İran-Rusya ilişkileri: Stratejik ortaklık mı rekabet mi?

Soğuk Savaş dönemi boyunca sorunlu ilişkiler içerisinde olan Moskova ile Tahran Sovyetlerin son döneminden itibaren ilişkileri düzelmeye başlamıştır. 2011’de başlayan Suriye krizi İran ile Rusya’yı Suriye’de jeopolitik müttefik haline getirmiştir. Fakat daha sonra bu yakınlık rekabete dönüşmüştür. Rusya İran’la iş birliğini kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaya başlaması, ABD, İsrail ve Türkiye’yle kurduğu ve kurmaya çalıştığı iş birliği alanları İran’ın aleyhine olmaya başlaması Moskova-Tahran hattından gerginliklere yol açmıştır. İran-Rus ilişkilerini etkileyen en önemli faktörlerden biri İran’ın nükleer programı olmuştur. Her ne kadar Rusya Tahran’ın nükleer programıyla ilgili daha ılımlı söylemde bulunarak Batı’nın baskı politikalarına karşı çıkmış olsa da İran’a yönelik BM Güvenlik Konseyi nezdinde alınan ağırlaştırılmış yaptırım kararlarına katılmıştır. Rusya İran’ın nükleer programını Batı’yla ilişkilerinde bir pazarlık konusu yapmıştır. Petrol ve doğalgaz gibi enerji kaynaklarını üreten ve ihraç eden iki ülke olan İran ve Rusya aynı zamanda bu alanda birbirinin rakibi durumundadır. Rusya OPEC+ çerçevesinde Suudi Arabistan’la daha sıkı iş birliği içinde olup, yaptırımlar sonucu uluslararası petrol piyasalarından dışlanan İran’ın payını paylaşmaktadırlar. İran doğalgazını Avrupa’ya ihraç edilmesini ise Rusya kendisi için ekonomik tehdit olarak görmekte. Bu çalışma Rusya ile İran’ın iş birliği alanları olduğu gibi ciddi sayıda rekabet alanlarının olduğunu incelemeye çalışmıştır. Rekabet alanlarının iş birliği alanlarından daha fazla olduğu sonucuna varılmıştır.

Relations between Moscow and Tehran, which had troubled relations during the Cold War period, have started to improve since the last periodof the Soviets. The Syrian crisis that started in 2011 has made Iran and Russia geopolitical allies in Syria. But later this closeness turned into rivalry. Russia started to use its cooperation with Iran for its own interests, and the areas of cooperationthat it established and tried to establish with the USA, Israel and Turkey began to be against Iran, which led to tensions on the Moscow-Tehran line. One of the most important factors affecting Iran-Russia relations has been Iran's nuclear program. Although Russia opposed the West's repression policies by making a more moderate statement about Tehran's nuclear program, it participated in the aggravated sanctions decisions taken by the UN Security Council against Iran. Russia has made Iran's nuclear program a bargaining chip in its relations with the West. Iran and Russia, two countries that produce and export energy resources such as oil and natural gas, are also rivals in this field. Russia cooperates more closely with Saudi Arabia within the framework of OPEC+ and shares the share of Iran, which has been excluded from international oil markets as a result of sanctions. Russia sees the export of Iranian gas to Europe as an economic threat to itself. This study has tried to examine that Russia and Iran have areas of cooperation as well as serious areas of competition. It was concluded that areas of competition are more than areas of cooperation.