Tarımsal Üretimde Kolektif Dayanışma ve Örgütlenme Modelleri: Sosyo-Ekonomik Bir Karşılaştırma

Abstract

Ekonomi ve tarımsal faaliyetlerin tarihsel gelişim sürecine, bir Turan ulusu olan Türklerin ciddi katkıları olmuştur. Türkler, bozkırın çetin şartlarında göçebe olarak, tarım ve ekonomik faaliyetler konusunda kazandıkları kollektif deneyimlerini ve organizasyonel yeteneklerini diğer uluslara ve komşu kültürlere aktarmışlardır. Türklerin askeri anlamda başarılarında, bu süreçte kazandıkları teşkilatlanma yetenekleri, kollektif bilinç, esnaf ve ticaret organizasyonları büyük rol oynamıştır. Bunun en güzel örneği Ahilik anlayışıdır. Ancak Ahilik ile ilgili ülkemizde yaşanan yanlış algı, Ahiliğin sadece fütüvvet ve İslami değerler sistemi olduğu düşüncesidir. Türkler zaten varolan tek tanrı anlayışlarını, kendi örf, adet ve törelerini İslamiyet ile kaynaştırmışlardır. Dolayısıyla Ahilik organizasyonunda Türk katkısının göz ardı edilmemesi, Ahiliğin, Türk ve İslami değerlerin sentezi olduğu bir değerler sistemi olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Diğer yandan bireyselliğin minimize edildiği, özel mülkiyetin olmadığı kolektif sosyalist üretim modellemeleri, Çin halk komünleri modellemeleri, dinsel Siyonizm menşeli kolektif modellemeler de başarılı olmakla birlikte, Papalığın ve Ortaçağdaki Hıristiyan felsefesinin farklı bir versiyonuna dönüştükleri için çok uzun soluklu olamamışlardır. Bu çalışmada hedeflenen Türk kültürünün kolektif yaşama, tarımsal üretime, kadın ve sosyal organizasyonlara olan etkilerinin ve katkılarının metodolojik olarak araştırılması ve diğer modellemelere olan etkilerinin incelenmesidir. Metodolojik olarak kıyaslamalar, karşılaştırmalı bir modelin kullanılmasını gerektirmiştir. Moğol akınları ve haçlı savaşları nedeniyle yazılı kaynaklarda meydana gelen kayıplardan dolayı birbirini destekleyen kanıtlardan faydalanılarak çıkarımlarda bulunulması amaçlanmıştır.

Keywords

• Ahilik
• İmece
• Ekonomi
• Kolektif Yaşam
• Kültür

Collective Solidarity and Organizational Models in Agricultural Production: A Socioeconomic Comparison

Abstract

The Turks, a Turanian nation, have made significant contributions to the historical development of the economy and agricultural activities. Living as nomads in the harsh conditions of the steppe, the Turks passed on their collective experience and organizational skills in agriculture and economic activities to other nations and neighboring cultures. The Turks’ military successes were largely shaped by the organizational skills they developed in this process, their collective consciousness, and their tradesmen and trade-based organizations. The best example of this is the Akhism understanding. However, a common misconception about the Akhism in Turkey is the belief that it is merely a system of Fütüvvet and Islamic values. The Turks integrated their pre-existing monotheistic beliefs and their customs, traditions, and customary laws with Islam. Therefore, the Turkish contribution to the Akhism organization should not be overlooked, and the Akhism system should be recognized as a system of values that synthesizes Turkish and Islamic values. On the other hand, while collective socialist production models that minimize individualism and eliminate private property, Chinese people's commune models, and collective models originating from religious Zionism have been successful, they have not been able to last very long because they transformed into a different version of the Papacy and medieval Christian philosophy. This study aims to methodologically investigate the effects and contributions of Turkish culture to collective life, agricultural production, women, and social organizations, and to examine its implications for other models. Methodologically, the comparisons necessitated the use of a comparative model. Due to the losses in written sources caused by the Mongol invasions and the Crusades, the aim was to draw conclusions by utilizing evidence that supports each other.

