası ile Yādigār’ın farklı yazmaları incelenmiştir. Curcānī’nin Yād-gār ve Ḫuffey ʿAlāʾī adlı eserlerinin ilgili bölümleri de gözden geçirilmiştir.
Bulgular: Cerrāḥ Meḥmed’in tıbba dair risalesinin İbn Şerīf’in Yādigār’ının matbu baskısının ilgili bölümünde neredeyse birebir bulunduğu görülürken, Yādigār’ın daha erken dönem nüshalarında ise ilgili bölümün daha kısa ve farklı olduğu ve bu bölümün Curcānī’nin Yād-gār’ı ile Ḫuffey ʿAlāʾī’deki bölümleriyle çok büyük benzerlik gösterdiği, bu bağlamda, Cerrāḥ Meḥmed’in, temelde İbn Şerīf’in Yādigār’ının ve indirekt olarak da Curcanī’nin Yād-gār adlı eserinin ilgili bölümlerinden yararlanmış ve risalesine muhtemelen bir başka kaynaktan/kaynaklardan alıntılamış olduğu bölümü/bölümleri eklemiş olduğunu söylemek olanaklı görünmektedir. Ayrıca İbn Şerīf’in Yādigār’ının farklı müstensihlerce kopyalanırken, ikinci bir versiyonunun ortaya çıktığı ve bu versiyonda Cerrāḥ Meḥmed’in tıbba dair risalesinin de ilgili bölüme eklenmiş olabileceği fark edilmektedir.
Sonuç: İbn Şerīf’in Yādigār’ını hazırlarken, ilgili bölümde Cürcānī’nin Yād-gār’ının “Kırık, ezik ve eklemin yerinden çıkması hakkında” başlıklı bölümünü çevirerek eserine aldığı, buna karşın Yādigār’ın Topkapı Revan 1684 nüshasında, İbn Şerīf’in çevirdiği bu bölümün yerine, Cerrāḥ Meḥmed’in İbn Şerīf’in yazdıklarına çeşitli eklemelerle hazırladığı risaleye yer verilmiş olduğu görülmektedir. Bu bulgu da İbn Şerīf’in Yādigār’ının iki farklı versiyonunun olabileceğine işaret etmektedir. Bu nedenle yazma eserin mutlaka farklı nüshalarının göz önüne alınarak tenkitli bir metin hazırlanması ve yayımlanması büyük önem taşımaktadır. 

References

  • 1. İhsanoğlu E, editör. Osmanlı Tıbbi Bilimler Literatürü Tarihi, I. Cilt. Hazırlayanlar: İhsanoğlu E, Şeşen R, Bekar MS, Gündüz G, Bulut V. İstanbul: İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA); 2008. pp: 67-68.
  • 2. Muhammed Cerrahı. Tıbba Dair Risale. İBB Atatürk Kitaplığı, Sayısal Arşiv ve e-Kaynaklar, Osman Ergin Yazmaları, OE_Yz_K0827_03.
  • 3. Topal N. Cerrah Mehmed’in tıbba dair risalesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 2019; (16):1-13.
  • 4. el-Curcānī, İsmaʿīl b. el-Ḥasan b. Muḥammed b. Aḥmed el-Ḥuseynī. Yād-gār der Dāniş-i Pezeşkī u Darūşināsī. Hazırlayan: Mehdī Muḥaḳḳiḳ. Tahrān: Tahrān ve McGill Üniversiteleri İslam Çalışmaları Enstitüsü; 2003.
  • 5. İbn-î Şerîf. Yâdigâr. Transkripsiyon: Sakin O, Okutan Y, Koçer D, Yıldız M, Sadeleştirme: Sakin O. 2. Baskı. İstanbul: Merkezefendi Geleneksel Tıp Derneği; 2017.
  • 6. el-Curcānī, İsmaʿīl b. el-Ḥasan b. Muḥammed b. Aḥmed el-Ḥuseynī. Ḫuffey ʿAlāʾī. Hazırlayan: Mahmoud Najm Abadi, Dr. Ali Akbar Velayati.
  • 7. Seyyid İsmāʿīl Curcānī. Ḫuffey ʿAlāʾī. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Ayasofya Koleksiyonu, no. 3695.
  • 8. İbn Şerīf. Yādigār. İBB Atatürk Kitaplığı, Sayısal Arşiv ve e-Kaynaklar, Muallim Cevdet Yazmaları, MC_Yz_K0300.
  • 9. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Fazıl Ahmet Paşa Koleksiyonu, no. 989.
  • 10. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Laleli Koleksiyonu, no. 1651.
  • 11. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Laleli Koleksiyonu, no. 1652.
  • 12. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Laleli Koleksiyonu, no. 1653.
  • 13. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Nuruosmaniye Koleksiyonu, no. 3617.
  • 14. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hamidiye Koleksiyonu, no. 1041.
  • 15. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Tıb, no. 356.
  • 16. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Millet Yazma Eser Kütüphanesi, Ali Emiri Tıb, no. 359.
  • 17. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Yeni Cami Koleksiyonu, no. 925.
  • 18. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Kadızade Mehmed Efendi Koleksiyonu, no. 353.
  • 19. İbn Şerīf. Yādigār. İstanbul: Cerrahpaşa Tıp Tarihi Koleksiyonu, no. 155.
  • 20. İbn Şerīf. Yādigār. Bursa: İnebey Yazma Eser Kütüphanesi, Haraçcıoğlu Koleksiyonu, no. 1121.

