Examining Healthy Lifestyle Behaviors, Health and Nutrition Literacy in Adults: A Cross Sectional Study

Öz

This study was conducted with 451 adults through voluntary sampling in April-May 2021 in order to evaluate the health and nutritional literacy, healthy lifestyle behaviors of adults and the relationships between these three variables. The Turkey Health Literacy Scale-32 (THLS-32), the Healthy Lifestyle Behaviors Scale-II (HLBS-II) and the Evaluation Instrument of Nutrition Literacy on Adults (EINLA) were used to examine the relevant findings. Total scores of THLS-32, EINLA and HLBS-II were 33.2±7.16, 26.7±5.05 and 123.9±19.02, respectively, and the majority of participants (77.4%) had adequate nutritional literacy, while health literacy was limited (46.3%) or inadequate (9.5%). While 48.3% of the participants who exhibited healthy lifestyle behaviors at a low level were in the 34-48 age group, 46.2% of those with a high level were between the ages of 19-33 (p=0.01). While the rate of participants with higher levels of healthy lifestyle behaviors whose income was equal to or more than their expenses was 85.1%, this rate was significantly lower in the low-level group (76.5%) (p=0.04). Total scores of THLS-32 and HLBS-II were significantly positively correlated with each other (r=0.317, p=0.001). Participants in the low healthy lifestyle behaviors classification were younger (p=0.01). The distribution of those with higher income is higher in the group exhibiting more healthy lifestyle behaviors (p=0.04). In conclusion, healthy lifestyle behaviors and health literacy are interconnected concepts. Health literacy can be important in demonstrating a healthy lifestyle.

Anahtar Kelimeler

• Health Literacy
• Nutrition Literacy
• Healthy Lifestyle Behaviors
• Sociodemographic Characteristics

Yetişkinlerde Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının, Sağlık ve Beslenme Okuryazarlığının İncelenmesi: Kesitsel Bir Çalışma

Öz

Bu çalışma yetişkin bireylerin sağlık okuryazarlığı, beslenme okuryazarlığı, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve bu üç değişken arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi amacıyla 2021 Nisan-Mayıs tarihlerinde gönüllü örnekleme yoluyla 451 yetişkin ile yürütülmüştür. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32), Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA) ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları II (SYBD-II) ölçeği kullanılmıştır. TSOY-32, YBOYDA ve SYBD-II toplam skorları sırasıyla 33,2±7,16, 26,7±5,05 ve 123,9±19,02 olup katılımcıların büyük bir çoğunluğu (%77,4) yeterli düzeyde beslenme okuryazarlığına sahip iken sağlık okuryazarlığı ise sınırlı düzeyde (%46,3) veya yetersizdir (%9,5). Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını düşük düzeyde sergileyen katılımcıların %48,3’ü 34-48 yaş grubunda yer alırken, yüksek düzeyde sergileyenlerin %46,2’si 19-33 yaş aralığındadır (p=0,01). Sağlıklı yaşam biçimi davranışları yüksek düzeyde olan katılımcıların gelirleri giderlerine eşit veya fazla olan oranı %85,1 iken, bu oran düşük düzeyde olan grupta anlamlı olarak daha düşüktür (%76,5) (p=0,04). TSOY-32 ve SYBD-II toplam puanlarının birbirleri ile pozitif yönlü anlamlı derecede ilişkili olduğu (r=0,317, p=0,001) bulunmuştur. Sağlıklı yaşam biçimi davranışları düşük sınıflamasında yer alan katılımcıların daha genç olduğu bulunmuştur (p=0,01). Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını daha yüksek sergileyen grupta geliri daha yüksek olanların dağılımı daha fazladır (p=0,04). Sonuç olarak, sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve sağlık okuryazarlık kavramları birbirine bağlı kavramlardır. Sağlıklı yaşam tarzının sergilenmesinde sağlık okuryazarlığı önemli olabilir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Okuryazarlığı
• Beslenme Okuryazarlığı
• Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları
• Sosyodemografik Özellikler

