One of the most important energy source is coal mine in the world. While using the heating coal before then lighting is used to generate steam with the invention of the steam engine. Struggle to reach the coal mine has started among the European countries with industrialization. In the time that followed, the developed countries have invested in more underground mine in the underdeveloped and developing countries. Essentially wealth of the country is measured by the value of the underground mine. Therefore intensive flow of foreign capital to countries where underground mining has been mostly in the form of lending.
The acquisition of property by foreigners in the Ottoman Empire and mining is not legally possible. After the Ottoman Empire Free Trade Agreement signed between England and in 1838 obtained the right to acquire property in British companies of the country.[1] The regulations related to the operation of mines by foreign companies run by foreign firms of the way to making coal mines were opened after the Reforms of Tanzimat. Coal mines began to be operated by foreign companies. However, it meets the need of importing coal from foreign companies Ottoman Tanzimat and Constitutional periods did not want to lose this market. Foreign companies to benefit from the economic situation in the country they wish to receive the franchise business of asking coal mines. In this process benefited from the economic situation in the country, the French and Italians have established small businesses in an edict coal.[2]
This article describes the process of operation of coal mines in the Ottoman Empire, legal regulations, the struggle taking place among foreign companies with Ottoman Empire in World War I. The strategic importance of coal mines were examined.
[1]Muhammed Akdiş, Dünya’da ve Türkiye’de Yabancı Sermaye Yatırımları ve Beklentiler, YASED Yyaın No:33,İstanbul 1988,s.67; Tuncay Hacaloğlu, Yabancı Sermaye ve Türkiye’de Yabancı Sermaye Uygulaması, T.C. Başbakanlık DPT Teşvik ve Uygulama Başkanlığı Yayını, Ankara 1983,s.3.
[2]Tayanç Tunç, Sanayileşme Sürecinde 50 Yıl, Milliyet Yayınları, Karacan Armağanı, İstanbul, 1973,s.19.
Dünya’da en önemli enerji kaynaklarından biri kömür madenidir. Kömür önceleri ısınmada kullanırlarken daha sonra aydınlatmada, buharlı makinelerin icat etmesi ile buhar icat etmede kullanılmıştır. Sanayileşme süreci ile birlikte Avrupa’da ülkeler arasında kömür madenine ulaşmak için mücadeleler başlamıştır. Tarihsel süreç içerisinde gelişmiş ülkeler az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelere daha çok yeraltı madenlerine yatırım yapmışlardır. Esasen ülkelerin zenginlikleri yeraltı madenlerinin değeri ile ölçülmektedir. Bu nedenle yeraltı madenlerinin yoğun olduğu ülkelere yabancı sermaye akmıştır. Bir ülke kendi isteği ile yabancı sermayeyi ülkesine sokmayacağı için bu daha çok o ülkeyi borçlandırma şeklinde olmuştur.[1]
18.Yüzyılda sanayileşmesini tamamlayan ülkelerde oluşan sermaye faizlerin daha fazla olduğu ve nakit sıkıntısı çeken ülkelere doğru kaymıştır. İngiltere’nin gelişen sanayisine gerekli olan hammaddenin, madenlerin ve petrolün çıkarılması için Britanya Adalar Topluluğu içinde gerçekleştirdiği yatırımlar dünyada yabancı sermaye yatırımlarının başlangıcını oluşturmuştur. Daha sonra Fransa, Hollanda, Belçika ve diğer sanayi ülkeleri aynı yöntemi izlemiştir.[2]
Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında 1838 yapılan Serbest Ticaret Antlaşması sonrasında yabancı ülke şirketleri Osmanlı Devleti’nde mülk edinme haklarına sahip olmuştur. Ülkede yasal düzenlemeler ancak Tanzimat sonrasında yapılarak kömür madenlerinin yabancı firmalar tarafından işletilmesinin önü açılmıştır. Osmanlı Devleti kömür ihtiyacını yabancı ülkelerden sağlamaktadır. Yabancı şirketler bir taraftan Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde pazarlarını kaybetmek istemezlerken diğer taraftan madenleri kendi imtiyazlarına alma mücadelesi içine girmişlerdir. Bu süreçte Osmanlı Devleti’nde padişah fermanı ile Almanlar bakır ve krom, İngilizler bakır ve bor, Fransızlar kurşun ve kömür, İtalyanlar kükürt ve kömür yatakları ile ilgilenmiş ülkede küçük işletmeler kurmuşlardır.[3]
Bu araştırmada kömür madeni ocaklarının Osmanlı Devleti’nde işletilme süreci, yasal düzenlemeler, Osmanlı Devleti ile yabancı şirketler arasında gerçekleşen mücadeleler, I. Dünya Savaşı’nda kömür madenlerinin stratejik önemi araştırılmıştır.
[1]Halil Seyidoğlu, Uluslararası Finans, 3.Baskı, Güzem Yayınları No: 16, İstanbul, 2001,s.397; Mübahat Kütükoğlu, “Tanzimat Döneminde Yabancıların İktisadi Faaliyetleri”, 150.Yıl Tanzimat, TTK Yayınları,Ankara 1992,s.124.
[2]Tuncay Halaçoğlu, “Yabancı Sermaye ve Türkiye’de Yabancı Sermaye Uygulaması”, Yayınlanmamış Y.L.Tezi, T.C. Başbakanlık DPT Teşvik ve Uygulama Başkanlığı, Ankara 1983,s.3.
[3]Tayanç Tunç, Sanayileşme Sürecinde 50 Yıl, Milliyet Yayınları, Karacan Armağanı, İstanbul,1973,s.19.
Primary Language | Turkish |
---|---|
Journal Section | Research Articles |
Authors | |
Publication Date | January 26, 2016 |
Submission Date | January 4, 2016 |
Published in Issue | Year 2016 |
İndeksler / Indexes
SCOPUS, TÜBİTAK/ULAKBİM TR DİZİN [SBVT]
INDEX COPERNİCUS [ICI], ISAM, SOBIAD ve Scilit tarafından dizinlenmektedir.
Dergimizde yayımlanan makaleler, aksi belirtilmediği sürece, Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası (CC BY 4.0) ile lisanslanır. Dergiye yayımlanmak üzere metin yollayan tüm yazar ve çevirmenlerin, gönderdikleri metnin yegâne telif sahibi olmaları ya da gerekli izinleri almış olmaları beklenir. Dergiye metin yollayan yazar ve çevirmenler bu metinlerin CC BY 4.0 kapsamında lisanslanacağını, aksini sayı editörlerine en başında açıkça beyan etmedikleri müddetçe, peşinen kabul etmiş sayılırlar.