Coastal Security Dynamics of the Ottoman Empire in the Eastern Mediterranean (1891-1915)

Yıl 2026, Cilt: 27 Sayı: 1, 217 - 240, 17.03.2026

Özge Togral

https://doi.org/10.17494/ogusbd.1765776

https://izlik.org/JA87EZ49RT

Öz

In the nineteenth century, the Eastern Mediterranean, a key arena of political and economic rivalry, was of strategic importance to the Ottoman Empire, which prioritized the establishment of coastal security. This study examines the coastal security policies implemented by the Ottoman Empire in the Eastern Mediterranean between 1891 and 1915. It evaluates the factors necessitating coastal security in the political and social context of the period. Measures were taken to ensure safety along the Anatolian coasts, particularly in port cities such as Beirut, İzmir, Thessaloniki, and Latakia. Based on archival documents, the study discusses the functions of watchtowers, guardhouses, gunboats, torpedo steam launches, patrol steamships, and the vessels of the Régie and the Ottoman Public Debt Administration, as well as the roles of law enforcement units. The findings reveal that the Ottoman coastal security system exhibited a multi-layered structure responsive to the geopolitical rivalries of the era. This study offers a comprehensive Eastern Mediterranean-focused assessment to the literature on Ottoman coastal security.

Anahtar Kelimeler

Ottoman Empire , Eastern Mediterranean , Coastal Security , Ottoman Security Policies

Destekleyen Kurum

Karabük University Coordinatorship of Research Projects Unit.

Proje Numarası

KBÜBAP-25-DS-082

Osmanlı Devleti’nin Doğu Akdeniz’de Sahil Güvenlik Dinamikleri (1891-1915)

https://izlik.org/JA87EZ49RT

Öz

XIX. yüzyılda siyasi ve iktisadi rekabet sahasında kilit nokta özelliğini taşıyan Doğu Akdeniz’de Osmanlı Devleti güvenliği tesis etmek için sahil güvenliğe önem vermiştir. Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin 1891-1915 yılları arasında Doğu Akdeniz’de uyguladığı sahil güvenlik politikalarını ele almaktadır. Dönemin siyasi ve sosyal koşullarında kıyı güvenliğini gerekli kılan etkenler bağlamında değerlendirilmiştir. Beyrut, İzmir, Selanik ve Lazkiye gibi liman şehirleri başta olmak üzere Anadolu sahillerinde güvenliği sağlamak için önlemler alınmıştır. Arşiv belgeleri temelinde tarassud kuleleri, karakolhaneler, gambotlar, torpido istimbotlar, tarassud vapurları ve Reji-Düyûn-ı Umumiye İdaresi araçları ile kolluk kuvvetlerinin işlevleri ele alınmaktadır. Bulgular, Osmanlı sahil güvenlik sisteminin, çok katmanlı ve dönemin jeopolitik rekabetine duyarlı bir yapı sergilediğini ortaya koymaktadır. Çalışma, Osmanlı sahil güvenliği literatürüne Doğu Akdeniz odaklı bütüncül bir değerlendirme sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti , Doğu Akdeniz , Sahil Güvenlik , Osmanlı Güvenlik Politikaları

