SOSYAL MEDYANIN ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN İRRASYONEL SATIN ALMA KARARI ÜZERİNDEKİ ETKİSİNİN DEMOGRAFİK FARKLILIKLAR AÇISINDAN İNCELENMESİ: SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ ÖRNEĞİ

Öz

Etkileşim ve erişim imkanı sunan sosyal medya, günümüzde bireylerin ve toplumların iletişim biçimi haline gelmesiyle önemli dijital araçlardan biri sayılmaktadır. Bu çalışmada sosyal medyanın ve irrasyonelliğin tüketici kararlarına etkisi incelenmektedir. Bu çalışmada kullanılan veriler Süleyman Demirel Üniversitesi Lisans öğrencilerine yapılan anket yoluyla elde edilmiştir. Anket sonuçları SPSS 30.0 paket programı ile incelenmiş olup, Mann-Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis H Testleri yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda demografik açıdan bakıldığında, sosyal medyanın tüketici kararlarına etkisi cinsiyetler arası farklılıklar gösterdiği, kadın katılımcıların erkek katılımcılara kıyasla sosyal medyadan daha çok etkilendiği sonucuna varılmıştır. Merkez bankalarının enflasyonla mücadele dönemlerinde sosyal medyanın talep üzerindeki etkilerini dikkate almaları faydalı olabilir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Medya
• Tüketici Kararları
• İrrasyonel Davranış
• Demografi
• Sürü Davranışı

Kaynakça

1. Akboz, A.-Komşu, M. S. (2019). “Davranışsal İktisat Bağlamında İnternet Alışverişleri Yapan Tüketicilerin Tüketim Tarzlarının Demografik Özellikler Bağlamında İncelenmesi: Mersin Örneği”, Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi Cilt 1, Sayı 1, Aralık, ss. 15-30.
2. Akçay, G.- Özdemir, E. (2019). “Demografik Özellikler Açısından Tüketicilerin Plansız Satın Alma Davranış Farklılıklarını İncelemeye Yönelik Bir Araştırma” OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi Cilt Volume:14 Sayı Issue:20. ss. 817-846.
3. Ali, M.-Amir, H.-Shamsi, A. (2021). “Consumer Herding Behavior in Online Buying: A Literature Review”, International Review of Management and Business Research, Vol. 10 Issue.1.
4. Ariely, D. (2010). Akıldışı Ama Öngörülebilir. Optimist Kitap, İstanbul.
5. Aydın, R. (2021). “Üniversite Öğrencilerinin Tüketim Tercihleri: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi ve Çankaya Üniversitesi Örnekleri” Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi.
6. Aziz, E. (2024). “Understanding The Influence of Follower Count on Purchase Understanding The Influence of Follower Count on Purchase Behavior and Consumer Perception in Influencer Marketing” University of Tennessee at Chattanooga, Honors Theses.
7. Bhuwaneshwari, M.-Hemasuruthi, S. (2023). “A Study on Social Media Influences on Generation Z Buying Behavior”, International Journal of Advanced Research in Science, Communication and Technology, Volume 3, Issue 3. pp. 89-94.
8. Bruns, I. (2018). “Perceived Authenticity and Trust In Social Media Driven Influencer Marketing and Their Influence on Intentions-to-Buy of 18-24-Year-Olds in Ireland” Master of Business Administration in Marketing at Dublin Business School.

