Mimarlıkta Kadın İmgesinin Biçimsel Temsili

Abstract

Bu çalışmanın amacı, kadın imgesinin mimari biçim içinde hangi temsil stratejileri ve biçimsel ipuçları üzerinden kurulduğunu ve bu ipuçlarının farklı izleyici grupları tarafından nasıl okunduğunu ortaya koymaktır. Bu çerçevede çalışma, bedensel, formsal ve sembolik kadın imgesi içeren yapılar ile benzer nitelikte kadın imgesi barındırmayan kontrol yapılarından oluşan görsel uyaranlar üzerinden bir yapıda kadın imgesi algısını en güçlü biçimde tetikleyen biçimsel ipuçlarını belirlemeyi ve bu ilişkilerin mimarlık/iç mimarlık eğitimi almış ve almamış katılımcılar arasında anlamlı biçimde farklılaşıp farklılaşmadığını sınamayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında üç temsil kategorisini ve kontrol örneklerini içeren yedi mimari yapıya ait görsellerden oluşan uyaran temelli bir anket formu geliştirilmiştir. Anket formu, mimarlık ve iç mimarlık eğitimi almış ve mimarlıkla doğrudan ilişkisi bulunmayan katılımcılara uygulanmıştır. Katılımcılardan her bir yapıyı kadın imgesi algısının analizi için dişil temsil algısı, bedensel çağrışım, estetik bulma/çekicilik kriterleri üzerinden, katılımcının biçimsel algısının analizi için kıvrımlı/akışkan-köşeli, organik-mekanik, yumuşak-sert sıfat çiftleri üzerinden değerlendirmeleri istenmiştir. Bulgular üç temel sonucu ortaya koymaktadır: Birincisi, mimari biçimde kadın imgesi algısını tetikleyen en güçlü değişkenin kıvrımlı/akışkan form dili olduğu saptanmıştır. İkincisi, temsil stratejisinin izleyicinin kadın imgesi okumasını güçlü biçimde şekillendirdiği görülmüştür. Üçüncüsü, bu okumanın mimarlık eğitimine göre temsil kategorisi bazında sistematik biçimde farklılaştığı tespit edilmiştir: formsal temsil mimarlık/iç mimarlık eğitimi almış katılımcılar tarafından daha güçlü kodlanırken, sembolik temsil mimarlıkla doğrudan ilişkisi bulunmayan katılımcılarda daha doğrudan bir dişil çağrışım üretmiştir. Bu sonuçlar, feminist mimarlık kuramının nitel birikimini deneysel verilerle desteklemektedir.

Keywords

• mimari tasarım
• kadın imgesi
• biçimsel temsil
• izleyici algısı

Ethical Statement

Çalışma için gerekli etik kurul onayı Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Ve Beşeri Bilimleri Bilimsel Araştırma Ve Yayın Etiği Kurulu’ndan 17.12.2025 tarihinde 421618 sayılı karar ile alınmıştır.

The Formal Representation of the Female Image in Architecture

Abstract

The aim of this study is to reveal the representational strategies and formal cues through which the image of women is constructed within architectural forms, and how these cues are interpreted by different viewer groups. In this context, the study aims to identify the formal cues that most strongly trigger the perception of the female image in a structure through visual stimuli consisting of buildings containing physical, formal, and symbolic representations of women, as well as control structures lacking such representations, and to test whether these relationships differ significantly between participants with and without architectural/interior design education. As part of the study, a stimulus-based questionnaire was developed using images of seven architectural structures, including three representative categories and control examples. The questionnaire was administered to participants with and without architectural or interior design education, as well as to those with no direct connection to architecture. Participants were asked to evaluate each structure based on criteria for the analysis of the female image perception—feminine representation perception, bodily associations, and aesthetic appeal/attractiveness—and based on adjective pairs for the analysis of the participant’s formal perception—curved/fluid-angular, organic-mechanical, and soft-hard. The findings reveal three key results: First, the strongest variable triggering the perception of the female image in architectural form is the curvilinear/fluid formal language. Second, it was observed that the representational strategy strongly shapes the viewer’s interpretation of the female image. Third, it was determined that this interpretation systematically differed across the categories of representation according to architectural education: while formal representation was more strongly encoded by participants with architectural/interior architecture education, symbolic representation produced a more direct feminine connotation among participants with no direct connection to architecture. These results support the qualitative body of feminist architectural theory with empirical data.

Keywords

• architectural design
• female image
• formal representation
• viewer perception

Ethical Statement

The necessary ethical committee approval for the study was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Afyon Kocatepe University's Faculty of Social and Human Sciences on December 17, 2025, with decision number 421618.

