Research Article

Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz

Number: Advanced Online Publication Early Pub Date: July 6, 2026
EN TR

Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz

Abstract

Arka PlanKentsel ulaşım politikaları; trafik sıkışıklığının önlenmesi, çevre kirliliğinin azaltılması ve sosyal eşitliğin sağlanması gibi pek çok faydayı kapsayacak bütüncül bir bakış açısı ile organize edilmelidir. Bu nedenle söz konusu faydaların elde edilmesi ve ulaşım hizmetlerinin sürekliliğinin sağlanmasında kilit roller üstlenen toplu taşıma sistemleri, kentsel ulaşım planlamasının merkezinde yer almaktadır. Bu kapsamda yerel ve merkezi yönetimler, toplu taşıma sistemlerinin fiziksel ve işletimsel özelliklerine giderek artan oranlarda yatırımlar yapmaktadır. Aynı zamanda yapılan araştırmalar, bireysel günlük yolculuk alışkanlıklarının ulaşım hareketliliği kaynaklı problemler üzerinde etki sahibi olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak yolculuk alışkanlıklarının ampirik özellikleri ve dinamikleri hâlâ tam olarak anlaşılabilmiş değildir. Bu bağlamda, elde edilen faydaların maksimize edilmesi için kullanıcıların seyahat alışkanlıklarının sistem genelinde oluşturduğu etkilerin nicelleştirilmesi, kentlerin günlük hareketlilik ihtiyacına daha iyi uyarlanmış toplu taşıma sistemlerinin tasarımı için kritik öneme sahiptir.

AmaçBu çalışmada; toplu taşıma kullanıcılarının seyahat süresi güvenilirliğine ilişkin algılama hatalarının, toplu taşıma sistemine ait performans çıktıları üzerindeki etkileri ortaya konmaktadır. Elde edilen sonuçlar ile kentsel toplu taşıma sistemlerinin planlanması ve işletilmesinden sorumlu olan planlamacı ve karar vericilerin; ağa yapacakları müdahaleler sonucu ortaya çıkabilecek güvenilirlik değişimlerinin olası sonuçları hakkında fikir sahibi olmaları amaçlanmaktadır.

YöntemÖnerilen çerçevede; ağdaki seyahat talebinin toplu taşıma hatları arasındaki dağılımını temsil eden toplu taşıma ataması probleminin, hatlardaki doluluklara göre belirlenen sefer aralıkları yardımıyla güvenilirlik esaslı çözümüne yönelik bir yaklaşım geliştirilmektedir. Bu yaklaşımda kullanıcıların zaman bazlı seyahat maliyetleri; duraklara erişim süresi, duraklarda kaybedilen zaman ve araç içerisinde geçirilen sürenin toplamı olarak ele alınmakta; yolcu iniş-binişlerinden kaynaklı gecikmelerin de dikkate alınmasıyla güvenilirlik hesaplarında yüksek doğruluk sağlanmaktadır. Geliştirilen model, atama sürecinde güvenilirliğin kullanıcılar tarafından farklı algılanma oranlarını dikkate alacak şekilde ayarlanabilmekte ve değişen algı düzeyleri altında kullanıcıların bağlantı seçimi davranışlarındaki değişimlerin incelenmesine olanak tanımaktadır.

BulgularÖnerilen modelin; problemin yapısına uygun olarak geliştirilen bir test ağı üzerinde, farklı güvenilirlik algılama seviyeleri altında sınanması neticesinde; güvenilirliğin, kullanıcıların bağlantı tercihlerine doğrudan etki ettiği ve işletme maliyetlerinde önemli değişimlere yol açabileceği ortaya konmuştur. Sistem genelinde güvenilirlik algılama oranındaki artışa bağlı olarak aktarmalı seyahatlerin azaldığı ve kullanıcıların, daha uzun ilk durak bekleme sürelerini göze alarak güvenilirliği düşük bağlantılardan kaçınma eğilimi gösterdikleri gözlemlenmiştir. Öngörülen işletme koşulları için gerekli filo büyüklüğünün ve hatlarda gerçekleşen toplam servis-km değerinin, güvenilirliğe ilişkin algı seviyesinin artışına bağlı olarak düşüş gösterdiği belirlenmiştir.

