Bir Çoklu Organ Toksini: Akrilamit
Öz
Akrilamit, kullanımı yaygın bir kimyasaldır. Çeşitli sanayi dallarından laboratuvara, yiyeceklerden sigara dumanına kadar birçok yerde mevcuttur. 20. yüzyıl ortalarından beri nörotoksik bir ajan olduğu bilinen akrilamitin 2002 yılında yiyeceklerde de oluştuğu saptanmıştır. Akrilamit yüksek ısıya maruz kalan yiyeceklerde früktoz ve glikoz gibi şekerlerin asparajin aminoasiti ile reaksiyonu sonucunda oluşmaktadır. Yiyeceklerin içeriği, asparajin oranı, yiyeceklerin maruz kaldığı işlem, sıcaklık ve diğer etmenler oluşacak akrilamit miktarını etkilemektedir. Bu anlaşılınca akrilamitin nörotoksik etkileri dışında diğer etkileri de araştırma konusu olmuştur. Yapılan çalışmalar sonucunda akrilamitin testis, yumurtalık, karaciğer, akciğer, böbrek ve bağırsak gibi organlara etkisi olduğu gösterilmiştir. Aynı zamanda Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı tarafından insanda kanser yapma olasılığı olan maddeler arasında sayılmaktadır. Akrilamitin kanserojen özelliği deney hayvanlarında kanıtlansa da insanlarda henüz kesin kanıtlar mevcut değildir. Günlük yaşamda akrilamit karşılaşma kaçınılmaz bir durumdur. Yiyeceklerde uygulanan işlemlerin çoğunda akrilamit oluşmaktadır. Böylece akrilamit içeren gıdalarla daha fazla karşı karşıya kalanlar, özellikle de çocuklar için bir risk oluşabilir. Bu derlemede, zararlı olduğu önceden gösterilen, ancak zarar potansiyeli henüz tam olarak anlaşılamamış bir madde olan akrilamitin bedendeki etkileri tartışılarak korunma önlemleri hakkında önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 1. Smith E. A., Oehme F. W. (1991). Acrylamide and polyacrylamide: a review of production, use, environmental fate and neurotoxicity. Rev Environ Health, 9(4), 215-28.
- 2. Friedman M. (2003). Chemistry, Biochemistry, and Safety of Acrylamide. A Review. J Agr Food Chem, 51(16), 4504-26.
- 3. Tareke E., Rydberg P., Karlsson P., Eriksson S., Törnqvist M. (2002). Analysis of Acrylamide, a Carcinogen Formed in Heated Foodstuffs. J Agric Food Chem, 50(17), 4998-5006.
- 4. Mottram D. S., Wedzicha B. L., Dodson A. T. (2002). Acrylamide is formed in the Maillard reaction. Nature, 419(6906), 448-9.
- 5. Claus A., Carle R., Schieber A. (2008). Acrylamide in cereal products: A review. J Cereal Sci, 47(2), 118-33.
- 6. Capuano E., Fogliano V. (2011). Acrylamide and 5-hydroxymethylfurfural (HMF): A review on metabolism, toxicity, occurrence in food and mitigation strategies. LWT-Food sci technol, 44(4), 793-810.
- 7. Mojska H., Gielecinska I., Cendrowski A. (2016). Acrylamide content in cigarette mainstream smoke and estimation of exposure to acrylamide from tobacco smoke in Poland. Ann Agric Environ Med, 23(3), 456-61.
- 8. Dearfield K. L., Abernathy C. O., Ottley M. S., Brantner J. H., Hayes P. F. (1988). Acrylamide: its metabolism, developmental and reproductive effects, genotoxicity, and carcinogenicity. Mutat Res-Rev Genet 195(1), 45-77.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sağlık Kurumları Yönetimi
Bölüm
Derleme
Yazarlar
Sedat Kaçar
ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ, TIP FAKÜLTESİ
Türkiye
Varol Şahintürk
ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ, TIP FAKÜLTESİ
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Ocak 2018
Gönderilme Tarihi
22 Haziran 2017
Kabul Tarihi
6 Eylül 2017
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 40 Sayı: 1