Zumthor's Atmosphere: Examining the Spatial Experience Through Three Structures

Abstract

Spatial atmosphere directly affects the emotional state of the individual using the space. Therefore, the architect has a great impact on user psychology. In this context, Swiss architect Peter Zumthor, who attaches great importance to the process of creating atmosphere in space and creates his designs in this way, develops the concept of "atmosphere" added to architectural theory and offers an intellectual framework on how spatial experience is revealed. The main purpose of the study is to analyse how the atmospheric principles determined by Zumthor are applied on three structures with different functions in a theoretical and experiential context and how they affect the user experience. For this purpose, three iconic buildings of Zumthor were selected and their relationship with the atmosphere of the buildings was analysed through literature discourses and visitor comments. In this study, the selected Zumthor buildings were evaluated in line with the nine main and three additional principles that shape the atmosphere of the space determined by him, and the sensory effects of the atmosphere created by the space on the user were discussed. The main contribution of the study is that it shows that the principles of atmosphere can be used not only as a theory but also as a practical method. The study was designed with the document analysis method. It includes the study of Zumthor in line with the principle of 12 through its three buildings, namely the Therme Vals, the Bruder Klaus Chapel and the Kolumba Museum. First of all, the researcher discourses about the selected buildings were compiled by conducting a literature review. Afterwards, visitor experiences were evaluated. Visitor comments received from the web page were tabulated by random selection method and the data were coded as positive and negative in the context of the 12 principles of atmosphere. It was evaluated how the principles affect the structures through the coded words. Depending on the evaluations made, it is possible to say that Zumthor's principles have an understanding based on architectural practice and experience, and that the conscious application of these principles has positive effects on the spatial experience of the user.

Keywords

• Space
• Atmosphere
• Peter Zumthor
• Sensory experience
• Design

Zumthor’un Atmosferi: Üç Yapı Üzerinden Mekânsal Deneyimin İncelenmesi

Abstract

Mekânsal atmosfer mekânı kullanan bireyin duygu durumuna doğrudan etki eder. Bu nedenle mimarın kullanıcı psikolojisi üzerindeki etkisi büyüktür. Bu bağlamda, mekânda atmosfer yaratma sürecini oldukça önemseyen ve tasarımlarını bu biçimde oluşturan İsviçreli mimar Peter Zumthor, mimarlık kuramına eklenen “atmosfer” kavramını geliştirerek mekânsal deneyimin nasıl ortaya çıkarıldığına dair bir düşünsel çerçeve sunmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Zumthor’un belirlediği atmosfer ilkelerinin kuramsal ve deneyimsel bağlamda farklı işlevlerdeki üç yapı üzerinde nasıl uygulandığını ve kullanıcı deneyimini nasıl etkilediğini analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda Zumthor’un ikonik üç yapısı seçilerek literatür bulguları ve ziyaretçi yorumları üzerinden yapıların mekân atmosferi ile ilişkileri analiz edilmiştir. Bu çalışmada, seçilen Zumthor yapıları onun belirlediği mekân atmosferini şekillendiren dokuz ana ve üç ek ilke doğrultusunda değerlendirilerek mekânın yarattığı atmosferin kullanıcı üzerindeki duyusal etkileri tartışılmıştır. Çalışmanın özgün değeri, atmosfer ilkelerinin yalnızca bir teori değil aynı zamanda uygulanabilir bir yöntem olarak kullanılabileceğini göstermesidir. Çalışma doküman analizi yöntemi ile kurgulanmıştır. Zumthor’un Therme Vals, Bruder Klaus Şapeli ve Kolumba Müzesi isimli üç yapısı üzerinden 12 ilkesi doğrultusunda incelenmesini içermektedir. Öncelikle literatür taraması yapılarak seçilen binalar ile ilgili araştırmacı söylemleri derlenmiştir. Devamında ziyaretçi deneyimleri değerlendirilmiştir. Rastgele seçim yöntemiyle web sayfasından alınan ziyaretçi yorumları tablolaştırılarak veriler atmosferin 12 ilkesi bağlamında olumlu ve olumsuz olacak şekilde kodlanmıştır. Kodlanan kelimeler üzerinden ilkelerin yapıları nasıl etkilediği değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmelere bağlı olarak Zumthor ilkelerinin mimarlık pratiğini ve deneyimini temel alan bir anlayışa sahip olduğunu ve bu ilkelerin bilinçli şekilde uygulanmasının kullanıcının mekânsal deneyimi üzerinde olumlu etkiler bıraktığını söylemek mümkündür.

