Cumhuriyetin İlk Yıllarında Eskişehir’de Bir Okul: Sivrihisar Köy Yatı Mektebi (1925-1927)

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 3, 816 - 837, 28.11.2025

Yusuf Yıldırım

Öz

29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilan edilmesinden kısa bir süre sonra Maarif Vekâleti; Anadolu’nun çeşitli yerlerinde köy yatı mektepleri açılması kararı almıştır. İlkokul düzeyinde eğitim verecek olan köy yatı mekteplerine okulu ve öğretmeni olmayan köylerde yaşayan çocuklar kabul edecekti. Ülkenin hem doğu hem de batı illerinde köy mektepleri açılmıştı. Maarif Vekâleti tarafından açılan bu okullardan biri de Eskişehir’in Sivrihisar ilçesindeydi. Bu çalışmada Cumhuriyetin ilk yıllarında eğitim hayatında önemli bir yere sahip olan köy yatı mekteplerinden biri olan Sivrihisar Köy Yatı Mektebi detaylı olarak incelenmiştir. Köy mektepleri için hazırlanan müfredat programının mektebin işleyişine katkısı, mektebin eğitim hayatındaki yeri ve Sivrihisar’a sağladığı kültürel faydaya odaklanılmıştır. Ayrıca arşiv belgelerinden yola çıkılarak mektebin mimari yapısı detaylı bir şekilde incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Köy Yatı Mektebi , Sivrihisar , Eskişehir , Cumhuriyet , Eğitim

A School in Eskişehir in the First Years of the Republic: Sivrihisar Village Yatı Mektebi (1925-1927)

Öz

On 29 October 1923, shortly after the proclamation of the Republic, the Ministry of Education decided to open village boarding schools in various parts of Anatolia. Children living in villages without schools and teachers were to be admitted to the village yacht schools, which would provide primary school-level education. Village schools were opened in both eastern and western provinces of the country. One of these schools opened by the Ministry of Education was in Sivrihisar district of Eskişehir. In this study, Sivrihisar Village Yatı School, one of the village yacht schools, which had an important place in the educational life in the first years of the Republic, was examined in detail. It focuses on the contribution of the curriculum programme prepared for village schools to the functioning of the school, the place of the school in educational life and the cultural benefits it provided to Sivrihisar. In addition, the architectural structure of the school is examined in detail based on archival documents.

