TR
EN
Ebeveynlik Faktörleri ve Üstbilişsel İnançlar: Sistematik Bir Gözden Geçirme
Öz
Bu çalışmanın amacı, ebeveynlik faktörleri ile üstbilişsel inançlar arasındaki ilişkileri inceleyen alanyazın çalışmalarını sistematik olarak gözden geçirmektir. Bu amaçla ebeveynlik faktörleri ile üstbilişsel inançlar arasındaki ilişkiyi incelemiş olan makaleler belirlenen anahtar kelimeler ve İngilizce karşılıkları kullanılarak Medline, PubMed, Science Direct, Scopus, Web of Science, TR Dizin, Türk Psikiyatri Dizini ve ULAKBİM veri tabanlarında taranmıştır. Bu incelemeye PRISMA karar kriterine uygun ikisi boylamsal, diğerleri kesitsel olmak üzere 19 niceliksel çalışma dâhil edilmiştir. Bu sistematik incelemede, üstbilişlerle en sık ilişkilendirilen ebeveynlik unsurunun bağlanma örüntüleri olduğu görülmüştür. Bulgular, özellikle güvensiz bağlanmanın olumsuz üstbilişsel inançları besleyebileceğini ve bunun da çeşitli psikolojik sorunları teşvik edebileceğini göstermektedir. Kaygılı bağlanma örüntüsü hiperaktivasyon; kaçıngan bağlanma ise deaktivasyon stratejileriyle ilişkilendirilmiş, her iki stratejinin de bilişsel dikkat sendromu gibi sürdürücü mekanizmaları tetikleyebileceği öne sürülmüştür. Bu bağlamda, ebeveyn tutumları yalnızca doğrudan modelleme yoluyla değil, dolaylı etkiler aracılığıyla da bireysel bilişsel stillerin şekillenmesinde rol oynayabilir. İncelemeye dâhil edilen çalışmaların çoğunluğu kesitsel olsa da özellikle bağlanma ve ebeveynlik stillerinin üstbilişlerle ilişkisine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır. Bu bulgular, ebeveyn faktörlerinin üstbilişsel inançların gelişiminde önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Bu ilişkinin daha iyi anlaşılmasının, hem mevcut üstbilişsel müdahale yaklaşımlarının zenginleştirilmesine hem de ebeveyn faktörlerini hedefleyen önleyici ve destekleyici müdahalelerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
References
- Akgül H (2020) Yetişkinler için Sosyal ve Duygusal Yalnızlık Ölçeği’nin (SELSA-S) Türk kültürüne uyarlaması: geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 10:54-69.
- Akkuş K, Yılmaz AE (2021) The role of metacognitions on the relationship between adult attachment and mood symptoms in individuals with obesity. J Clin Psychol Med Settings, 28:239-251.
- Anyan F, Morote R, Hjemdal O (2020) Prospective relations between loneliness in different relationships, metacognitive beliefs, worry and common mental health problems. Ment Health Prev, 19:200186.
- Arnold DS, O'Leary SG, Wolff LS, Acker MM (1993) The Parenting Scale: A measure of dysfunctional parenting in discipline situations. Psychol Assess, 5:137–144.
- Arrindell WA, Sanavio E, Aguilar G, Sica C, Hatzichristou C, Eisemann M et al. (1999) The development of a short form of the EMBU: Its appraisal with students in Greece, Guatemala, Hungary and Italy. Pers Individ Dif, 27:613–628.
- Bacow TL, Pincus DB, Ehrenreich JT, Brody LR (2009) The metacognitions questionnaire for children: Development and validation in a clinical sample of children and adolescents with anxiety disorders. J Anxiety Disord, 23:727-736.
- Barber BK (1996) Parental psychological control: Revisiting a neglected construct. Child Dev, 67:3296-3319.
- Barrett PM, Rapee RM, Dadds MM, Ryan SM (1996) Family enhancement of cognitive style in anxious and aggressive children. J Abnorm Child Psychol, 24:187–203.
Details
Primary Language
English
Subjects
Clinical Psychology
Journal Section
Review
Publication Date
-
Submission Date
July 21, 2025
Acceptance Date
December 21, 2025
Published in Issue
Year 1970 Volume: 18 Number: 3
