Deneyim Örnekleme Yönteminin Anksiyete Bozukluklarının Değerlendirilmesinde Kullanımı: Sistematik Bir Derleme
Öz
Günlük yaşam esnasında taşınabilir cihaz veya akıllı telefon uygulamalarıyla anlık ölçümler almayı mümkün kılan Deneyim Örnekleme Yöntemi (Experience Sampling Method, DÖY), son yıllarda hızlanan teknolojik gelişmeler ile beraber klinik psikoloji araştırmalarında aktif şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Özellikle anksiyete bozuklukları gibi belirti şiddetinde dalgalanmalar gözlenen bozukluklarda bu yöntemin etkin kullanımının oldukça işlevsel olduğu söylenebilir. Bu sistematik derlemede, DÖY’ün anksiyete bozukluklarında kullanış biçimlerini gözden geçirmek ve genel bulgulara ilişkin çıkarımlar yapmak hedeflendiği için alanyazında özellikle anksiyete bozukluklarına ait belirtileri DÖY ile değerlendiren güncel görgül çalışmalar sistematik olarak taranıp incelenmiştir. Araştırma kapsamında, DSM-5’te yapılan son değişiklikler göz önünde bulundurularak belirlenen anahtar kelimeler 4 farklı veri tabanında (Web of Science, ProQuest, PsycINFO ve PubMed) taranmış; tarama işleminin ardından belirlenen ölçütlere uygun olan 14 makale bu derlemeye dâhil edilmiştir. İlk olarak DÖY kullanılarak yapılan bu çalışmalarda, çoğunlukla yetişkin ve kadın örneklem grubu ile çalışıldığı ve deneyim örnekleme ölçümlerinin ortalama 9 gün boyunca elektronik cihazlar ile yapıldığı görülmektedir. Ayrıca farklı bozukluk kategorilerine yönelik bu görgül çalışmalarda ortak olarak çoğunlukla anlık duygulanım değişimleri, olay sonrası işlemleme ve ruminasyon gibi ilişkili faktörlerin çalışıldığı görülmüştür. Özetle, DÖY’ün bilimsel araştırma alanında kullanılabilecek işlevsel bir yöntem olduğu ve bu açıdan yaygınlaşmasının faydalı olabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
References
- Aan het Rot M, Hogenelst K ve Schoevers RA (2012) Mood disorders in everyday life: A systematic review of experience sampling and ecological momentary assessment studies. Clin Psychol Rev 32:510-523.
- Alonso J ve Lepine JP (2007) Overview of key data from the European Study of the Epidemiology of Mental Disorders (ESEMeD) J Clin Psychiatry 68:3–9.
- Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013) Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5) (Çeviri Ed. E. Köroğlu). Ankara, Hekimler Yayın Birliği.
- Andlin-Sobocki P ve Wittchen HU (2005) Cost of anxiety disorders in Europe. European Journal of Neurology 12:39–44.
- Barrett DJ ve Barrett LF (2000) The Experience Sampling Program (ESP). http:// www.experiencesampling.org/
- Blalock DV, Kashdan TB ve Farmer AS (2016) Trait and daily emotion regulation in social anxiety disorder. Cognitive Therapy and Research, 40:416-425.
- Bolger N, Davis A ve Rafaeli E (2003) Diary methods: Capturing life as it is lived. Annu Rev Psychol 54:579-616Bourdon KH, Rae DS, Locke BZ ve ark. (1992) Estimating the prevalence of mental disorders in U.S. adults from the Epidemiologic Catchment Area Survey. Public Health Rep 107:663–668.
- Crouch TA, Lewis JA, Erickson TM ve ark. (2017) Prospective investigation of the contrast avoidance model of generalized anxiety and worry. Behavior Therapy 48:544-556.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Psychology
Journal Section
Review
Authors
Büşra Yıldırım
*
0000-0001-7116-5652
Türkiye
Gizem Bozyel
This is me
0000-0002-0563-8404
Orçun Yorulmaz
This is me
0000-0002-0017-2668
Publication Date
June 30, 2020
Submission Date
November 30, 2018
Acceptance Date
March 6, 2019
Published in Issue
Year 2020 Volume: 12 Number: 2