9. Buğra, A. (1995). İktisatçılar ve İnsanlar. İletişim Yayınevi, İstanbul.
10. Christensen, L. B.- Johnson, R. B.-Turner, L. A. (2015). “Research Methods, Design and Analysis”. Twelfth Edition, England: Pearson Education Limited.
11. Çağlıyan, V.-Işıklar, Z. E.-Hassan, S. A. (2016). “Üniversite Öğrencilerinin Satın Alma Davranışlarında Sosyal Medya Reklamlarının Etkisi: Selçuk Üniversitesi’nde Bir Araştırma”, Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi Volume:11, ss. 43-56.
12. Djafarova, E.-Bowes, T. (2021). “Instagram Made Me Buy It: Generation Z Impulse Purchases in Fashion Industry”, Journal of Retailing And Consumer Services, 59, 102345.
13. Dorsey, J.- Villa, D. (2022). Z Kuşağı Ekonomisi, Birinci Baskı, Kültür Bakanlığı Yayıncılık, İstanbul.
14. Elster, J. (2021). Ekşi Üzümler. Metis Yayınları, Ankara. Erdoğan, M. (2022). “Sosyal Medya Kullanımının Tüketicilerin Satın Alma Sonrası Davranışlarına Etkisi: Çanakkale On sekiz Mart Üniversitesi Örneği”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 10, Sayı: 131, ss. 169-183.
15. Erdoğan, M. (2023). “Z Kuşağının Satın Alma Davranışına Fenomenlerin Etkisi: İstanbul Esenyurt Üniversitesi Kadın Öğrencileri Örneği”, ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, ISSN: 1309-9302.
16. Ertürk, R.-Aktepe, C. (2020). “Sosyal Medyanın Tüketicilerin Satın alma Davranışları Üzerinde Etkisi: Türkiye ve İran’daki Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Uygulama”. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12 (4), 4289-4304.
17. Gomes, M. A.- Marques, S.- Dias, A. (2022). “The Impact of Digital Influencers’ Characteristics on Purchase Intention of Fashion Products”, Journal of Global Fashion Marketing, pp. 1-18.
18. Güven, E.- Köken, M. M. (2022). “Sosyal Medya Pazarlamasında Fenomenlerin Online Kaynak Güvenilirliğinin Marka Değeri ve Satın Alma Niyetine Etkisi”. Alanya Akademik Bakış, 6(3), ss. 2853-2868.
19. Hatırlı, S.A. (2019). Mikroekonomi, Beyazıt Kitabevi, 6. Baskı, Isparta
20. Höck, N. P. (2022). “Herd Behaviour Along The Consumer Buying Decision Process -Experimental Study in The Mobile Communications Industry”, Digital Business, 100018, pp. 1-9.
21. Işık, A. (2021). “How Social Media Platforms Affect Consumer Behavior: A Cross-National Study”, Republic of Turkey Adana Alparslan Türkeş Science and Technology University, Graduate School of Socıal Sciences Department of Business and Administration.
22. İnal, İ. H. (2023). “Z Kuşağında Sosyal Medyanın Karar Verme Davranışları Üzerine Etkisi ve Kişilik Özelliklerinin Aracılık Rolü”, International Social Sciences Studies Journal Open Access Refereed E-Journal ve Indexed ve Publishing E-ISSN: 2587-1587 pp. 5497-5505.
23. Karabulut, A. T. (2021). “Sosyal Medya Kullanımının Tüketici Satın Alma Davranışına Etkisi Üzerine Bir Araştırma”, Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Cilt:8 Sayı:4 ss. 446-461.
24. Karakaş, G.-Buran, K.-Eren, Ş. (2019). “Sosyal Medyanın Satın Alma Davranışlarına Etkisi: Hitit Üniversitesi Öğrencileri Örneği”, Journal of Academic Value Studies, Vol: 5, Issue: 5; ss. 975-982.
25. Kavas, E.-Kavas, B. (2025). “Influence of Social Media Advertising Attributes on Impulse Buying Behavior: An Empirical Analysis Across Consumer Demographics”, Academic Journal of Sports Science ve Medicine Volume:2 Issue: 4 pp. 1-11.
26. Kızkapan, L. (2016). “Sosyal Medyanın Tüketici Satın Alma Karar Sürecine Etkisi: Elazığ İli Örneği”, Fırat Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi Sayı: 53, ss. 481-499. Kuru, H. A.-Yıldız, Z. (2015). “Rasyonel-İrrasyonel Tüketimin Belirleyicileri ve Isparta’da Bir Araştırma”, Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 8, Sayı: 20, Ağustos.
