Rutin Hemodiyaliz Uygulanan Hastalarda Mevsimsellik Ve Diyet Alımına Bağlı Sıvı-Elektrolit Ve Asit-Baz Değişikliklerinin Değerlendirilmesi

Öz

Son dönem böbrek hastalığı olan kişilerde ilerleyici renal fonksiyon kaybı çoklu elektrolit düzensizliklerine sebep olur. Hastaların beslenme davranışları ve fizyolojileri mevsimsel değişikliklere ve toplumda yaygın olarak kutlanan özel günlere bağlı değişebilmektedir. Çalışmamızın amacı mevsimler ve diyetteki farklılıklar ile rutin hemodiyaliz hastalarının sıvı-elektrolit, asit-baz değişiklikleri arasındaki ilişkiyi araştırıp literatüre katkı sağlamaktır. Çalışmamızda Eskişehir ilindeki dört farklı hemodiyaliz ünitesinde haftada üç gün rutin hemodiyaliz alan hastaların 2021 yılına ait bir senelik verileri retrospektif olarak ele alındı. 168 hastaya ait toplam 35 parametre (hematolojik, biyokimyasal ve klinik parametreler) değerlendirildi. Parametreler ile aylar, mevsimler ve özel günler (dini bayramlar ve yılbaşı) arasındaki ilişki uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edildi. Prediyaliz potasyum en yüksek temmuz ayında (5,342 ± 0,054 mEq/L) idi. Prediyaliz potasyum değeri 5,5 mEq/L ve üzerinde olan hastalar en yüksek sayı ve oranda yine temmuzda (n=68, %40,5) saptandı. Fosfor değerinin ocak ayında (4,875 ± 0,087 mg/dL) en yüksek olduğu görüldü. Fosfor değerinin 5,5 mg/d L ve üzerinde olduğu hastalar en yüksek sayı ve oranda şubatta (n=51, %30,4) idi. En az kilo artışı ağustosta (2,08 ± 0,083 kg) saptandı. Bikarbonat değerleri arasında mevsimsel fark izlenmedi (p>0,05). Sonuç olarak farklı mevsim dönemleri ile bayramlar ve yılbaşı gibi özel günlerde hastaların elektrolit değerlerinde farklılıklar saptandı. Elde edilen bulgular bu dönemlerde hastaların potasyum ve fosfor düşürücü medikal tedavi seçeneklerini gözden geçirmek gerektiğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• son-dönem böbrek hastalığı
• diyaliz
• beslenme davranışı
• mevsimsel varyasyon

Evaluation Of Fluid-Electrolyte And Acid-Base Changes Due To Seasonality And Dietary Intake In Patients Undergoing Routine Hemodialysis

Öz

Progressive loss of renal function in patients with end-stage renal disease causes multiple electrolyte disturbances. Patients' nutritional behaviors and physiology may change depending on seasonal changes and special days commonly celebrated in society. The aim of our study is to investigate the relationship between seasonal and dietary differences and fluid-electrolyte, acid-base changes in routine hemodialysis patients and to contribute to the literature. In this study, one-year data from patients receiving routine hemodialysis three days a week in four different hemodialysis units in Eskişehir province were retrospectively analyzed in 2021. A total of 35 parameters (hematological, biochemical, and clinical parameters) from 168 patients were evaluated. The relationship between the parameters and months, seasons, and special days (religious holidays and New Year's) was analyzed using appropriate statistical methods. Predialysis potassium was highest in July (5.342 ± 0.054 mEq/L). The highest number and percentage of patients with predialysis potassium levels of 5.5 mEq/L and above were detected in July (n=68, 40.5%). Phosphorus levels were highest in January (4.875 ± 0.087 mg/dL). The highest number and percentage of patients with phosphorus levels of 5.5 mg/dL and above were detected in February (n=51, 30.4%). The least weight gain was observed in August (2.08 ± 0.083 kg). No seasonal differences were observed between bicarbonate levels (p>0.05). Consequently, differences in electrolyte values were detected in patients across different seasons and on special occasions such as holidays and New Year's Eve. The findings suggest that patients' potassium and phosphorus-lowering medical treatment options should be reviewed during these periods.