Keywords

• Akhism
• Imece (collective work)
• Economy
• Collective Life
• Culture

References

1. Achouch, Y. (2022). The Destiny of Kibbutz Industry in Israel: From Family Businesses to Cash Mergers. Journal of Cooperative Organization and Management 10(2), 100179, 1-7.
2. Akgöz, S.S.; Ercan, E. (2017). Ahilik Felsefesi ve Örgüt Modelinin Dünyadaki Kalkınma Modeli Olan Kooperatife Yansımaları. Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 51-58.
3. Akgöz, S.S.; Solmaz, T. (2015). Ekonomik Bağımsızlık ve Kooperatifçilik, 21. Milletlerarası Türk Kooperatifçilik Kongresi, Karabük (14-15 Mayıs 2015), 541-559.
4. Akgöz, S.S. (2025). Türk Üretim Modellerinin Gelişimi ve Keşik ve İmece Organizasyon Modellemelerinin İzleri ve Yeni Nesil Kooparatifçilik ve Tekam Girişim Modeli. Serüven Yayınevi: Ankara.
5. Alar, G. (2020). Burjuva Tipi Avrupa Kapitalizmi ile Ahi Tipi Osmanlı Sisteminin Karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bartın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Anık, M. (2006). Bir modernleş(tir)me projesi olarak köy enstitüleri. Divan İlmî Araştırmalar Dergisi, 2006(1), 279-309.
7. Atasagun, Y.S. (1940). Zirai Birliklerin Kredi İşlerinden Başka Alım ve Satım İşleri ile de Uğraşmaları Onların İnkişaflarına Mani Teşkil Etmez. İktisadi Yürüyüş Dergisi, (15), 9-29.
8. Avcu, A. (2011). Karmatiliğin Doğuşu ve Gelişim Süreci, 1. basım, Cumhuriyet Üniversitesi Yayınevi: Sivas.