Kaynakça

1. 1. Adıbelli D, Olğun S, Turan GS. Hemşirelik öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve etkileyen faktörler. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi. 2017; 6(1): 8-17.
2. 2. Apaydın Demirci Z, Çelik B. Gıda okuryazarlığı ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişki. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2022;7(1):104-110.
3. 3. Aslan C, Acar T. Evde sigara içme durumu ile sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Sağlık için Sigara Alarmı. 2025;5(1):23-36.
4. 4. Berberoğlu U, Öztürk O, İnci MB, Ekerbiçer HÇ. Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 18-65 yaş grubu bireylerdeki sağlık okuryazarlığı durumunun değerlendirilmesi. Sakarya Tıp Dergisi. 2018; 8(3): 575-581.
5. 5. Berkman ND, Sheridan SL, Donahue KE, Halpern DJ, Crotty K. Low health literacy and health outcomes: an updated systematic review. Annals of Internal Medicine. 2011;155(2):97–107.
6. 6. Bozhüyük A, Özcan S, Kurdak H, Akpınar E, Saatçı E, Bozdemir N. Sağlıklı yaşam biçimi ve aile hekimliği. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2012;6(1):13-21.
7. 7. Cesur B, Kocoglu G, Sumer EH. Evaluation instrument of nutrition literacy on adults EINLA a validity and reliability study. Integrative Food, Nutrition and Metabolism. 2015;2(1):174–177.
8. 8. Cihangiroğlu Z, Deveci SE. Fırat Üniversitesi Elazığ Sağlık Yüksekokulu öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve etkileyen faktörler. Fırat Tıp Dergisi. 2011;16(2):78-83.

