Bar ʿEbroyo’nun Nomocanon’unda Süryani Aile Hukuku: Nişan ve Evlilik

This article examines the regulations on betrothal and marriage in the legal compendium Nomocanon, originally titled Kṯobo d-Hudoye (“Book of Directions”), authored by Bar ʿEbroyo (Bar Hebraeus, d. 1286), a leading figure of the thirteenth-century Syriac Orthodox intellectual tradition. The study centers on the section entitled “Betrothal and Marriage,” which situates Syriac family law in relation to ecclesiastical canons and the surrounding Roman, Jewish, and Islamic legal traditions. While scholarship on Bar ʿEbroyo in Türkiye has largely remained confined to theological, philosophical, or historical dimensions, his family law provisions have not yet been examined systematically; this article addresses that gap. The study draws on primary sources within a comparative framework, including classical Roman law texts, Jewish legal sources such as the Mishnah and Maimonides’ Mishneh Torah, and the foundational sources of Islamic law. The comparison with Islamic law is grounded not in direct borrowing but in shared normative concepts circulating in the thirteenth century, identified through structural parallels in categories such as betrothal, dower, and guardianship. The Nomocanon is approached not as a mere compilation of ecclesiastical law but as a pluralistic legal text in which Syriac Christian communities under Islamic rule reorganized their norms while engaging with surrounding legal traditions. Within this framework, the article analyzes the marriage contract, the concepts of duroa and perniṯo, and the regulations on marital impediments, divorce, guardianship, slavery, and women’s legal status. Comparing these provisions with Roman, Jewish, and Islamic family law, the article argues that they are neither the product of a wholly self-contained Syriac canonical system nor a simple borrowing from surrounding traditions, but a text in which Syriac canonical heritage has been selectively and coherently reconstructed within the legal ecology of the medieval world. This reading shows how legal concepts and institutions circulated across religious traditions and were reinterpreted locally. The findings indicate that Bar ʿEbroyo conceptualized marriage both as a sacred mystery of the Syriac Church and as a legal institution linked to property, lineage, social status, gender roles, and communal discipline. The provisions on betrothal and marriage in the Nomocanon thus serve as a fundamental source for understanding the transformation of Syriac family structure, the legal adaptation strategies of Christian communities in the Islamic world, and the circulation of legal concepts across religious traditions in the Middle Ages, contributing to a broader discussion of legal interaction among plural legal systems while addressing a gap in the national scholarship on Bar ʿEbroyo’s legal thought.

Bu makale, 13. yüzyıl Süryani Ortodoks düşünce geleneğinin önde gelen temsilcilerinden biri olan Mafriyan Bar ʿEbroyo’nun (Bar Hebraeus, ö. 1286), özgün adı Kṯobo d-Hudoye (“Yönergeler Kitabı”) olan Nomocanon adlı hukuk derlemesindeki nişan ve evlilik hükümlerini incelemektedir. Çalışma, eserin “Nişan ve Evlilik” başlıklı bölümüne odaklanmaktadır. Bu bölüm, aile hukukunun kilise kanonlarıyla, Geç Antik Çağ Roma hukuku mirasıyla, Yahudi hukuk geleneğiyle ve Orta Çağ İslam dünyasının sosyo-hukuki uygulamalarıyla ilişkisini ele almaktadır. Türkiye’de Bar ʿEbroyo üzerine yapılan çalışmalar büyük ölçüde teolojik, felsefi veya tarihsel boyutlarla sınırlı kalmış, onun aile hukuku hükümleri henüz sistematik biçimde incelenmemiştir; bu makale söz konusu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışma, Roma hukukunun klasik metinlerini, Mişna ve Maimonides’in Mişne Tora’sı gibi Yahudi hukuk kaynaklarını ve İslam hukukunun temel kaynaklarını karşılaştırmalı bir çerçevede kullanmaktadır. Görünürdeki benzerlikler doğrudan bir iktibasın kanıtı olarak ele alınmamakta; özellikle İslam hukukuyla yapılan karşılaştırma, 13. yüzyılda dolaşımda olan ortak normatif kavramlara dayandırılmakta ve nişan, mehir, velayet, nafaka gibi belirli hukuki kategorilerdeki yapısal yakınlıklar üzerinden somutlaştırılmaktadır. Makale, Nomocanon’u salt bir kilise hukuku derlemesi olarak değil, İslam idaresi altındaki Süryani Hıristiyan toplulukların kendi normlarını çevre hukuk gelenekleriyle etkileşim içinde yeniden düzenlediği çoğul bir hukuk metni olarak ele almaktadır. Bu çerçevede çalışma, evlilik sözleşmesinin hukuki ve toplumsal işlevlerini, duroa ve pernṯo kavramlarını, nişan ve evlilik süreçlerini, ayrıca evlenme engelleri, boşanma, velayet, nafaka, kölelik ve kadının hukuki statüsüne ilişkin düzenlemeleri sistematik biçimde incelemektedir. Bar ʿEbroyo’nun hükümleri Roma, Yahudi ve İslam aile hukuku gelenekleriyle karşılaştırıldığında, bu düzenlemelerin ne bütünüyle kapalı bir Süryani kanonik sistemin ürünü ne de çevre hukuk geleneklerinden basit bir aktarım olduğu görülmektedir; Nomocanon, bunun yerine Süryani kanonik mirasının Orta Çağ dünyasının hukuk ekolojisi içinde seçici, bilinçli ve iç tutarlılığa sahip biçimde yeniden inşa edildiği bir metin olarak okunmalıdır. Bu okuma, hukuki kavram ve kurumların farklı dinî gelenekler arasında nasıl dolaştığını ve yerel bağlamlarda nasıl yeniden yorumlandığını göstermektedir. Bulgular, Bar ʿEbroyo’nun evliliği hem Süryani Kilisesi’nin kutsal sırlarından biri hem de mülkiyet, soy, toplumsal statü, cinsiyet rolleri, hane düzeni ve cemaat disipliniyle yakından bağlantılı hukuki bir kurum olarak kavramsallaştırdığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla Nomocanon’daki nişan ve evlilik hükümleri, Süryani aile yapısının dönüşümünü, İslam dünyasında yaşayan Hıristiyan toplulukların hukuki uyum stratejilerini ve Orta Çağ’da dinler arası hukuki kavram dolaşımını anlamak bakımından temel bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle çalışma, Orta Çağ’da çoğul hukuk düzenlerinin etkileşimine dair daha geniş bir tartışmaya katkı sunmakta, aynı zamanda Bar ʿEbroyo’nun hukuk düşüncesine ilişkin ulusal literatürdeki bir boşluğu doldurmaktadır.