1890’dan itibaren tüm Anadolu’da isyan ve karışıklık çıkarmak için
hazırlıklar yapan Ermeni komiteleri Erzurum, Kumkapı, Merzifon,
Kayseri, Yozgat, Sason, Zeytun ve Trabzon başta olmak üzere birçok
yerde isyan çıkarmışlardır. İsyan hareketleri yoğun olarak 1895-1896
yıllarında meydana gelmiştir. Ermeni komiteciler, isyanların bastırılması
üzerine “Ermeniler katlediliyor” propagandası ile batılı devletlerin
desteğini sağlamaya çalışmışlardır.
Bitlis vilayetinde 1894 Sason ve Talori Ermeni İsyanı’ndan sonra
ikinci büyük olay, 25 Ekim 1895’t e vilayetin merkezi olan Bitlis’te ve 15
Kasım 1895’te Muş sancağında meydana gelmiştir. İngiltere, 1894 Sason
Ermeni İsyanı ve bölgede yaşanan gelişmelerden dolayı burada yeni bir
yardımcı konsolosluk kurulmasına karar vermiştir. 1895 yılında kurulan
Bitlis İngiliz Yardımcı Konsolosluğuna Charles S. Hampson, tayin
edilmiştir. Konsolosluğun kurulmasının hemen ardından makalenin
konusu olan 25 Ekim- 15 Kasım 1895 Ermeni olayları yaşanmıştır. Bitlis
Ermeni ileri gelenlerini ve Ermeni halkını ayaklanma çıkarmak için teşvik
edenlerin başında Misyoner George Perkins Knapp, Royal Merriman Cole
ve Murahhasa Vekili Agop olmasına rağmen Konsolos Hampson olayların
sorumlusu olarak Müslümanları göstermektedir. Bunun yanında birçok
raporunda Ermenilere karşı “katliam” yapıldığını iddia etmektedir. Bu
çalışmada Bitlis Konsolosu C. S. Hampson’un iddialarının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı incelenmiştir. Ayrıca kendisinin olaylar sırasındaki
faaliyetlerine yer verilmiştir.
Hampson, görev süresi boyunca Bitlis vilayetinin genel durumu,
Ermeniler ile ilgili kabul edilen ıslahatların uygulanması, vilayetteki
Ermenilerin içinde bulunduğu durumu, özellikle tutuklu olan komitecilerin
mevcut koşulları, vergi toplanması sırasında zaptiyelerin davranış ve
tutumları, 1895 Bitlis-Muş olayları hakkındaki gözlem ve yorumlarına ait
raporlarını büyükelçiliğe iletmiştir.
Primary Language | Turkish |
---|---|
Journal Section | Research Article |
Authors | |
Publication Date | March 31, 2023 |
Published in Issue | Year 2023 Issue: 53 |