9. 9. Cullen T, Hatch J, Martin W, Higgins JW, Sheppard R. Food literacy: definition and framework for action. Canadian Journal of Dietetic Practice and Research. 2015;76(3):140–145.
10. 10. Çetinkaya Özdemir S, Semerci Çakmak V, Sert H, Demirci T. Effect of perceived food literacy on eating behavior pattern, glycemic parameters, and lipid profile in patients with type 2 diabetes: structural equation modeling. Turkish Journal of Diabetes and Obesity. 2025; 9(1): 70-80.
11. 11. Çiftçi Kıraç F, Ertaş H. Yetişkin bireylerde sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ve hasta aktivasyonunun değerlendirilmesi: kesitsel bir araştırma. Turkiye Klinikleri J Health Sci. 2022;7(1):253-61.
12. 12. Dağlar BN, Çayır A. Üniversite öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı, sağlıklı yaşam biçimi ve obezite farkındalığı arasındaki ilişki: tanımlayıcı araştırma. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences. 2024; 9(4):673-681.
13. 13. Demirbaş AB, Ateş Özcan B, Alphan ME. Yetişkinlerde sağlık ve beslenme okuryazarlıklarının beslenme bilgisi, diyet kalitesi ve yaşam kalitesi ile ilişkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi. 2024;52(1): 48–57.
14. 14. Duran Ü, Öğüt S, Asgarpour H, Kunter D. Sağlık çalışanlarında sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2018;2(3): 138-147.
15. 15. Durusu-Tanrıöver M, Yıldırım HH, Demiray-Ready FN, Çakır B, Akalın HE. Türkiye sağlık okuryazarlığı araştırması, Birinci Baskı, Sağlık-Sen Yayınları, Ankara, 2014.
16. 16. Erem S, Bektaş Z. Genç erişkinlerde beslenme okuryazarlığı düzeyi yaşam kalitesi ile ilişkili midir? Food and Health. 2023; 9(2): 129-138.
17. 17. Froze S, Arif MT, Saimon R. Determinants of health literacy and healthy lifestyle against metabolic syndrome among major ethnic groups of Sarawak, Malaysia: A multi-group path analysis. The Open Public Health Journal. 2019;12: 172-183.
18. 18. Gözlü K. Sağlığın sosyal bir belirleyicisi: Sağlık okuryazarlığı. Medical Journal of Süleyman Demirel University. 2020;27(1):137-144.
19. 19. Gümüştekin M, Balatlı A, Kantarcı MA, Tunç YE, Aykır ME, Yozcu A, et al. Bir üniversite sağlık kampüsündeki bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2024;38(1): 32-45.
20. 20. Hamurcu Ö, Öztürk Haney M. Fabrika çalışanlarının sağlık okuryazarlığı ile sağlık hizmeti kullanımı ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Jaren. 2024; 10(3): 180-187.
21. 21. İbiş R, Öztürk A. Üniversite öğrencilerinde beslenme okuryazarlığı durumu ve obezite ile ilişkisi: Yozgat örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023;12(2): 700-712.
22. 22. İlhan A, Yenicag R, Yalcin Pehlivan E, Ozturk E, Karahan S, Rakıcıoğlu N. Greenhouse gas emission and water footprint of the national diet in Turkey: Results from Turkey Nutrition and Health Survey 2017. Sustainability. 2023; 15(12):9768.
23. 23. Kamarlı Altun H, Suna G, Seremet Kürklü N, Karaçil Ermumcu MŞ, Ateş Z, Akçınar E, Akın H. Yetişkin bireylerde beslenme okuryazarlığı ve sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkinin değerlendirmesi. Beslenme ve Diyet Dergisi. 2022;50(2):30–38.
24. 24. Kayacan AG, Özçelik AÖ. Yetişkin dönemde gıda ve beslenme okuryazarlığı. Aktaş N, editör. Gıda ve Beslenme Okuryazarlığı. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri. 2022, p.65-70.
25. 25. Korkulu F. Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının mutluluk ile ilişkisi: Üniversite öğrencileri örneği. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi. 2024; 5(3): 182-193.
26. 26. Kuloğlu Y, Yalçı C, Helvacı M. Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin sağlığı geliştirici ve koruyucu davranışlarının incelenmesi: Kırklareli Üniversitesi örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2022; 15(1): 116-128.
27. 27. Okyay P, Abacıgil F, Harlak H. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32). Okyay P, Abacıgil F, Editörler. Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçekleri Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması. 1. Baskı. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1025. Ankara. Anıl Reklam Matbaa. 2016, pp. 43-62
28. 28. Özenoğlu A, Gün B, Karadeniz B, Koç F, et al. Yetişkinlerde beslenme okuryazarlığın sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlar ve beden kütle indeksi ile ilişkisi. Life Sciences. 2021; 16(1): 1-18.
29. 29. Savunucu Y. Sağlıklı yaşam biçimi davranışları. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi. 2020; 2(1): 34-43.
30. 30. Soykan H, Şengül H. Sağlık okuryazarlığının sağlıklı yaşam biçimi davranışlarıyla ilişkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021; 10(4): 691-704.
31. 31. Soylar P, Kadıoğlu BU. Yetişkin bireylerin sağlık okuryazarlığı ve obeziteyle ilişkili bazı davranışlarının incelenmesi. Sakarya Tıp Dergisi. 2020;10(2):270-276.
32. 32. Şen MA, Arslan Ü, Tanrıkulu A. Üniversite öğrencilerinin sağlık okuryazarlık durumu ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi. Akdeniz Tıp Dergisi. 2025; 11(2): 198-207.
33. 33. Tekin YE, Tekin ŞB. Sağlık bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ve sağlıklı yaşam biçimi davranışları arasındaki ilişki. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2024;33(2):136-145.
34. 34. The European Health Literacy Project, 2009- 2012. Comperative Report on Health Literacy in eight EU Member States, Maastricht, HLS-EU Consortium, 2012. www.healthliteracy.eu Erişim tarihi: 10 Ocak 2024
35. 35. Usta ZB, Mertoglu H. The relationship between prospective teachers’ nutritional literacy and healthy lifestyle behaviors. Science Insights Education Frontiers. 2023;19(1): 3003-3016.
36. 36. Walker SN, Hill-Polerecky DM. Psychometric Evaluation of the Health-Promoting Lifestyle Profile II. Unpublished Manuscript, University of Nebraska Medical Centre, Omaha, 1996.
37. 37. Yakut H, Bozdemir Özel C. Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve egzersiz algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2023;32(3):177-88.