Proje Numarası

KBÜBAP-25-DS-082

Kaynakça

• The Republic of Türkiye, Directorate of State Archives, Ottoman Archives [BOA]. BEO. 327/24500; 334/24988; 650/48703; 716/536652; 999/74903; 795/59616; 864/64758; 1321/990007; 1386/103934; 1555/116568; 1595/119592; 1621/121514; 1802/135110; 1940/145432; 2015/15056; 2315/173594; 2400/180000; 2419/181390; 2451/183815; 2493/220675; 2560/191927; 2577/193266; 2604/195254; 2616/196148; 2665/199836; 2665/199837; 2665/199863; 2745/205868; 2809/210670; 2864/214736; 2943/220675; 3369/252653; 3378/253346; 3406/255433; 3770/282732.
• BOA. A.MKT. MHM. 580/19.
• BOA. DH. EUM.THR. 62/17.
• BOA. DH. MKT. 1130/92; 2833/30; 2826/77; 1418/47; 560/20.
• BOA. DH.ŞFR. 272/20; 438/117; 168/128; 54/124.
• BOA. DH.TMIK. 231/44.
• BOA. DH.TMIK.M. 212/6; 250/32; 274/23.
• BOA. DH. TMIK.S. 43/14.
• BOA. DH. TMIK. 274/23.
• BOA. İ.RSM. 31/54.
• BOA. MV. 102/28.
• BOA. ŞD. 11/10; 2278/57.
• BOA. Y.MTV. 95/5; 139/93; 107/80.
• BOA. Y.PRK.ASK. 248/105.
• BOA. Y.PRK.MF. 4/42.
• BOA. TFR. I. M. 17/1624.
• BOA. ZB. 46/119.
• Düstur, Tertib: I. Cilt: II.
• Düstur, Tertib: I. Cilt: VI.
• Araştırma ve İnceleme Çalışmaları
• Akıncı, T. (2023). Selanik (1869-1923). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Anastassiadu, M. (2020). Selanik Tanzimat Çağında Bir Osmanlı Şehri 1830-1912 (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Armaoğlu, F. (1997). 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Aygün, N. (2017). Avrupa emperyalizminin aşamaları: Osmanlı Akdeniz’inde Avrupa ticareti (1700-1830). Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(12), 3–17.
• Bal, K. (2024). Osmanlı modernleşme sürecinde sahil güvenliği (1839-1918) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Çankırı Karatekin Üniversitesi.
• Başaran, M., & Özçelik, A. (2022). XIX. yüzyılda Aydın ve çevresinde eşkıyalık ve güvenlik sorunu. In S. Nurdan & M. Özler (Eds.), XVIII. Türk Tarih Kongresi, Kongreye Sunulan Bildiriler: C. III (pp. 889–907). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Bozkurt, G. (1989). Gayrimüslim Osmanlı vatandaşlarının hukuki durumu (1839-1914). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Braudel, F. (2019). II. Felipe döneminde Akdeniz ve Akdeniz dünyası I (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
• Ekinci, İ. (2020). Tarassud vapurları ve kıyı güvenliği. In İ. H. Demircioğlu, Y. Yiğit, A. Özcan, E. Demircioğlu, C. Ünver, & G. S. Karabacak (Eds.), Geçmişten Günümüze Türkiye’de Sahil Güvenlik (pp. 281–319). Ankara: Pegem Akademi.
• Elibol, N. (2011). Avusturya tüccar gemilerine ait veriler ışığında Osmanlı-Avusturya deniz ticareti (1700-1800). In H. Çoruh, M. Y. Ertaş, & M. Z. Köse (Eds.), Osmanlı Dönemi Akdeniz Dünyası (1. Bakı, pp. 175–220). İstanbul: Yeditepe Yayınları.
• Erbaş, F. (2016). 19. yüzyıl Doğu Akdeniz donanma mücadelesinde öne çıkan devletler ve faktörler. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 8, 133–158.
• İşlek, A. E. (2022). Ermeni komite faaliyetleri açısından önemli bir planlama ve eylem merkezi olarak Varna (1878-1908). History Studies, 14(1), 227–250.
• Keskin, E. N., & Yaman, M. (2013). Türkiye’de Tütün Reji’den Tekele Tekel’den bugüne. Ankara: Nota Bene Yayınları.
• Keleş, E., & Menekşe, M. (2023). Bir metropolit’in gözüyle Ege Adaları’nda isyan hazırlığı: Kaşot ve Kerpe Adaları örneği (1865-1866). Tarih İncelemeleri Dergisi, XXXVIII(2), 629–666.
• Kütükçü Dayı, E. (2024). Lazkiye Limanı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
• Mansel, P. (2024). Levant Akdeniz’de ihtişam ve felaket (N. N. Alemdar, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Özdemir, Ş. (2008). Kıyı nöbeti: Osmanlı Devleti’nin Akdeniz’de kıyı koruması. Tarih İncelemeleri Dergisi, XXIII(1), 187–210.
• Selvi, H. (2011). Terör eylemlerine tarihsel bir yaklaşım: Osmanlı Devleti’nde Ermeni terör eylemleri ve yurtdışı bağlantıları. Uluslararası Güvenlik ve Terörizm Dergisi, 2(1), 39–56.
• Songur, F. (2021). Osmanlı bahriyesinde lojistik imkân ve kabiliyetler ve üslerin durumu (1867-1914) [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bursa: Uludağ Üniversitesi.
• Songur, F. (2022). II. Abdülhamid dönemi donanması’nda teknoloji, lojistik ve kurumsal yapı. In S. Nurdan & M. Özler (Eds.), XVIII. Türk Tarih Kongresi Kongreye Sunulan Bildiriler, C. III (pp. 519–544). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Tabakoğlu, A. (2016). Osmanlı mali tarihi. İstanbul: Dergah Yayınları.
• Togral, Ö. (2021). 19. yüzyılda Doğu Akdeniz’de kaçakçılık. İstanbul: Selenge Yayınları.
• Ürkmez, N. (2016). 19. yüzyılın ikinci yarısında İskenderun Limanı’nda yapılan yolsuzluklar. In S. Uğuz & B. Arı (Eds.), Hatay tarihi ve kültürü üzerine araştırmalar 1: Dr. Mehmet Tekin Armağanı (pp. 146–159). Hatay: Mustafa Kemal Üniversitesi Yayını.
• Yeşil, F. (2017). Trajik zafer: Büyük güçlerin Doğu Akdeniz’deki siyasi ve askeri mücadelesi (1806-1807). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Çevrimiçi Kaynaklar
• Istanbul University Rare Books Library. (n.d.). Photograph albums of Sultan Abdülhamid II. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/FOTOGRAF/91152---0013.jpg (Erişim tarihi: 12 Mart 2025)
• Istanbul University Rare Books Library. (n.d.). Photograph albums of Sultan Abdülhamid II. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/FOTOGRAF/90522---0010.jpg (Erişim tarihi: 12 Mart 2025)
• Istanbul University Rare Books Library. (n.d.). Photograph albums of Sultan Abdülhamid II. https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/FOTOGRAF/91090---0010.jpg (Erişim tarihi: 12 Mart 2025)