SonuçÇalışma kapsamında elde edilen sonuçlar; önerilen toplu taşıma ataması yaklaşımının, kent içi otobüs ağlarının tasarım süreçlerinde etkin bir rol oynayabileceğini göstermiştir. Güvenilirliğin; kullanıcıların bağlantı tercihlerine doğrudan etki ettiği ve toplu taşıma sistemlerinin performansını ele alan çalışmalarda dikkate alınması gereken bir parametre olduğu ortaya konmuştur. Gelecek çalışmalarda güvenilirliğin; ağ tasarımı ve sefer aralığı optimizasyonu süreçlerine olan etkilerinin araştırılmasının, literatüre katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Keywords

Supporting Institution

Yazarlar, sunulan bu çalışma için herhangi bir kuruluştan destek almamıştır.

Ethical Statement

Bu makale, yazarlardan herhangi biri tarafından insan katılımcılar veya hayvanlar üzerinde gerçekleştirilmiş herhangi bir çalışma içermemektedir.

References

  1. [1] J. -P. Rodrigue, The Geography of Transport Systems, 5th edition, London, England, Routledge, 2020. https://doi.org/10.4324/9780429346323.
  2. [2] S. J. Redding, M. A. Turner, “Chapter 20 - Transportation costs and the spatial organization of economic activity”, Handbook of Regional and Urban Economics, 5, 1339–1398, 2015. https://doi.org/10.1016/B978-0-444-59531-7.00020-X.
  3. [3] R. Tolley, B. J. Turton, Transport Systems, Policy and Planning: A Geographical Approach, 1st edition, London, England, Routledge, 1995. https://doi.org/10.4324/9781315846828.
  4. [4] G. R. Timilsina, H. B. Dulal, “Urban road transportation externalities: Costs and choice of policy instruments”, World Bank Research Observer, 26(1), 162–191, 2011. https://doi.org/10.1093/wbro/lkq005.
  5. [5] International Energy Agency (IEA), "Transport, Energy and CO2: moving toward sustainability", Paris, France, OECD Publishing, 2009. https://doi.org/10.1787/9789264073173-en.
  6. [6] United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division, “International Migration Report 2015: Highlights”, New York, USA, (ST/ESA/SER.A/384), 2016, https://digitallibrary.un.org/record/3921645/files/MigrationReport2015_Highlights.pdf, (24.05.2026).
  7. [7] T. Ercan, N. C. Onat, O. Tatari, J. D. Mathias, “Public transportation adoption requires a paradigm shift in urban development structure”, Journal of Cleaner Production, 142, 1789–1799, 2017. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2016.11.109.
  8. [8] P. L. Schiller, J. Kenworthy, An Introduction to Sustainable Transportation: Policy, Planning and Implementation, 2nd edition, London, England, Routledge, 2017. https://doi.org/10.4324/9781315644486.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Transportation Engineering

Journal Section

Research Article

Early Pub Date

July 6, 2026

Publication Date

-

Submission Date

March 26, 2026

Acceptance Date

June 14, 2026

Published in Issue

Year 2026 Number: Advanced Online Publication

APA
Özcan, T., & Ceylan, H. (2026). Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, Advanced Online Publication. https://doi.org/10.65206/pajes.1916995
AMA
1.Özcan T, Ceylan H. Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.65206/pajes.1916995
Chicago
Özcan, Tayfun, and Hüseyin Ceylan. 2026. “Kentiçi Toplu Taşıma Sistemlerinde Kullanıcı Davranışları: Güvenilirlik Esaslı Parametrik Analiz”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, no. Advanced Online Publication. https://doi.org/10.65206/pajes.1916995.
EndNote
Özcan T, Ceylan H (July 1, 2026) Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Advanced Online Publication
IEEE
[1]T. Özcan and H. Ceylan, “Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz”, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, no. Advanced Online Publication, July 2026, doi: 10.65206/pajes.1916995.
ISNAD
Özcan, Tayfun - Ceylan, Hüseyin. “Kentiçi Toplu Taşıma Sistemlerinde Kullanıcı Davranışları: Güvenilirlik Esaslı Parametrik Analiz”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. Advanced Online Publication (July 1, 2026). https://doi.org/10.65206/pajes.1916995.
JAMA
1.Özcan T, Ceylan H. Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026. doi:10.65206/pajes.1916995.
MLA
Özcan, Tayfun, and Hüseyin Ceylan. “Kentiçi Toplu Taşıma Sistemlerinde Kullanıcı Davranışları: Güvenilirlik Esaslı Parametrik Analiz”. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, no. Advanced Online Publication, July 2026, doi:10.65206/pajes.1916995.
Vancouver
1.Tayfun Özcan, Hüseyin Ceylan. Kentiçi toplu taşıma sistemlerinde kullanıcı davranışları: Güvenilirlik esaslı parametrik analiz. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2026 Jul. 1;(Advanced Online Publication). doi:10.65206/pajes.1916995