EKONOMİK POLİTİKA BELİRSİZLİĞİ, BEKLENMEYEN ENFLASYON GELİŞMELERİ VE TÜRKİYE HİSSE SENEDİ PİYASASINDAKİ RİSK ALMA KOŞULLARI: NARDL YAKLAŞIMINDAN BULGULAR
Abstract
Amaç- Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de ekonomik ülkeye özgü belirsizlik, modele dayalı enflasyon sürprizleri ve hisse senedi piyasasındaki risk alma eğilimi arasındaki dinamik ilişkiyi incelemektir. Çalışma özellikle, belirsizlikteki ve enflasyon yeniliklerindeki pozitif ve negatif değişimlerin Türk hisse senedi piyasası dinamikleri üzerinde asimetrik etkiler oluşturup oluşturmadığını araştırmaktadır. Yatırımcı psikolojisinin davranışsal bir göstergesi olarak hisse senedi getirilerini doğrudan yorumlayan çalışmalardan farklı olarak bu makale, Türkiye’de geniş kapsamlı hisse fiyat artışını, makroekonomik belirsizlik ve yüksek enflasyon koşulları altında toplam portföy tahsis davranışını yansıtan, piyasa tarafından ima edilen bir risk-on göstergesi olarak kavramsallaştırmaktadır. Türkiye ekonomisi; 2013 sonrası dönemde kalıcı enflasyonist baskılar, döviz kuru oynaklığı, para politikası revizyonları ve yüksek belirsizliğin eşzamanlı olarak görülmesi nedeniyle önemli bir ampirik araştırma ortamı sunmaktadır.
Metodoloji- Çalışmada, 2013M03–2024M12 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılarak doğrusal olmayan gecikmesi dağıtılmış otoregresif sınır testi (NARDL) yaklaşımı uygulanmıştır. Bağımlı değişken, OECD/FRED veri tabanlarından elde edilen Türkiye’deki geniş kapsamlı hisse fiyatlarının aylık büyüme oranıdır. Ekonomik belirsizlik, Türkiye Ekonomik Ülkeye Özgü Belirsizlik (ECSU) endeksi ile temsil edilirken, enflasyon sürprizleri aylık TÜFE enflasyonuna dayalı AR(1) otoregresif enflasyon sürecinin hata terimlerinden oluşturulmuştur. Belirsizlikteki ve enflasyon sürprizlerindeki pozitif ve negatif hareketler, olası kısa ve uzun dönem asimetrilerini test etmek amacıyla kısmi toplamlar biçiminde ayrıştırılmıştır. Ampirik modelde ekonometrik sağlamlığı temin etmek amacıyla birim kök testleri, eşbütünleşme için sınır testi yaklaşımı, Wald simetri testleri ile değişen varyans ve otokorelasyona dayanıklı (HAC) standart hatalar kullanılmıştır.
Bulgular- Ampirik bulgular, güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir hata düzeltme mekanizmasına işaret etmekte; kısa dönem dengesizliğin yaklaşık %74,4’ünün bir ay içerisinde giderildiğini göstermektedir. Gecikmeli seviye değişkenlerinin ortak anlamlılık testi, belirsizlik, enflasyon sürprizleri ve hisse senedi piyasasındaki risk-on koşulları arasında istikrarlı bir uzun dönem ilişkisinin varlığını güçlü biçimde desteklemektedir (F = 21.920, p < 0.001). Belirsizlik bileşenlerine ilişkin tahmin edilen uzun dönem katsayıları negatif olup, artan ekonomik belirsizliğin piyasa tarafından ima edilen risk alma davranışını zayıflattığını göstermektedir. Bununla birlikte kısa dönemde, pozitif enflasyon sürprizlerinin Türkiye hisse senedi piyasasındaki risk-on koşulları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, enflasyonun beklenmedik şekilde hızlandığı ve nominal varlıkların reel değer kaybettiği dönemlerde yatırımcıların savunmacı bir portföy tepkisi olarak hisse senetlerine yönelebileceğini ima etmektedir. Ancak Wald simetri testleri, hem uzun dönem hem de kısa dönem simetri hipotezlerini reddetmemiş; bu da örneklem döneminde pozitif ve negatif şokların istatistiksel olarak farklı etkiler üretmediğini göstermektedir.
Sonuç- Ampirik analiz bulgularına dayanarak, yüksek enflasyonlu gelişmekte olan piyasa ortamında ekonomik belirsizlik ile enflasyon sürprizlerinin Türkiye hisse senedi piyasasındaki risk-on koşullarıyla dinamik biçimde ilişkili olduğu sonucuna ulaşılabilir. Çalışma, modele dayalı enflasyon yeniliklerini ülkeye özgü belirsizlik çerçevesine entegre ederek ve piyasa tarafından ima edilen risk-on davranışını yatırımcı risk iştahının doğrudan psikolojik ölçümlerinden dikkatle ayırarak makro-finans literatürüne katkı sunmaktadır. NARDL yaklaşımı, uyum dinamikleri ve denge ilişkileri konusunda değerli içgörüler sağlamakla birlikte, bulgular istatistiksel olarak anlamlı bir asimetriyi desteklememektedir. Dolayısıyla sonuçlar, doğrusal olmayan asimetrik tepkilerden ziyade hızlı piyasa uyum mekanizmalarının ve enflasyona bağlı portföy ikame etkilerinin önemini vurgulamaktadır.
Keywords
References
- Baker, S. R., Bloom, N., & Davis, S. J. (2016). Measuring economic policy uncertainty. Quarterly Journal of Economics, 131(4), 1593–1636.
- Bekaert, G., Hoerova, M., & Lo Duca, M. (2013). Risk, uncertainty, and monetary policy. Journal of Monetary Economics, 60(7), 771–788.
- Bloom, N. (2009). The impact of uncertainty shocks. Econometrica, 77(3), 623–685.
- Bodie, Z. (1976). Common stocks as a hedge against inflation. Journal of Finance, 31(2), 459–470.
- Caldara, D., & Iacoviello, M. (2022). Measuring geopolitical risk. American Economic Review, 112(4), 1194–1225.
- Campbell, J. Y., & Vuolteenaho, T. (2004). Inflation illusion and stock prices. American Economic Review, 94(2), 19–23.
- Ellsberg, D. (1961). Risk, ambiguity, and the Savage axioms. Quarterly Journal of Economics, 75(4), 643–669.
- Fama, E. F. (1981). Stock returns, real activity, inflation, and money. American Economic Review, 71(4), 545–565.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Policy and Administration (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Tutku Ünkaracalar
0000-0002-6584-8681
Türkiye
Publication Date
July 29, 2026
Submission Date
June 11, 2026
Acceptance Date
July 29, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 23 Number: 1