Details

Primary Language Turkish
Subjects Medicine
Journal Section Research Article
Authors

Ahmet ACIDUMAN> (Primary Author)
ANKARA TIP FAKÜLTESİ
0000-0003-2021-4471
Türkiye


Nuray GÜNEŞ>
Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Gülhane Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Deontoloji Ana Bilim Dalı
0000-0001-6450-373X
Türkiye

Supporting Institution -
Project Number -
Thanks -
Publication Date September 30, 2022
Application Date July 22, 2022
Acceptance Date August 29, 2022
Published in Issue Year 2022, Volume 12, Issue 3

Cite

Bibtex @research article { mutftd1147091, journal = {Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi}, eissn = {1309-8004}, address = {lokman@mersin.edu.tr}, publisher = {Mersin University}, year = {2022}, volume = {12}, number = {3}, pages = {551 - 564}, doi = {10.31020/mutftd.1147091}, title = {İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine}, key = {cite}, author = {Acıduman, Ahmet and Güneş, Nuray} }
APA Acıduman, A. & Güneş, N. (2022). İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine . Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi , 12 (3) , 551-564 . DOI: 10.31020/mutftd.1147091
MLA Acıduman, A. , Güneş, N. "İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine" . Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 12 (2022 ): 551-564 <https://dergipark.org.tr/en/pub/mutftd/issue/72580/1147091>
Chicago Acıduman, A. , Güneş, N. "İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine". Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 12 (2022 ): 551-564
RIS TY - JOUR T1 - Did Ibn Sherīf really make use of the treatise of Surgeon Meḥmed in his Yadigār? On a methodological problem with the publication of manuscripts AU - AhmetAcıduman, NurayGüneş Y1 - 2022 PY - 2022 N1 - doi: 10.31020/mutftd.1147091 DO - 10.31020/mutftd.1147091 T2 - Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 551 EP - 564 VL - 12 IS - 3 SN - -1309-8004 M3 - doi: 10.31020/mutftd.1147091 UR - https://doi.org/10.31020/mutftd.1147091 Y2 - 2022 ER -
EndNote %0 Mersin University School of Medicine Lokman Hekim Journal of History of Medicine and Folk Medicine İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine %A Ahmet Acıduman , Nuray Güneş %T İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine %D 2022 %J Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi %P -1309-8004 %V 12 %N 3 %R doi: 10.31020/mutftd.1147091 %U 10.31020/mutftd.1147091
ISNAD Acıduman, Ahmet , Güneş, Nuray . "İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine". Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 12 / 3 (September 2022): 551-564 . https://doi.org/10.31020/mutftd.1147091
AMA Acıduman A. , Güneş N. İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2022; 12(3): 551-564.
Vancouver Acıduman A. , Güneş N. İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2022; 12(3): 551-564.
IEEE A. Acıduman and N. Güneş , "İbn Şerīf Yādigār adlı eserinde Cerrāḥ Meḥmed’in risalesinden gerçekten yararlandı mı? Yazma eserlerin yayınlanmasıyla ilgili yöntembilgisel bir sorun üzerine", Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, vol. 12, no. 3, pp. 551-564, Sep. 2022, doi:10.31020/mutftd.1147091

                                                                                                                                  Creative Commons Lisansı                        
                                                                  This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

  

                                    Periodical scientific publication of Mersin University School of Medicine. Can not be cited without referenceResponsibility of the articles belong to the authors

  Cover

Ayşegül Tuğuz

from composition of İlter Uzel named Dioscorides and his Student

Address

Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı Çiftlikköy Kampüsü

Yenişehir / Mersin