Physicians' Knowledge and Awareness Levels Regarding Hospital Medical Waste Management and the Effect of an Intervention: The Case of Two Selected Training and Research Hospitals

Öz

This study aims to assess the knowledge and awareness levels of physicians regarding medical waste management in two training and research hospitals in Istanbul, and to evaluate the effect of an information-based intervention on these levels. The study sample consisted of 161 physicians working in the aforementioned hospitals who voluntarily participated in the research. In the first phase, the medical waste management awareness levels of all participants were assessed; in the second phase, a quasi-experimental intervention was conducted with 60 physicians who agreed to participate in the intervention program. Data were collected using a researcher-developed demographic information form, a 10-item Medical Waste Knowledge Test, and the previously validated “Hospital Medical Waste Management Assessment Scale.” The intervention process involved a multifaceted information campaign through brochure distribution, posters on bulletin boards, and social media content sharing. Data were analyzed using SPSS 25.0 software. For variables that did not follow a normal distribution, Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis tests were employed. The effectiveness of the intervention was evaluated using the Wilcoxon signed-rank test to compare pre- and post-test scores. A statistically significant increase was observed in both the Medical Waste Knowledge Test and the Hospital Medical Waste Management Evaluation Scale scores following the intervention. According to the Wilcoxon signed-rank test results, the knowledge test showed Z = 5.118, p < 0.001, effect size r = 0.661; and the scale scores showed Z = 5.288, p < 0.001, effect size r = 0.683. The high effect sizes observed in both measures indicate that the information-based intervention had a significant and strong impact on improving physicians’ knowledge and awareness of medical waste management. These findings suggest that multifaceted information strategies are effective in enhancing healthcare professionals' knowledge and awareness of medical waste management. Accordingly, it is recommended that similar content be integrated into sustainable institutional training programs.

Anahtar Kelimeler

• Environmental Health
• Internet-Based Interventions
• Medical Waste
• Physicians
• Waste Management

Hekimlerin Hastane Tıbbi Atık Yönetimi Bilgi ve Farkındalık Düzeyleri ile Bir Müdahale Uygulamasının Etkisi: Seçilmiş İki Eğitim Araştırma Hastanesi Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı, İstanbul'da bulunan iki Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde görev yapan hekimlerin tıbbi atık yönetimine ilişkin bilgi ve farkındalık düzeylerini belirlemek ve bilgilendirme temelli bir müdahalenin buna etkisini ölçmektir. Araştırmanın örneklemini, söz konusu hastanelerde görev yapan ve çalışmaya gönüllü olarak katılan toplam 161 hekim oluşturmuştur. Çalışmanın ilk aşamasında tüm katılımcıların tıbbi atık yönetimi farkındalık düzeyleri değerlendirilmiş; ikinci aşamada ise müdahale programına katılmayı kabul eden 60 hekim ile yarı deneysel bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları; araştırmacılar tarafından hazırlanan demografik bilgi formu, 10 maddelik Tıbbi Atıklar Bilgi Testi ve daha önce geçerlilik ve güvenirlik çalışması yapılmış olan “Hastane Tıbbi Atık Yönetimi Değerlendirme Ölçeği”nden oluşmaktadır. Müdahale sürecinde, broşür dağıtımı, panolara afiş asılması ve sosyal medya içerikleri paylaşımı ile çok yönlü bir bilgilendirme faaliyeti yürütülmüştür. Elde edilen veriler SPSS 25.0 yazılımı kullanılarak analiz edilmiş; normal dağılım göstermeyen değişkenler için Mann Whitney U, Kruskal-Wallis testi, eğitimin etkililiğini değerlendirmek amacıyla son test ön test puanlarının karşılaştırılmasında Wilcoxon işaretli sıralar testi uygulanmıştır. Müdahale sonrasında hem Tıbbi Atıklar Bilgi Testi hem de Hastane Tıbbi Atık Yönetimi Değerlendirme Ölçeği puanlarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artış gözlenmiştir. Wilcoxon işaretli sıralar testi sonuçlarına göre, bilgi testi puanlarında Z=5,118, p<0,001, etki büyüklüğü r=0,661; ölçek puanlarında ise Z=5,288, p<0,001, etki büyüklüğü r=0,683 olarak saptanmıştır. Her iki ölçümde de yüksek düzeyde etki büyüklüğü elde edilmesi, bilgilendirme temelli müdahalenin hekimlerin tıbbi atık yönetimine ilişkin bilgi düzeylerini ve farkındalıklarını artırmada anlamlı ve güçlü bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, çok yönlü bilgilendirme faaliyetlerinin, sağlık çalışanlarının tıbbi atık yönetimi konusundaki bilgi ve farkındalık düzeylerini artırmada etkili olduğunu göstermektedir; bu doğrultuda, benzer içeriklerin kurumsal düzeyde sürdürülebilir eğitim programlarına entegre edilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çevre Sağlığı
• İnternet Tabanlı Müdahaleler
• Tıbbi Atık
• Hekimler
• Atık Yönetimi