Keywords

• Mekân
• Atmosfer
• Peter Zumthor
• Duyusal deneyim
• Tasarım

References

1. Ayhan, S. (2019). Yer-Yapım: Yerin Belleğinin Temsil Pratikleri Aracılığı ile Yeniden Üretimi. (Tez No: 560058) (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
2. Bilgin, İ., 2015. Mimarlığın Soluğu: Peter Zumthor Mimarlığı Üzerine. İstanbul: Metis.
3. Camcı, K. Ş., Yıldız, P. (2022). Atmosfer Kavramının Ses-Hareket-Mekân Örüntüsünde Müzik Video Klipleri Üzerinden Okunması. Sanat ve Tasarım Dergisi, 29, 117-134. doi:10.18603/sanatvetasarim.1137912
4. Çoban, A. C. (2016). Mimarlıkta Deneyim Söylemi. (Tez No: 472913) (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Bilgi Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
5. De Matteis, F. (2020). Atmosphere İn Architecture. International Lexicon Of Aesthetics, 2, 1-5. doi:10.7413/18258630074
6. Griffero, Tonino (2014). Atmospheres: aesthetics of emotional spaces. Burlington, VT: Routledge.
7. Güleç, G. (2024). Atmosferik Mi? Ekolojik Mi? Meteorolojik Mi? 21. Yüzyılın Yeni Mimarlık Dili. Tasarim+Kuram, 20(41), 14–39. doi:10.59215/tasarimkuram.dtj428
8. Im Brahm, R. (2016). Atmosfer Kavramı ve Zaman-Özne-Nesne İlişkileri Üzerinden Bir Mekân Okuması. (Tez No: 455407) (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