Anahtar Kelimeler

• end-stage kidney disease
• dialysis
• feeding behavior
• seasonal variation

Kaynakça

1. 1. Dhondup T, Qian Q. Electrolyte and acid-base disorders in chronic kidney disease and end-stage kidney failure. Blood Purif. 2017;43(1-3):179-88.
2. 2. Holmberg B, Stegmayr BG. Cardiovascular conditions in hemodialysis patients may be worsened by extensive interdialytic weight gain. Hemodialysis International. 2009;13(1):27-31.
3. 3. Saglimbene VM, Wong G, Ruospo M, Palmer SC, Garcia-Larsen V, Natale P, Teixeira-Pinto A, Campbell KL, Carrero JJ, Stenvinkel P, Gargano L, Murgo AM, Johnson DW, Tonelli M, Gelfman R, Celia E, Ecder T, Bernat AG, Castillo DD, Timofte D, Török M, Bednarek-Skublewska A, Jan Duława J, Stroumza P, Hoischen S, Hansis M, Fabricius E, Felaco P, Wollheim C, Hegbrant J, Craig JC, Strippoli GFM. Fruit and vegetable intake and mortality in adults undergoing maintenance hemodialysis. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 2019;14(2):250-60.
4. 4. Koçoğlu G, Güneyli U. Ankara Ortabereket köyünde aylara ve mevsimlere göre gıda tüketimindeki değişiklikler. TÜBİTAK Tıp Araştırma Grubu Biofizik, İmmünoloji, Mikrobiyoloji, Toplum Hekimliği Seksiyonları. 1983;473.
5. 5. Karaağaoğlu N, Yücecan S. Oruç tutan bireylerin Ramazan’da ve Ramazan Bayramı’nda besin tüketim durumları. Beslenme ve Diyet Dergisi / J Nutr and Diet. 1999;28(1):29-38.
6. 6. Yaman M, Özgen L. Oruç tutan bireylerin Ramazan ayı ve Ramazan Bayramı’nda besin tüketim durumlarındaki değişikliklerin saptanması. Aile ve Toplum. 2006;3(9):13-21.
7. 7. Cheung AK, Yan G, Greene T, Daugirdas JT, Dwyer JT, Levin NW, Ornt DB, Schulman G, Eknoyan G, Hemodialysis Study Group. Seasonal variations in clinical and laboratory variables among chronic hemodialysis patients. J Am Soc Nephrol. 2002;13(9):2345-52.
8. 8. Yanai M, Satomura A, Uehara Y, Murakawa M, Takeuchi M, Kumasaka K. Circannual rhythm of laboratory test parameters among chronic haemodialysis patients. Blood Purif. 2008;26(2):196-203.

9. 9. Usvyat LA, Carter M, Thijssen S, Kooman JP, van der Sande FM, Zabetakis P, Balter P, Levin NW, Kotanko P. Seasonal variations in mortality, clinical, and laboratory parameters in hemodialysis patients: A 5-year cohort study. Clin J Am Soc Nephrol. 2012;7(1):108-15.
10. 10. Kim Y, Yun SH, Koo H, Hwang S, Kim HJ, Lee S, Baek H, Kim HH, Lee KH, Kim JH, Park JI, Yoo KD. Different seasonal variations of potassium in hemodialysis patients with high longitudinal potassium levels: A multicenter cohort study using DialysisNet. Yonsei Med J. 2021;62(4):315.
11. 11. Seyahi N, Kocyigit İ, Ates K, Suleymanlar G. Current status of renal replacement therapy in Turkey: A summary of the Turkish Society of Nephrology Registry Report. Turk J Nephrol. 2020;29(1):6-11.
12. 12. 2021 Yılı İklim Değerlendirmesi Raporu [İnternet], İklim ve Zirai Meteoroloji Dairesi Başkanlığı Araştırma Dairesi Başkanlığı, Ocak 2022, Ankara. Erişim adresi: https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/yillikiklim/2021-iklim-raporu.pdf Erişim 21.10.2025.
13. 13. Eskişehir Tarım ve Orman Müdürlüğü Brifing Raporu [İnternet], Eskişehir İl Tarım Ve Orman Müdürlüğü 2020. Erişim adresi: https://eskisehir.tarimorman.gov.tr/Belgeler/2020_Faaliyet_Raporu/2020_Faaliyet_Raporu.pdf Erişim 07.02.2025.
14. 14. Stelmach-Mardas M, Kleiser C, Uzhova I, Peñalvo JL, La Torre G, Palys W, Lojko D, Nimptsch K, Suwalska A, Linseisen J, Saulle R, Colamesta V, Boeing H. Seasonality of food groups and total energy intake: A systematic review and meta-analysis. Eur J Clin Nutr. 2016;70(6):700-8.
15. 15. USDA Nutrient Database for Standard Reference [İnternet], Release 14, US Department of Agriculture, Agricultural Research Service, 2001. Erişim adresi: https://www.ars.usda.gov/ARSUserFiles/80400535/DATA/sr14/sr14_doc.pdf Erişim 01.02.2025.
16. 16. Tome D, Cordella C, Dib O, Perone C. Nitrogen and protein content measurement and nitrogen to protein conversion factors for dairy and soy protein-based foods: A systematic review and modelling analysis [online] World Health Organization and Food and Agriculture Organization of the United Nations 2019. Erişim adresi: https://www.fao.org/3/ca8862en/CA8862EN.pdf Erişim 18.02.2025
17. 17. Zhu Z, Wu C, Luo B, Zang J, Wang Z, Guo C, Jia X, Wang W, Shen X, Lu Y, Wu F, Ding G. The dietary intake and its features across four seasons in the metropolis of China. Journal of Nutritional Science and Vitaminology. 2019;65(1):52-9.
18. 18. Shahar DR, Yerushalmi N, Lubin F, Froom P, Shahar A, Kristal-Boneh E. Seasonal variations in dietary intake a€ect the consistency of dietary assessment. Eur J Epidemiol. 2001;17(2):129-33.
19. 19. Mondal H, Lotfollahzadeh S. Hematocrit [İnternet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. Erişim adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK542276/ Erişim 23.02.2025