Toplum için Üstün yetenekli Özne

Year 2025, Volume: 6 Issue: 1, 78 - 96, 30.06.2025

Orhan Yildiz , Assiye Aka

Abstract

Üstün yetenekli/zekalı özneler konusu son yıllarda Dünya’da ve ülkemizde önemi giderek artan bir konu olmaya devam etmektedir. Bu bağlamda, bu çalışma ile bir taraftan üstün yetenekli/üstün zekalı özneler konusu sosyolojik bir bağlamda ele alınmaya çalışılırken diğer taraftan da konunun hem uluslararası hem de Türkiye’deki bağlamına değinilerek hayati bir öneme sahip olan bu konunun sosyolojik araştırmalarda daha fazla önemsenmesi gerektiğine dikkat çekmek hedeflenmiştir. Aynı zamanda toplum için üstün yetenekli/zekalı öznelere -toplumsal gelişme ve ilerlemede hissedilen gereksinimin- de kalın çizgilerle altını çizmektir. Bundan dolayı çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman incelemesi tercih edilmiş ve konuya uygun beş makale seçilmiştir. Seçilen makalelerin tematik analizi yapılmıştır. Sonuç olarak, üstün yetenekli/zekalı kavramının tanımlanması ve tanılaması konusunda sorunlar olduğu; eşitlik, sosyal sınıf ve toplumsal fayda konularının tartışılmaya devam ettiği görülmüştür.

Keywords

Üstün yetenekli , ÜstünZekalı , Toplum , Sosyoloji , Eşitlik , Eğitim

Gifted Subjet Of Society

Abstract

The issue of gifted/talented subjects continues to be a topic of increasing importance in the world and in Türkiye in recent years. In this context, this study aims to address the issue of gifted/talented subjects in a sociological context and to draw attention to the importance of this vital issue in sociological research by addressing both the international and Turkish context of the issue. It is also to underline the need for gifted/talented subjects for society - the need felt in social development and progress. Therefore, document analysis, which is one of the qualitative research methods, was preferred in the study and five articles suitable for the subject were selected. The thematic analysis of the selected articles was conducted. As a result, it was observed that there are problems in defining and identifying the concept of giftedness/talented; issues of equality, social class and social benefit continue to be discussed.

Keywords

Gifted / Talented , Sociology , Society , Equality , Education

Thanks

Ümit DİLEKÇİ'ye teşekkürler

References

• Abdullayeva, L. (2018). Üstün zekalı çocukların normal gelişim gösteren çocuklara göre sosyal zekâ düzeylerinin incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji ABD. İstanbul. (YL. Tezi).
• Arpacı, M. (2020). Pierre Bourdieu’nün sosyolojisinde beden, cinsiyet ve cinsellik. İmgelem,4(6), 245-264.
• Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi, (2024). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı (MEB).
• Bourdieu, P. (2013). Seçilmiş Metinler. Çev. Levent Ünsaldı. Ankara: Heretik yayınları.
• Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. California: Sage Publications.
• Castells, M. (2006). Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür II. Cilt: Kimliğin Gücü. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. İstanbul.
• Corbett, M., & Corbett, N. (2018). Giftedness: A sociological critique from a rural perspective. Critical Education, 9(1). http://ojs.library.ubc.ca/index.php/criticaled/article/view/186273
• Creswell, John, W. (2017a). Araştırma deseni: Nitel, Nitel ve Karma Yöntem Yaklaşımları (4.Baskı). Ankara: Eğiten Kitap yayınları
• Creswell, John, W. (2017b). Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (3. Baskı). Ankara: Siyasal Yayınları
• Gartman, D. (1991). Sınıf simgeselleşmesi ya da kitleselleşme olarak kültür: Bourdieu’nun Eleştirisi. American Journal Of Socıology, Cilt (97), 2.sayı, 421-447.
• Gezgin, U.B. (2023). Yapay zekâ ve toplum: Yapay zekâ sosyolojisiyle eleştirel bir bakış. Isct-PhD Proceedings Books. 14-91.
• Giddens, A. (2003). Sosyolojik Yöntemin Yeni Kuralları. İstanbul: Paradigma Yayınları.
• Giddens, A. (2008). Sosyoloji. İstanbul: Kırmızı Yayınları.
• Kaya, F., Ogurlu, Ü., Taşdemir, B., Toprak, Y. (2015). Türkiye’de üstün zekâya ilişkin sosyal temsiller. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 11(2), 742-765. https://doi.org/10.17244/eku.78188
• Köktürk, G. V., Üstüner, H., Yılmaz, A., & Özdemir, İ. (2021). Özel Yetenekliler ve Toplum İnşası. Turkish Academic Research Review, 6(3), 827-862.
• Mertol, H. (2014). Türkiye ve ABD’de Üstün zekalı çocuklara sosyal bilgiler dersi veren öğretmenlerin görüş ve uygulamaları (Hope ve Bilsem örneği). Yayınlanmamış Doktora Tezi. Atatürk Üniversitesi: Erzurum.
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Sak, U. (2010). Üstün zekalılar Özellikleri Tanılanmaları ve Eğitimleri. İstanbul: Maya Akademi.
• Sak, U., Ayas, M. B., Sezerel, B. B., Öpengin, E., Özdemir, N. N. & Gürbüz, Ş. D. (2015). Türkiye’de Üstün Yeteneklilerin Eğitiminin Eleştirel Bir Değerlendirmesi. Türk Üstün Zekâ ve Eğitim Dergisi, 5(2), ss.110-132.
• Toker, A. (2022). Sosyal Bilimlerde Nitel Veri Analizi İçin Bir Kılavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2022 Sayı 51: Özel sayı 1, Denizli, ss. Ö319-Ö345.
• Tomlinson, S. (2008). Gifted, talented and high ability: selection for education in a one‐dimensional world. Oxford Review of Education, 34(1), 59-74.
• Weber, M. (2012). Sosyal Bilimlerin Metodolojisi. İstanbul: Küre Yay.