20. Yüzyıl Başlarından Günümüze Konya’da Geleneksel ve Batılı Sokak Anlayışına İki Örnek; Mevlâna Dergâhı ve Atatürk Anıtı Çevresi

Year 2026, Issue: 9 , 14 - 43 , 27.03.2026

Erkan Aygör

https://doi.org/10.62425/palmet.1814356

https://izlik.org/JA69HL99KG

Abstract

Çalışmayı ele almamdaki ana gerekçe yıllarca Konya'da yaptığım çalışmalarda gördüğüm geleneksel mahalle ve sokakların yok oluş sürecinin neredeyse tamamlanmış olmasına dayanmaktadır. Yöntem olarak eski imar planları 1921 yılından başlayarak detaylı olarak incelenmiştir. Haritaların daha iyi anlam kazanması için sayısallaştırılmıştır. Haritalarla birlikte eski fotoğraflar ve arşivler incelenmiştir.

Makale iki ana ve zıt eksen üzerine oturmaktadır. Bunlardan ilki Konya'daki geleneksel mahalle ve sokak yapılarını tespit etmektir. İkincisi ise modernleşen batılı ızgara kent plan sisteminin Konya'daki ilk örneğini ortaya çıkarmak ve devamında değişimin dönüşümün detaylarını sunmaktır. İki farklı tasarımın ana unsurlarını ortaya çıkarmak hedeflenmiştir. Bu işlemde örnek için gelenekseli temsilen Konya'nın kadim tarihi merkezi Mevlâna Dergâhı ve çevresi seçilmiştir. Batılı moderniteyi temsilen, Atatürk anıtı ve çevresindeki ilk ızgara kent planı başlangıç aşamasını Konya için temsil etmektedir.

Geleneksel sokaklar, mahalleler, evler korunmalı mıdır? Sokak sağlıklaştırma, tescil, kentsel sit, koruma amaçlı imar planları niye yapılıyor? Gerek uluslararası anlaşmalarda, gerekse ülkemizde 2863 sayılı yasa ile sokakların, mahallelerin, evlerin korunması hakkında yasal mevzuatlara göre açık ve net hükümler bulunmaktadır. Ancak koruyamıyoruz. Yıllar içinde yok oluş sürecini yaşadık. Son zamanlardaki kentsel dönüşümler bu süreci daha da hızlandırmıştır.

Keywords

Çıkmaz Sokaklar , Izgara Kent , Geleneksel , Batılı , Mahalle

Ethical Statement

Makalemizde; insandan anket, mülakat, odak grup çalışması, deney vb. yollarla veri toplanmasını gerektiren işlemler yapılmadığı için etik kurul onayına gerek yoktur.

From the Early 20th Century to Today, Two Examples of Traditional and Western Street Understanding in Konya; Mevlâna Dervish Lodge and Atatürk Monument Surroundings

https://izlik.org/JA69HL99KG

Abstract

The main reason for the study is based on the fact that the process of destruction of traditional neighborhoods and streets, which I have seen during my years of work in Konya, is almost complete. As a method, old zoning plans were examined in detail starting from 1921. The maps were digitized to make better sense. Old photographs and archives were analyzed along with the maps.

The article is based on two main and contrasting axes. The first one is to identify the traditional neighborhood and street structures in Konya. The second one is to reveal the first example of the modernized western grid city plan system in Konya and to present the details of the transformation. It is aimed to reveal the main elements of two different designs. In this process, Mevlana Dervish Lodge and its surroundings, the ancient historical center of Konya, were chosen to represent tradition. Representing western modernity, the Atatürk monument and its surroundings represent the beginning of the first grid city plan for Konya.

Should traditional streets, neighborhoods and houses be protected? Why are street sanitization, registration, urban conservation, conservation zoning plans being made? There are clear and explicit provisions in international agreements and in the legal legislation in our country for the protection of streets, neighborhoods and houses with Law No. 2863. However, we cannot protect them. Over the years, we've experienced a process of destruction. Recent urban transformations have accelerated this process even further.

Keywords

Dead End Streets , Grid City , Traditional , Western , Neighborhood

References

• Faroqhi, S. (2009). Men of Modest Substance: House Owners and House Property in Seventeenth-Century Ankara and Kayseri. Cambridge: Cambridge Studies in Islamic Civilization. Güner, H. E., Kozlu, H., Büyükmıhçı, G. (2019). “Sokak Sağlıklaştırma Proje Deneyimi; Kayseri-Talas Kazım Paşa Caddesi”. Online Journal of Art and Design. 7(1):184-201. Hasol, D.,(1998) Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. İstanbul.