27. Kuzucanlı, G. (2018). “Sosyal Medya Kavramının Ürün Satın Alma Bağlamında Değerlendirilmesi: Harran Üniversitesi Öğrencileri” İdil Dergisi, Volume 7, Sayı / Issue 52.
28. Ladeira, W. J.-Santini, F. O.- Vieira, V. A.- Araujo, C. F.- Sampaio, C. H. (2019). “Antecedents and Consequences of Impulse Buying: A Meta-Analytic Study” RAUSP Management Journal, Vol: 54 No: 2. pp. 178-204.
29. Musso, F.- Colamatteo, A.- Bravi, L.- Pagnanelli, M. A.- Murmura, F.- Sansone, M. (2022). “Analysis of Factors Affecting The Purchase of Private Label Products by Different Age Consumers”, British Food Journal, Vol:124, No:13 pp. 619-636.
30. Nobel Prize. (2002). Press Release, Erişim Tarihi: https://www.nobelprize.org/, 02.10.2025.
31. Oyman, M.-Akıncı, S. (2019). “Sosyal Medya Etkileyicileri Olarak Vloggerlar: Z Kuşağı Üzerinde Para-Sosyal İlişki, Satın Alma Niyeti Oluşturma ve Youtube Davranışları Açısından Vloggerların İncelenmesi”, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 32, ss. 441-464.
32. Özel, A. (2019). “Demografik Özelliklerin Satın Alma Kararları Üzerindeki Etkisinin Davranışsal İktisat Bağlamında İncelenmesi: Malatya Örneği” İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.
33. Özgüven, N. (2011). “Tüketicilerin Online Alışverişe Karşı Tutumları ile Demografik Özellikleri Arasındaki İlişkinin Analizi”, KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13 (21) ss. 47-54.
34. Pavlovic, N. (2018). “Factors Affecting Herd Behavior in Buying Decisions Influenced by Online Communities” Twenty-Fourth Americas Conference on Information Systems, New Orleans.
35. Runtuwene, M. E.-Sibilang, N. P. (2024). “The Influence of Herding Behavior and Confirmation Bias on Investment Decision in Generation Z With Gender as Moderating Variable”, Klabat Accounting Review (Kar), Volume 5, No. 2 pp. 112-122.
36. Smith, A. (2001). Ulusların Zenginliği. Alan Yayıncılık, İstanbul.
37. Taş, C.-Ceyhan, M. S. (2017). “Rasyonel-İrrasyonel Tüketim: “Bartın Örneğinde Karşılaştırmalı Bir Uygulama”, Bartın Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:8, Sayı:16.
38. Tayşi, İ. (2022). “Sosyal Medya Fenomenlerinin Tüketici Satın Alma Karar Sürecine Etkisinin Cinsiyet ve Ürün Grubu Açısından Analizi” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.
39. Tuominen, N. (2017). “A Basic Theory of Rational Herd Behavior and Informational Cascades”, Aalto University’s School of Business Department of Economics. Uygun, F. B.-Kalender, A. (2023). “Z Kuşağının Online Satın Alma Davranışında Sosyal Medya Kullanım Alışkanlığı FOMO: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, Cilt: 26 Sayı: 1, ss. 95-110.
40. Ünsal, E. M. (2004). Mikro İktisat. İmaj Yayınevi, Beşinci Baskı, Ankara.
41. Varlık, R. (2021). “Üniversite Öğrencilerinin Tüketim Davranışlarına Sosyal Medyanın Etkisi: Pamukkale Üniversitesi Örneği”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.
42. Vrtana, D. (2021). “The Importance of Irrational Purchasing Behaviour in Applying the Marketing Strategy of Selected Global Brands”, Globalization and its Socio-Economic Consequences, SHS Web of Conferences 92, 06042.
43. Yazıcı, A. Ş.- Akyol, B. (2021). “The Validity and Reliability Study of the Scale of Occupational Professionalism of School Principals”, E-International Journal of Educational Research,12(4) pp. 89-105.
44. Yurttakalan, D. P.-Gelibolu, L. (2019). “İnternetten Satın Alımlarda Cinsiyet Kimliğinin Rolü: Z Kuşağı Örneği”, Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi KAÜİİBFD, 10(20), ss. 858-880.