9. Kahvecioğlu, H. (1998). Mimarlıkta İmaj: Mekân İmajının Oluşumu ve Yapısı Üzerine Bir Model. (Tez No: 75076) (Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
10. Nane, P. (2018). Malzemeye Kazınan Bellek: Tasarımı Biçimlendiren Bir Olgu Olarak Bellek, Zaman ve Malzeme. Tasarım ve Bellek Temalı Ulusal Tasarım Sempozyumu 2018 Bildiri Kitabı içinde.
11. Okudan, A. (2018). Mimarlıkta Gözmerkezci Bakışın Eleştirisi: Fenomenolojik Yaklaşım. (Tez No: 971752) (Yüksek Lisans Tezi). Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
12. Özçam, I. (2022). Fenomenolojik Yaklaşımın Mimaride Tasarımcı Kimliği ve Malzeme Kullanımı Üzerinden Okunması. Mimarlık ve Yaşam, 7(2), 503-523. doi:10.26835/my.1052777
13. Öztürk, N. (2014). Malzeme ve İnşa Süreçlerinin Yeniden Tasarlanması: Bruder Klaus Şapeli ve Betonarmenin Potansiyeli. Sanat ve Tasarım Dergisi, (13), 93-103. URL: https://dergipark.org.tr/en/pub/sanatvetasarim/article/220360
14. Pallasmaa, J. (2016). Tenin gözleri: Mimarlık ve duyular (A. U. Kılıç, Çev.; 3. baskı). Yapı Yayın. (Orijinal çalışma basım tarihi 2012).
15. Sağlam, D. (2013). Edimselleşme: Mimarlıkta Eyleme Biçimlerinin Açılması Üzerine. (Tez No: 335808) (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
16. Schmitz, H (2002). Hermann Schmitz, the “New Phenomenology.” Phenomenology. World-Wide, 80, 491-494. doi:10.1007/978-94-007-0473-2_52
17. Sharr, A. (2013). Mimarlar için Heidegger. (V. Atmaca, Çev.) İstanbul: YEM Yayın.
18. Spence, C. (2020). Senses of Place: Architectural Design for the Multisensory Mind. Spence Cognitive Research: Principles and Implications. 5(46), 1-26. doi:10.1186/s41235-020-00243-4
19. Toprak, S. (2022). Duyulara ve Deneyime Dayalı Mekân Algısının, İç Mekân Tasarımı Üzerindeki Etkilerinin İncelenmesi: Therme Vals Örneği. (Tez No: 741209) (Yüksek Lisans Tezi). Başkent Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
20. Tran, K. L. (2011). Architecture as palimpsest : a strategy of intermediacy. (Yüksek Lisans Tezi) Toronto Metropolitan University, Toronto. doi:10.32920/ryerson.14656560.v1
21. Türkel, E. (2021). Boşluğu Tasarlamak. Şen Yüksel & Gözde Gali Taşçı (Ed.) Çevrimiçi Tasarım Stüdyosu Deneyimleri Seminerler, Projeler içinde (s. 16-23). İstanbul: Beykent Üniversitesi.
22. Uysal, M. (2017). Peter Zumthorun Fenomenolojik Yaklaşımına Dayalı Deneysel ve Deneyimsel Bir Mekân Tasarımı. (Tez No: 488886) (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
23. Yetim, E. (2018). Mimarlıkta Atmosfer Kavramının Değerlendirilmesi: Zumthor Mimarlığı. (Tez No: 492442) (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi/Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
24. Yılmaz, B. Ö. (2024). İç Mimarlıkta Yer Yapımı Stratejileri. (Tez No: 884168) (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi/Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
25. Zumthor, P. (1988). Thinking architecture. Zürich: Lars Müller.
26. Zumthor, P. (2006). Atmospheres: Architectural Environments Surrounding Objects. Berlin: Birkhäuser.
27. İnternet Kaynakları
28. URL-1: Tripadvisor https://www.tripadvisor.com.tr/ Erişim tarihi: 31/07/2025.
29. URL-2: "The Therme Vals / Peter Zumthor" 11 Şubat 2009. ArchDaily . https://www.archdaily.com/13358/the-therme-vals Erişim tarihi: 8/12/2025.
30. URL-3: Therme Vals https://tr.wikipedia.org/wiki/Therme_Vals Erişim tarihi: 31/07/2025.
31. URL-4: Megan Sveiven. "Bruder Klaus Field Şapeli / Peter Zumthor" 26 Ocak 2011. ArchDaily . https://www.archdaily.com/106352/bruder-klaus-field-chapel-peter-zumthor Erişim tarihi: 8/12/2025.
32. URL-5: Bruder Klaus Şapeli http://sites.psu.edu/zezyuspassionblog/2020/10/15/the-bruder-klaus-field-chapel/ Erişim tarihi: 31/07/2025.
33. URL-6: "Kolumba Müzesi / Peter Zumthor" 06 Ağustos 2010. ArchDaily . https://www.archdaily.com/72192/kolumba-musuem-peter-zumthor Erişim tarihi: 8/12/2025.
34. URL-7: Kolumba Müzesi https://www.archdaily.com/72192/kolumba-musuem-peter-zumthor/1-custom Erişim tarihi: 14/04/2026.
35. URL-8: Ryan, R. (2015). Thermal baths in Vals, Switzerland by Peter Zumthor. The Architectural Review. https://www.architectural-review.com/buildings/thermal-baths-in-vals-switzerland-by-peter-zumthor Erişim Tarihi: 17/12/2025.
36. URL-9: Google Scholar. https://scholar.google.com/ Erişim tarihi: 16/12/2025.