Özel gereksinimli Çocukların Ebeveynlerinde Tükenmişlik, Depresyon, Anksiyete, Psikiyatrik Belirtiler ve Yaşam Kalitesi: Aile Hekimliği ile Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi İş Birliğine Dayalı Kesitsel Bir Çalışma
Öz
Özel gereksinimli bir çocuğa sahip olmak, ailelerin yaşam düzeni ve sosyal rollerinde önemli değişikliklere yol açarken ebeveynlerin psikolojik durumları aile işleyişinde önemli rol oynamaktadır. Bu çalışma, özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin depresyon, anksiyete, tükenmişlik ve yaşam kalitesi düzeylerini değerlendirmek ve bu değişkenlerin sosyodemografik özelliklerle ilişkisini incelemek amacıyla planlanmıştır. Araştırma, 102 ebeveyn (%64,7 anne; %35,3 baba) ile yürütülen kesitsel bir çalışmadır. Depresyon, anksiyete, psikiyatrik belirtiler, tükenmişlik ve yaşam kalitesi sırasıyla Beck Depresyon Envanteri, Beck Anksiyete Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri, Maslach Tükenmişlik Ölçeği ve Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda parametrik ve non-parametrik testler, değişkenler arası ilişkilerde korelasyon ve doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Beck Anksiyete Ölçeği puanları annelerde daha yüksekti. Maslach Tükenmişlik Ölçeği'nde duyarsızlaşma ve kişisel başarı boyutlarında anne-baba farklılıkları saptanırken, annelerin daha yüksek kişisel başarı puanları bu boyutta daha düşük tükenmişliğe işaret etti. Kısa Semptom Envanteri depresyon ve hostilite farklılıkları Benjamini-Hochberg yanlış keşif oranı (FDR) düzeltmesi sonrasında anlamlılığını korurken, somatizasyon ve toplam semptom indeksindeki farklılıklar anlamlılığını yitirdi. Beck Depresyon Envanteri ve yaşam kalitesi alanlarında anne-baba farkı saptanmadı. Çok değişkenli doğrusal regresyonda (n=101; R²=0,501; düzeltilmiş R²=0,458; p<0,001) duygusal tükenmişlik, depresif belirti düzeyiyle bağımsız ilişkili tek değişkendi (β=0,295; p=0,001). Bulgular, psikolojik belirtiler ile tükenmişlik boyutlarının ilişkili olduğunu ve duygusal tükenmişlik ile depresif belirtiler arasındaki bağımsız ilişkinin ebeveynlerin düzenli psikososyal değerlendirilmesinin önemini desteklediğini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Mullin, A. P., Gokhale, A., Moreno-De-Luca, A., Sanyal, S., Waddington, J. L. ve Faundez, (2013). Neurodevelopmental disorders: Mechanisms and boundary definitions from genomes, interactomes and proteomes. Translational Psychiatry, 3(12), e329.
- 2. Heslon, K., Hanson, J. H. ve Ogourtsova, T. (2024). Mental health in children with disabilities and their families: Red flags, services' impact, facilitators, barriers, and proposed solutions. Frontiers in Rehabilitation Sciences, 5, 1347412.
- 3. Dahan-Oliel, N., Shikako-Thomas, K. ve Majnemer, A. (2012). Quality of life and leisure participation in children with neurodevelopmental disabilities: A thematic analysis of the literature. Quality of Life Research, 21, 427–439.
- 4. Craig, F., Operto, F. F., De Giacomo, A., Margari, L., Frolli, A., Conti, S., ... ve Margari, F. (2016). Parenting stress among parents of children with neurodevelopmental disorders. Psychiatry Research, 242, 121–129.
- 5. Hodapp, R. M., Burke, M. M., Finley, C. I. ve Urbano, R. C. (2019). Family caregiving of aging adults with Down syndrome. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities, 13(2), 181–189.
- 6. Power, R., Galea, C., Allambie, C. P. A., Muhit, M., Heanoy, E., Karim, T., ... & Khandaker, G. What predicts the health-related quality of life of adolescents with cerebral palsy in Bangladesh?, MC Public Health 20, 18 (2020). https://doi.org/10.1186/s12889-019-8130-1
- 7. Woodgate, R. L., Edwards, M., Ripat, J. D., Borton, B. ve Rempel, G. (2015). Intense parenting: A qualitative study detailing the experiences of parenting children with complex care needs. BMC Pediatrics, 15, 197.
- 8. Yorke, I., White, P., Weston, A., Rafla, M., Charman, T., & Simonoff, E. (2018). The association between emotional and behavioral problems in children with autism spectrum disorder and psychological distress in their parents: A systematic review and meta-analysis. Journal of autism and developmental disorders, 48(10), 3393-3415.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Meryem Polat
*
0009-0000-7007-4994
Türkiye
Yasemin İmrek
0000-0002-7925-6783
Türkiye
Mehmet Kayhan
0000-0001-7493-5165
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
22 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
17 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
13 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 48 Sayı: 6