Anahtar Kelimeler

Village Yatı School , Sivrihisar , Eskişehir , Rebuplic , Education

Kaynakça

• Akyıldız, A. (2003). Maârif-i Umûmiyye Nezâreti. TDV İslam Ansiklopedisi, XXVII, s. 273.
• Atatürk’ün Bütün Eserleri 1922-1923. (2004), (14), İstanbul: Kaynak Yayınları.
• A. Baran, T. (2010). Atatürk’ün Eğitim Düşüncesi. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Politikaları Sempozyumu, haz. Murat Alper Parlak, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• A. Baran, T. (2001). Cumhuriyet Dönemi Devlet Adamlarından: Vasıf Çınar. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XVII (49), 171-201.
• Batır, B. (2014). Geleneksel Eğitimden Çağdaş Eğitime Türkiye’de İlköğretim (1908-1924), İstanbul: Milenyum Yayınları.
• Batır, B.-Meşeci Giorgetti, F. (2009). Atatürk Dönemi Eğitim Politikaları (1919-1938), Türkoloji Kültürü, 2, (4), s. 123-138.
• Bozkurt, B. (2020). Cumhuriyet Türkiyesinin Eğitim Sisteminin İnşası Sürecinde Heyet-i İlmiye Toplantıları. Belgi Dergisi, 2 (19), 1748-1765.
• Burgaç, M. (2004), Çifteler Köy Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
• Çakan, I. (2013). Cumhuriyet Döneminde İlköğretimin Finansman Sorunu ve Mektep Vergisi Uygulaması. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, (2), 85-127.
• Dewey, J. (1939). Türkiye Maarifi Hakkında Rapor, İstanbul: Devlet Basımevi.
• Dr. Abdülkadir Lütfi Bey. (1933). Su ve Tifo, Sıhhat Almanakı, haz. Mazhar Osman, İstanbul: Kader , Matbaası.
• Ergin, O.N. (1977). Türk Maarif Tarihi, 5, İstanbul: Eser Matbaası.
• Erşan, M.- Yetim F. (2023). Eskişehir Ermenilerinin Tehciri. Eskişehir Yerel Tarih Çalışmaları, haz. Çağhan Sarı, Eskişehir: Dorlion Yayınları.
• Fer, S. (2010). 1923 Yılından Günümüze Cumhuriyet Dönemi İlköğretim Programları Üzerine Bir İnceleme. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Politikaları Sempozyumu, haz. Murat Alper Parlak, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi, s. 102.
• İlk Mektepler Müfredat Programı (1926) İstanbul: Millî Matbaa.
• İlkmektep Müfredat Programı (1930) İstanbul: Devlet Matbaası.
• İnan, A. (1983), Düşünceleriyle Atatürk, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• İnönü, İ. (2018), Hatıralar, Ankara: Bilgi Yayınevi.
• Koylu, Z.- Erdinç, U.C. (2021). 1927 Nüfus Sayımına Göre Eskişehir. Atatürk Yolu Dergisi, 68, 495-530.
• Koylu, Z.(2015). Esaretten Özgürlüğe 423 gün İngiliz İşgalinde Eskişehir, Eskişehir: Eskişehir Ticaret Odası Yayınları.
• Koylu, Z.- Birgün, M. (2015). Eski Bir Şehrin Hikayesi 1923-1938, Eskişehir: Eskişehir Ticaret Odası Yayınları.
• Köy Mektepleri Müfredat Programı (1927) İstanbul: Devlet Matbaası.
• Kutluer, İ. (2007). Pozitivizm. TDV İslâm Ansiklopedisi, XXXIV, İstanbul, s. 335-339.
• Küçük, C. (2020). Millî Mücadele. TDV İslâm Ansiklopedisi, XXX, s. 76-83.
• Marttin, V. (2017). Cumhuriyet’in İlk Beş Yılında Sosyal Hayat. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yakın Tarih Dergisi, 1(2), 70-94.
• Müezzinoğlu,E. (2012). I.Dünya Savaşı Esnasında Yetim ve Öksüz Çocukların Himayesi ve Eğitimi: Darüleytamlar. History Studies, 4 (1), 399-414.
• Nuhoğlu, H. Y. (1993). Dârüleytam. TDV İslam Ansiklopedisi, VIII, s. 521.
• Onur, B. (2005). Türkiye’de Çocukluğun Tarihi, Ankara: İmge Kitabevi.
• Öztürk, C. (1993). Dârülmuallimîn. TDV İslâm Ansiklopedisi, VIII, s. 551-552.
• Salman Bolat, B. (2012). Milli Bayram Olgusu ve Türkiye’de Yapılan Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları: 1923-1960, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Sazak, E. (2007). Emin Bey’in Defteri, haz. Himmet Kayhan, Ankara: Tolkun.
• Sazak, E. (2007). Meclis Konuşmaları 1920-1950, haz. Himmet Kayhan, Ankara: Tolkun.
• Sezgin, İ. (2009). Sivrihisar. TDV İslam Ansiklopedisi, XXXVII, 289-291.
• Şimşek, S. (2020). Ermeni Malları (Emval-i Metruke) Hakkında Yapılan İlk Düzenlemelerin Hukuki Açıdan Tahlili. Adalet Dergisi, 65,301-333.
• Tuna, S. (2010). Her Devrin Bayramı Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Meşrutiyet Bayramı 1909-1935, İstanbul: Derlem Yayınları.
• Yıldırım, Y. (2025). Türkiye’de Eğitim ve Kültür Yaşamında Çocuk 1923-1938, [Yayımlanmamış Doktora Tezi], İstanbul Üniversitesi.
• Yücel, M.S. (2023). Cumhuriyetin İlk Yıllarında Köy Yatı Mektepleri. History Studies, Cumhuriyetin 100 Yılı Özel Sayısı, 15, 293-313.