Kaynakça

1. 1. Chartier Y, Emmanuel J, Pieper U, Prüss A, Rushbrook P, Stringer R, Townend W, Wilburn S, Zghondi R, editors. Safe management of wastes from health-care activities. 2nd ed. Geneva: World Health Organization; 2014. ISBN: 9789241548564.
2. 2. Yavuz M. Kırıkkale ilindeki tıbbi atık yönetiminin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi; 2019.
3. 3. Çiçek E, Uçar MT, Küçükkendirci H. Bir tıp fakültesi hastanesinde kesici delici alet yaralanma bildirimlerinin değerlendirilmesi. Ebelik Sağlık Bilim Derg. 2024;7(3):506-15.
4. 4. Çarıkçı O. Sağlık kurumlarında personelin tıbbi atık yönetim değerlendirmeleri ve maliyetlere etkisi. Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2020;4(1):1-21.
5. 5. Cerrahoğlu MN, Kılıçaslan H. Tıbbi atıkların sağlık harcamaları üzerindeki etkisi. Uluslararası Ekon Araşt Derg. 2019;5(4):59-68.
6. 6. Özgür E. Sağlık çalışanlarının tıbbi atık ve ekonomik boyutu konusundaki bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi]. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi; 2019.
7. 7. Yazie TD, Tebeje MG, Chufa KA. Healthcare waste management current status and potential challenges in Ethiopia: a systematic review. BMC Res Notes. 2019;12(1):285.
8. 8. Aydın N. Hazardous Waste Management in Turkey. J Anatolian Environ Anim Sci. 2019;4(3):312-8.

9. 9. Akbolat M, Işık O, Dede C, Çimen M. Sağlık çalışanlarının tıbbi atık bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. ACU Sağlık Bil Derg. 2011;2(3):131-140.
10. 10. Özkol O, Gür K, Ekici E, Sezerol MA. Primary health care workers' attitudes and behaviors toward medical waste. Turk J Fam Med Prim Care. 2025;19(4):344-50.
11. 11. Küçükkelepçe GE, Aslan S. İş sağlığı ve güvenliği dersini alan hemşirelik ve ebelik öğrencilerinin tıbbi atık yönetimine ilişkin bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Gümüşhane Üniv Sağlık Bilim Derg. 2022;11(4):1367-76.
12. 12. İstanbul Büyükşehir Belediyesi. İstanbul tıbbi atık yönetimi raporu. İstanbul: İBB Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı; 2024 [Erişim: 25 Mart 2025]. Erişim: https://cevre.ibb.istanbul/wp-content/uploads/2025/03/ISTANBUL-TIBBI-ATIK-YONETIMI.pdf
13. 13. Özder A, Teker B, Eker HH, Altindis S, Kocaakman M, Karabay O. Medical waste management training for healthcare managers – a necessity? J Environ Health Sci Eng. 2013;11(1):20.
14. 14. Conti A, Viottini E, Comoretto RI, ve ark. The effectiveness of educational interventions in improving waste management knowledge, attitudes, and practices among healthcare workers: a systematic review and meta-analysis. Sustainability. 2024;16(9):3513.
15. 15. Çamözü E, Kitiş Y. Hastane temizlik hizmetleri personelinin tıbbi atıkların toplanması, taşınması ve depolanması ile ilgili bilgi ve uygulamalarının belirlenmesi. TAF Prev Med Bull. 2011;10(6):631-40.
16. 16. Uzunlulu G, Uzunlulu M, Gencer A, ve ark. Knowledge on medical waste management among healthcare personnel: a report from Turkey. Cyprus J Med Sci. 2022;7(4):552-58.
17. 17. Küçük ÜA, Kaya AA. Hastane personelinin atık yönetimi ve afetlerde atık yönetimi konusunda algı düzeyi: Gümüşhane ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;9(4):374-388.
18. 18. Ergin M, Erdoğan S, Erel Ö. Biyokimya ve mikrobiyoloji laboratuvar personelinin tıbbi atık yönetimi konusundaki farkındalığı. Turk Hij Den Biyol Derg. 2017;74(2):129-138. doi:10.5505/TurkHijyen.2017.56244.
19. 19. Calikoglu EO, Aras A. Nurses' knowledge of hospital medical waste management: areas to improve. Eurasian J Med Investig. 2019;3(1):1-6.
20. 20. Öztek Z, editör. Halk sağlığı: kuramlar ve uygulamalar. 2. baskı. Ankara: Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı; 2020. p. 783-96.
21. 21. T.C. Resmî Gazete. Tıbbi atıkların kontrolü yönetmeliği. 25 Ocak 2017; Sayı: 29959.
22. 22. World Health Organization. Health-care waste [Internet]. Geneva: WHO; 24 Ekim 2024 [Erişim: 30 Temmuz 2025]. Erişim: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/health-care-waste
23. 23. Boz MK, Çimen M. Sağlık çalışanlarının tıbbi atık yönetimi bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. Sağlık Akad Derg. 2021;8(4):296-303.
24. 24. Ara L, Billah W, Bashar F, ve ark. Effectiveness of a multi-modal capacity-building initiative for upgrading biomedical waste management practices at healthcare facilities in Bangladesh: a 21st century challenge for developing countries. J Hosp Infect. 2022;120:95-104.
25. 25. Cansaran D. Çalışanların tıbbi atık bilinci düzeyini belirlemeye yönelik bir çalışma: Merzifon Devlet Hastanesi örneği. Manas Sosyal Araşt Derg. 2017;6(3):271-84.
26. 26. Gümüş G, Keti EP, Dinçer NÜ. What do nurses working in primary health care services know about medical waste management?. Black Sea J Health Sci. 2024;7(3):106-12.
27. 27. Pawar MD, Kamala KA. Knowledge, Awareness, and Perceived Attitude of Biomedical Waste Management Among Healthcare Personnel. Cureus. 2024 Nov 11;16(11):e73492. doi:10.7759/cureus.73492.
28. 28. Seifi A, Mohammadnejad E, Miladi R. How effective are in-hospital training workshops on infection control for physicians? First report in Iran. J Kermanshah Univ Med Sci. 2024;28(2):e148562.
29. 29. Meyer MJ, Chafitz T, Wang K, ve ark. Surgeons' perspectives on operating room waste: multicenter survey. Surgery. 2022;171(5):1142-47.