References

1. Agrest, D., Conway, P., & Weisman, L. K. (1996). The sex of architecture. Harry N. Abrams.
2. Akyol, Ö. & Polatoğlu, Ç. (2017). Kadın Bedeninin Değişen Toplum Düzenlerinde Mimari Tasarıma Yansıması. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 10, 1-23. https://doi.org/10.16947/fsmia.372567
3. Bayram, S. (2004). Kadın’ın mimari kompozisyonda yeri: Pera’nın sessiz kadınları. Mimarist, 14, 82-85.
4. Berger, J. (1972). Ways of seeing. Penguin Books.
5. Borden, I., Penner, B., & Rendell, J. (2000). Gender space architecture: An interdisciplinary introduction. Routledge. doi:10.4324/9780203449127
6. Cıbıroğlu, Y. (2004). Kadın ve Yapı İlişkisi. Mimarist, 14, 67-72.
7. Colomina, B. (1992). Sexuality & space (Princeton Papers on Architecture, 1). Princeton Architectural Press.
8. Cruz, M. B., Rebelo, F., & Cruz Pinto, J. (2025). Eye-tracking advancements in architecture: A review of recent studies. Buildings, 15(19), 3496. https://doi.org/10.3390/buildings15193496

9. Elver Boz, T., Demirkan, H., & Urgen B. A. (2024). Visual Perception of the Built Environment in Virtual Reality: A Systematic Characterization of Human Aesthetic Experience in Spaces with Curved Boundaries. Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts, 18(6), 1043–1058 https://doi.org/10.1037/aca0000504
10. Erdoğan, E., Akalın, A., Yıldırım, K., & Erdoğan, H. A. (2010). Students’ evaluations of different architectural styles. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 5, 875–881. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.07.202
11. Ghomeishi, M. (2021). Aesthetic preferences of laypersons and its relationship with the conceptual properties on building façade design. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 12-18. https://doi.org/10.1080/13467581.2020.1782209
12. Ghomeishi, M., Nikpour, M., & Jusan, M. M. (2012). Evaluation of conceptual properties by laypeople in residential façade designs. Arts and Design Studies, 3, 13–22.
13. Gifford, R., Hine, D. W., Muller-Clemm, W., & Shaw, K. T. (2002). Why architects and laypersons judge buildings differently: Cognitive properties and physical bases. Journal of Architectural and Planning Research, 19(2), 131–148.
14. Goodwin, C. (1994). Professional vision. American Anthropologist, 96(3), 606–633. https://doi.org/10.1525/aa.1994.96.3.02a00100
15. Grosz, E. (1992). Bodies-cities. In B. Colomina (Eds.), Sexuality & space (pp. 241–254). Princeton Architectural Press.
16. Hays, K. M. (Ed.). (1998). Architecture theory since 1968. MIT Press.
17. Mulvey, L. (2017). Woman as Image, Man as Bearer of the Look. In D. Goldblatt, L. B. Brown, S. Patridge (Eds.), Aesthetics (pp. 6), London: Routledge.
18. Mumford, L. (2007). Tarih boyunca kent kökenleri, geçirdiği dönüşümler ve geleceği. Ayrıntı Yayınları.
19. Osgood, C. E., Suci, G. J., & Tannenbaum, P. H. (1957). The measurement of meaning. University of Illinois Press.
20. Nasar, J. L. (1994). Urban design aesthetics: The evaluative qualities of building exteriors. Environment and Behavior, 26(3), 377–401. https://doi.org/10.1177/001391659402600305
21. Rendell, J., Penner, B., & Borden, I. (2000). Gender space architecture: An interdisciplinary introduction. Routledge.
22. Rykwert, J. (1996). The dancing column: On order in architecture. MIT Press.
23. Šafárová, K., Pírko, M., Juřík, V., Pavlica, T., & Németh, O. (2019). Differences between young architects’ and non-architects’ aesthetic evaluation of buildings. Frontiers of Architectural Research, 8(2), 229–237. https://doi.org/10.1016/j.foar.2019.04.001
24. Sarıçelik, M. (2017). Mimarlık Kültürünün Oluşumunda Kadının Rolü Ve Erken Cumhuriyet Döneminde Mimarlık–Kadın İlişkisi (Tez no: 462803). [Master’s thesis, Dokuz Eylül University]. YÖK Thesis Center.
25. Turani, A. (2000). Dünya sanat tarihi. Remzi Kitabevi.
26. URL-1. Dancing House in Prague. https://www.amazingczechia.com/sights/dancing-house-prague/. (last access: 20.09.2024).
27. URL-2. Beyonce Tower. https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/jul/07/beyonce-towers-body-building-melbourne. (last access: 20.09.2024).
28. URL-3. Erection temple. https://yunantoloji.wordpress.com/2021/01/04/vitriviusa-gore-yapi-analizi/. (last access: 22.03.2026).
29. URL-4. Sonnenberg House Foundations. https://buildingstelltales.com/2024/02/23/the-rebirth-of-an-art-nouveau-gem-in-budapest/. (last access: 22.03.2026).
30. URL-5. Absolute Towers Foundations. https://www.arkitera.com/proje/absolute-towers/ (last access: 23.03.2026).
31. URL-6. Khirokitia Settlement. https://www.emaze.com/@ailqzofq/-Khirokitia- (last access: 23.03.2026).
32. URL-7. Temple of Parthenon. https://www.britannica.com/topic/Parthenon. (last access: 22.03.2026).
33. URL-8. Eureka Tower. https://www.skyscrapercenter.com/building/eureka-tower/544. (last access: 22.03.2026).
34. Vitruvius. (1999). Ten books on architecture. Cambridge University Press.
35. Weisman, L. K. (1992). Discrimination by design: A feminist critique of the man-made environment. University of Illinois Press.
36. Wigley, M. (1992). Untitled: The housing of gender. In B. Colomina (Eds.), Sexuality & space (pp. 327–389). Princeton Architectural Press.
37. Zeytün, B. (2014). Mimari Tasarımda Biyomorfik Yaklaşımlar. [Master’s thesis, Yakındoğu University]. DOI: 10.13140/RG.2.2.22760.55045