Halide Edip’te Eğitim Fikri ve Onun Talim ve Terbiye İsimli Eseri
Öz
II. Meşrutiyet devrinin (1908-1914) edebiyat ve fikir alanında öne çıkmış bir kadın yazarı olan Halide Edip, Meşrutiyetin başlangıcında özellikle kızlara ait okulların açılması konusunda çaba gösterdi. Kadın hareketleri bakımından en önemli eseri sayılan ütopik romanı “Yeni Turan”da kadınlar İstanbul dışında Erzurum’da okullar açmışlardı. Halide Edip, II. Meşrutiyetin ilanından sonra Tanin, Musavver, Türk Yurdu vb. gazete ve dergilerde yazdığı makalelerin önemli kısmını talim-terbiye meselesi teşkil etmekteydi. O, kadınların eğitimine büyük önem vermekteydi. Çünkü kadınlar, eğitilmeden kendilerine verilen hakların hiç birisinden faydalanması mümkün değildir. O, kadını yetişecek neslin ilk öğretmeni olarak düşünmekteydi. Meşrutiyetten sonra bu idare için yeni insan tipi gerekmektedir. Yeni insan tipi için ise; 1. Yeni eğitim ve öğretim 2. Bunu gerçekleştirecek öğretmen ve anneler gereklidir. Oysa Türk kadını buna hazır değildi. Halide Edip, Talim ve Terbiye isimli eserini İstanbul Kız Öğretmen Okulu’nda (Dârülmuallimât) öğretmenlik yaptığı sırada kaleme aldı. Bu eseri, Amerikalı eğitimci Horn’un İlm-i Talimin Psikolojik Esasları isimli eserinin Türkçe tercümesine kendi fikirlerini ekleyerek oluşturdu. Halide Edip, Talim ve Terbiye’de genel eğitim düşüncelerinin yanında öğretmenlere çeşitli tavsiyelerde de bulundu. Bu öğütlerden biri de ders kitapları konusundaydı. Ona göre kitap bir rehberdir ve öyle olmalıdır. Katiyen ezberlenecek “Bir emir” olmamalıdır. Bir öğretmen okutulan ders kitabında bazı konular katılmıyorsa bunu sınıfta dile getirme cesaretine sahip olmalıdır. “Hakiki bir muallim kitap muallimi değil, hakikat muallimidir.” Kitap öğretmenin yalnızca bir aracı olmalıdır.
Anahtar Kelimeler
References
- Ali Kemal, (1339). Açık mektup. Peyam-ı Sabah, No: 11073.
- Acun, F. (2015). Arnavutköy Amerikan Kız Koleji mezunları ve meşhurları. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 22, 417-442.
- Adıvar, H, E. (2005). Mor salkımlı ev. İstanbul: Özgür Yayınları.
- Akyüz, Y. (1999). Osmanlı döneminde kızların eğitimi ve öğretmen Faika Ünlüer’in yetişmesi ve meslek hayatı. Milli Eğitim, 143, 12-32.
- Altın, H. (2010) II. Meşrutiyet dönemi maarif nazırlarından Emrullah Efendi ve öğretmen yetiştirme tarihimize katkıları. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15(2), 151-165.
- Altın, H. (2017). Osmanlı eğitim tarihinde dârülmuallimât:Açılışı ve gelişim süreci. Akademik MATBUAT, 1(1), 20-37.
- Aliş, Ş. (2001) Tanzimat’tan Cumhuriyet’e edebiyatımızda öğretmen tipleri, Osmanlı dünyasında bilim ve eğitim, milletler arası kongresi tebliğleri. İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi IRCICA, 12-15 Nisan 1999, İstanbul, 447-461.
- Altay, D. (2010). Halide Edip Adıvar. Ankara: Alter Yayınları.
- Aydın H. (2015). Meşrutiyetten Cumhuriyete Türkiye’de kadın. Curr Res Soc Sci, 1(3), 84-96.
- Başcı, V. (1999). Kadının statüsü üzerine bir inceleme, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14, 67- 78.