Kültürel Bellek Metaforu Olarak Derleme Sözlüğü’ndeki Gökkuşağı Adları
Abstract
Bu çalışma metaforlaşan bir ad ve kavramın farklı adlar aldığında ne tür bir ilgiyle bu adları edindiğini ve aynı metafor alanını koruyup korumadığını tespit etmek üzerinedir. Bu tür bir inceleme için seçilen kavram gökkuşağıdır. Gök, Türklerde hiçbir zaman sıradan bir mefhum olmamıştır. Bu sebeple gökle ilgili kavramlar bir sıra dışılık olgusunu takip eder. Gökkuşağı da bunlardan birisidir. Halk ağızlarında gökkuşağına çeşitli adlar verilmiştir. Bu bağlamda Derleme Sözlüğü’nün bütün ciltleri içerik analizi yöntemine göre taranmış ve 23 gökkuşağı adı tespit edilmiştir. Çalışmada gökkuşağına verilen bu adlar üzerinde Türk kültür tarihine ve mitolojik olgulara dayanarak Türklerin gökkuşağı kavramıyla ilgili oluşturduğu sosyo-kültürel metafor alanına göre sözkonusu adlar değerlendirilmiş, kavram ve kültür arasındaki bağ ortaya konulmaya çalışılmıştır. Buna göre tespit edilen bu gökkuşağı adlarının kültürel bellekte işaret ettiği metafor alanı, çağdaş metafor kuramlarından bilişsel kurama bağlı olarak metaforun yansıtma işlevi üzerinden belirlenmeye çalışılmıştır. Böylelikle, gökkuşağına verilen adlardaki kültürel bakış açısı ve ortak bellek unsuru ortaya çıkarılmıştır.
Keywords
References
- Aksoy, Ö. A. (1995). Atasözleri ve deyimler sözlüğü. C. 1., İstanbul: İnkılap Yayınevi.
- Arat, R. R. (2003). Kutadgu Bilig çeviri. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
- Arat, R. R. (2007). Kutadgu Bilig I- Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu.
- Aristoteles (1987). Poetika. Çev. İsmail Tunalı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
- Aristoteles (2016). Retorik. Çev. M. H. Doğan. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
- Assmann, J. (2015). Kültürel bellek eski yüksek kültürlerde yazı hatırlama ve politik kimlik. Çev. Ayşe Tekin, İstanbul: Ayrıntı Yayınevi.
- Çoruhlu, Y. (200). Türk mitolojisinin anahatları. İstanbul: Kabalcı Kitabevi.
- Esin, E. (2004). Orta Asya’dan Osmanlıya Türk sanatında ikonografik motifler. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
- Genç, R. (1996). Türk Düşüncesi, davranışı ve hayatında renkler ve sarı, kırmızı, yeşil. nevruz ve renkler. Haz. Sadık Tural ve Elmas Kılıç. Ankara: AKM Yay. 41-48.
- Genç, R. (1997). Türk İnanışları ile millî geleneklerinde renkler ve sarı-kırmızı- yeşil. Ankara: TDK Yay.