9. Aydoğan, E.; Delibaş, M.B. (2017). Ahilik Kurumu ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışı. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 52(1), 1-18.
10. Aydoğdu, Y. (2025). Tarihi, Siyasal ve Kurumsal Yönleriyle Senegambiya Konfederasyonu (1982-1989). İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 3-32.
11. Başaran, H. (2020). Covit-19 Pandemi Etkisinde Dayanışma İlişkilerinin Önemi ve Kooperatifçilik. Karınca Dergisi, (1001), 4-6.
12. Bayram, M. (1981). Anadolu Selçukluları Devrinde Anadolu Bacıları (Baciyan-i Rum) Örgütünün Kurucusu Fatma Bacı Kimdir? Belleten, 45/2(180), 457-472.
13. Bayram, M. (2007). Fatma Bacı ve Baciyan-i Rum, 3. Basım, Nüve Kültür Merkezi Yayınları: İstanbul.
14. Bayram, M. (2001). Türkiye Selçukluları Döneminde Bilimsel Ortam ve Ahiliğin İzleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (10), 1-11.
15. Cihat, K.; Akgöz, S.S. (2014). Anadolu’da, Ahilik Kültürü ve İmecenin Aile Çiftçiliğine Olan Etkileri. Ulusal Aile Çiftçiliği Sempozyumu, Ankara (30-31 Ekim 2014), 490-508.
16. Cora, İ. (2017). Örgütlerin Yönetimi açısından Ahilik Örgütüne Genel Bir Bakış; Tarihi Bir Araştırma. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9(16), 251-279.
17. Çoban, M. (2018). Değerler Eğitimi ve Ahilik İlkeleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 87-102,
18. Davies, R.W. (1980). The Socialist Offensive The Collectivisation Of Soviet Agriculture, 1929-1930, Great Britain by W & J Mackay Limited: Chatham.
19. Dobretsberger, J. (1941). Kooperatifler, yeni bir iktisat nizaminin unsuru olabilirler mi?. çev: A. Oğuz, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 2(1), 1-10.
20. Erbaşı, A. (2012). Ahi Teşkilatında Yönetim Fonksiyonlarıyla İlgili Uygulamalar. Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature And History Of Turkish Or Turkic, 7(2), 1321-1331.
21. Fitzpatrick, S. (1996). Stalin's Peasants: Resistance and Survival in the Russian Village after Collectivization, 1st edition, Oxford University Press: New York.
22. Galor, Z. (2014). The cooperative components of the Classic Moshav, Journal of Cooperative Organization and Management, 2(2), 83-91. https://doi.org/10.1016/j.jcom.2014.10.002.
23. Hampson, N. (1991). Aydınlanma Çağı, 1. basım, çev. Jale Parla, Hürriyet Vakfı Yayınları: İstanbul.
24. Kızıl, H. (2013). Mitra’dan “Mithras’ın Sırları”na Mitraizm’in Kuruluş Serüveni. Ekev Akademi Dergisi, 17(55), 113-136.
25. Lemeshev, M. (1982). Agriculture In The Ussr, 1st edition, Novosti Press Agency Publishing House: Moscow.
26. Lewin, M. (1968). Russian Peasants And Soviet Power A Study Of Collectivization, Translated By Irene Nove With The Assistance Of John Biggart, 1st edition, Northwestern University Press: Evanston.
27. Masca, M.; Karagül, M. (2017). Barış ve Refahın sağlanmasında Ahilik Kültürü ve Sosyal Sermayenin Rolü. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(2), 1-18.
28. Meçin, M.M. (2024). Mitraizm’den Geriye Kalan Mabetler, Semboller ve Metinler. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 38, 1236-1250. https://doi.org/10.29000/rumelide.1440047.
29. Mızrak, B. (2022). Afrika’daki Devletleşme Süreçlerinde Yaşanan Sorunlar: Sömürge Öncesi Ve Sonrası Döneme Dair Bir Değerlendirme, Bölge Çalışmaları Dergisi, 1(1), 50-77.
30. Near, H. (1992). The Kibbutz Movement: A History, Origins and Growth 1909-1939, Oxford University Press: Washington DC.
31. Nişancı, Ş.; Aydın, S. (2017). Ahilik Örneğinden Hareketle Siyaset-Ahlak İlişkisini Yeniden Düşünmek. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 31(4), 843-856.
32. Nove, A. (1992). An Economic History of the USSR 1917-1991, 1st edition, Penguin Books: London, Westminster.
33. Öztürk, Y.K.; Akgöz, S.S. (2012). Anadolu Kadınlar Birliği (Baciyan-i Rum) Modelinden Yeni Nesil Kadın Kooperatiflerine Ahilik Felsefesínin İzleri. II. Uluslararası Ahilik Sempozyumu, Kırşehir, (19-20.09.2012), 833-842.
34. Palgi, M.; Reinharz, S. (2014). One Hundred Years of Kibbutz Life: A Century of Crises and Reinvention, NewBrunswick, 1st edition, Transaction Publishers: New Jersey.
35. Pamuk, Ş. (1990). 100 Soruda Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi, 3. basım. Gerçek Yayınevi: İstanbul.
36. Putterman, L. (1993). Continuity and Change in China's Rural Development: Collective and Reform Eras in Perspective, 1st edition, Oxford University Press: New York.
37. Schwartz, M. (1999). The Rise and Decline of the Israeli Moshav Cooperative: A Historical Overview, Journal of Rural Cooperation, 27(2), 129-166.
38. Shuo C.; Bin X. (2025). The abolition of People’s Communes and fertility decline in rural China. Journal of Development Economics, 172, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2024.103375.
39. Sofer, M.; Applebaum, L. (2006). The rural space in Israel in search of renewed identity: The case of the moshav. Journal of Rural Studies, 22, 323-336.
40. Şimşek, E.T. (2023). Dünyada ve Türkiye'de Dayanışma Ekonomisi Fikrinin Gelişimi, Memleket Siyaset Yönetim, 18(40), 301-322.
41. Tabakoğlu, A. (1986). Sosyal ve İktisadi Yönleriyle Ahilik. XXI. Ahilik Bayramı Sempozyumu, İstanbul,13 Eylül, 43-45,
42. Taşlıgil, N.; Şahin, G. (2012). Kolektif İşletme Tiplerine Tipik Bir Örnek: Kibbutzlar. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 213-229.
43. Tatar, T.; Dönmez , M. (2008). Zihniyet ve İktisat İlişkisi Çerçevesinde Ahilik Kurumu. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmalar Dergisi, 7(1), 194-202.
44. Terzi, H.M. (2021). Kimlik ve Kültür Oluşumunda Mekânsal Faktörler: Sovyet Toplumu ile Komün Evleri İlişkisi Örneği. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9(28), 226-247.
45. Ülgener, F.S. (2006). İktisadi Çözülmenin Ahlak ve Zihniyet Dünyası, 2. baskı, Derin Yayınları: İstanbul.
46. Ülgener, F.S. (2006). Zihniyet ve Din İslam, Tasavvuf ve Çözülme Devri İktisat Ahlakı. Derin Yayınları: İstanbul
47. Üzüm, H. (2016). Mitra Her Yerde: Mitra Senkretizmi: Mitra’nın Greko-Romen ve Doğu İlahlarıyla Özdeşleştirilmesi. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10, 33-65.
48. Weiss, L.; Hobson, J.M. (1999). Devletler ve Ekonomik Kalkınma, 1. baskı, çev: Kıvanç Dündar, Dost Kitabevi: Ankara.
49. Yakovlev Y.A. (1931). Red Villages, 1st edition, International Publishers: New York.
50. Yasa, İ. (1972). Kizbutz’un Toplumsal İdeolojisi ve Yapısı. Ankara Üniversitesi S.B.F. Dergisi, 27(4), 9-15.
51. Yüksel, A.N.; Göksel, A. (2020). Bölgesel Kümelenme Örneği Olarak Ahilik Teşkilatı. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(3), 794-812.
52. Yüksel, İ. (2019). Ahilik Felsefesinden Günümüz Meslek Ahlakı Tartışmalarına Bir Bakış. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 500-537.