İmalat sektöründe net-sıfır emisyon için enerji dönüşüm stratejilerinin bütünleşik karar verme modeliyle değerlendirilmesi
Abstract
Arka Plan—Bu çalışma, net sıfır emisyon hedeflerine ulaşmak için imalat sektöründe uygulanabilecek enerji dönüşüm stratejilerinin önceliklendirilmesini stratejik bir karar problemi olarak ele almaktadır. Artan sanayileşme ve ekonomik büyüme, enerji tüketimi ve karbon emisyonlarını önemli ölçüde artırmış; bu durum, imalat sektörünü net sıfır hedeflerine ulaşmada öncelikli bir alan hâline getirmiştir. Bu bağlamda, enerji dönüşüm stratejilerinin doğru şekilde belirlenmesi, çevresel sürdürülebilirlik ve ekonomik rekabet gücü açısından büyük önem taşımaktadır. Ancak enerji dönüşümü süreci; ekonomik, teknik, çevresel ve düzenleyici kriterlerin bir arada değerlendirildiği, çok boyutlu ve çoğu zaman çelişkili karar problemleri içermektedir. Mevcut çalışmalar genellikle bu kriterleri bütüncül bir çerçevede ele almakta yetersiz kalmakta ve stratejilerin sistematik biçimde önceliklendirilmesine yönelik sınırlı yaklaşımlar sunmaktadır. Bu nedenle, imalat sektöründe net sıfır hedeflerine yönelik enerji dönüşüm stratejilerinin bütünleşik ve yapılandırılmış bir karar verme yaklaşımıyla değerlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Amaç—Bu bağlamda çalışma, enerji dönüşümüne yönelik kararların sistematik ve analitik yöntemlerle desteklenmesi gerekliliğine odaklanmaktadır. Literatürde çoğu çalışmanın “hangi teknoloji?” sorusuna yoğunlaştığı gözlemlenirken, bu çalışma “hangi stratejik dönüşüm yolu?” sorusuna yanıt vermeyi hedeflemektedir. Çalışma, enerji dönüşümünü sadece belirli teknolojilerin seçimiyle sınırlı ele almak yerine, imalat işletmeleri için uygulanabilir ve önceliklendirilebilir stratejik dönüşüm yollarını bütünleşik bir karar modeli aracılığıyla sunmaktadır.
Yöntem—İfade edilen amacı gerçekleştirmek için kriter ağırlıklarının belirlenmesinde Logaritmik Yüzde Değişime Dayalı Nesnel Ağırlıklandırma (LOPCOW) ve Kriterler Arası Korelasyona Dayalı Kriter Önemlendirme (CRITIC) yöntemleri, enerji dönüşüm alternatiflerinin sıralanmasında ise İdeal Çözüme Olan Uzaklığa Dayalı Uzlaşık Alternatif Sıralama (CRADIS) yöntemi kullanılarak net sıfır bağlamında stratejik bir yol haritası çıkarılmıştır.
Bulgular—Elde edilen bulgular, stratejilerin performansının S4 > S1 > S5 > S3 > S2 şeklinde sıralandığını göstermiştir. S4 stratejisi, diğer tüm stratejilere kıyasla belirgin biçimde daha yüksek performans sergileyerek anlamlı bir üstünlük sağlamıştır. S1 ve S5 orta düzeyde benzer sonuçlar üretirken, S2 stratejisi en düşük performansı göstermiştir.
Sonuç—Sonuçlar, dijitalleşme ve enerji yönetimi stratejisinin net sıfır hedeflerine ulaşmada daha yüksek etkinlik sağladığını göstermektedir. Bu durum, enerji dönüşüm süreçlerinde teknolojik yatırımların yanı sıra enerji kullanımının izlenmesi, analiz edilmesi ve etkin şekilde yönetilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Elde edilen bulgular, politika yapıcılar ve sektör paydaşları için karar destek aracı niteliği taşımakta olup, sürdürülebilir enerji yatırımlarının önceliklendirilmesinde yol gösterici olabilir. Gelecek çalışmaların, farklı bölgesel senaryolar ve uzun dönemli etkiler üzerinden bu yaklaşımların uygulanabilirliğini ve ölçeklenebilirliğini incelemesi önerilmektedir.
Keywords
Ethical Statement
References
- M. Bashir, Y. Pan, M. Shahbaz, S. Ghosh, "How energy transition and environmental innovation ensure environmental sustainability? Contextual evidence from Top-10 manufacturing countries", Renewable Energy, 204, 697-709, 2023. https://doi.org/10.1016/j.renene.2023.01.049.
- Y. Zhang, Z. Zahoor, "The role of energy subsidies, savings, and transitions in driving energy transformations toward net-zero emissions", Energy, 320, 135209, 2025. https://doi.org/10.1016/j.energy.2025.135209.
- C. Karakosta, J. Papathanasiou, "Climate-driven sustainable energy investments: key decision factors for a low-carbon transition using a multi-criteria approach", Energies, 17(21), 5515, 2024. https://doi.org/10.3390/en17215515.
- P. W. G. Newman, "Net zero in the maelstrom: professional practice for net zero in a time of turbulent change", Sustainability, 15(6), 4810, 2023. https://doi.org/10.3390/su15064810.
- F. Bandeiras, M. Gomes, P. Coelho, J. Fernandes, "Towards net zero energy in industrial and commercial buildings in Portugal", Renewable and Sustainable Energy Reviews, 119, 109580, 2020. https://doi.org/10.1016/j.rser.2019.109580.
- P. A. Lombardi, "Technical and economic approaches to design net-zero energy factories: a case study of a German carpentry factory", Sustainability, 17(17), 7891, 2025. https://doi.org/10.3390/su17177891.
- N. Alsulamy, A. Shoukat, I. Elgammal, "Business strategies for managing non-renewable energy dynamics in Saudi Arabia’s manufacturing sector", Sustainability, 17(10), 4331, 2025. https://doi.org/10.3390/su17104331.
- E. Izadpanahi, A. Downward, T. Arthanari, Y. Liu, "Robust optimization for energy transition planning in manufacturing firms: an integrated model addressing economic and environmental issues", Journal of Cleaner Production, 334, 130237, 2022. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2021.130237.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Multiple Criteria Decision Making, Industrial Engineering
Journal Section
Research Article
Authors
Gülmisar Taşkın
0009-0006-1600-6695
Türkiye
Early Pub Date
August 22, 2026
Publication Date
-
Submission Date
April 21, 2026
Acceptance Date
August 9, 2026
Published in Issue
Year 2026 Number: Advanced Online Publication