BİLGİ UÇURMA DAVRANIŞI ÇALIŞMALARI ÜZERİNE BİR TARTIŞMA: TCCM PROTOKOLÜ ÜZERİNDEN SİSTEMATİK LİTERATÜR TARAMASI
Öz
Bu çalışma, bilgi uçurma (whistleblowing) alanındaki uluslararası akademik yazını PRISMA protokolü ve TCCM (Teori, Bağlam, Özellikler, Metodoloji) çerçevesinde sistematik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Scopus veri tabanından elde edilen ve dahil etme kriterlerini karşılayan 80 makale; teorik çerçeveler, bağlamsal özellikler, metodolojik yaklaşımlar ve değişken kategorileri açısından analiz edilmiştir. Bulgular, 2016–2025 yılları arasında bilgi uçurma araştırmalarının belirgin bir artış eğilimi sergilediğini ortaya koymaktadır. Teorik açıdan davranışsal ve psikolojik modeller ön plana çıkmaktadır. Coğrafi olarak çalışmaların büyük çoğunluğu ABD ve Endonezya'da yoğunlaşmaktadır. Değişkenler açısından bilgi uçurma niyetinin fiili davranışa kıyasla çok daha sık çalışıldığı görülmüştür. Çalışma, literatürdeki boşlukları tespit ederek gelecekteki araştırmalara yönelik bir gündem sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Bilgi uçurma, sistematik literatür taraması, TCCM, PRISMA, örgütsel etik
Etik Beyan
Bu çalışma, bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına uygun olarak hazırlanmıştır. Bu çalışma kapsamında yürütülen sistematik literatür taraması, ikincil veri kaynaklarına dayandığından etik kurul onayı gerektirmemektedir.
Kaynakça
- Achyani, F., Fatchan, I. N., Fatchan, F. H., ve Fauzan. (2025). Virtue and valor: Examining how ethical leadership and moral reasoning propel whistleblowing intentions. Problems and Perspectives in Management, 23(3), 555-566. https://doi.org/10.21511/ppm.23(3).2025.40
- Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
- Al Dossari, A. F. (2025). Whistleblowing as an emerging norm for optimising corporate governance: Prospects and challenges for implementation. Corporate Law ve Governance Review, 7(3), 190–201. https://doi.org/10.22495/clgrv7i3sip
- Al-Thani, N., ve Wright, S. (2026). Whistleblowing in emerging financial systems: Model development and mixed-methods evidence from banks in Qatar. Journal of Risk and Financial Management, 19(1), 33. https://doi.org/10.3390/jrfm19010033
- Antoh, A., Sholihin, M., Sugiri, S., ve Arifa, C. (2024). A perspective on the whistleblowing intention of internal auditors: An integrated ethical decision-making model. Cogent Business ve Management, 11(1), 2292817. https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2292817
- Aprile, R., Gervasio, D., ve Pulcini, A. (2025). Evaluating control systems to prevent corporate crimes: An analysis within the Italian football context. Journal of Management and Governance. https://doi.org/10.1007/s10997-025-09738-8