Research Article

Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları

Volume: 46 Number: 1 July 21, 2026
TR EN

Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları

Abstract

Bu makale, deniz yoluyla düzensiz olarak göç eden göçmen ve mültecilerin uluslararası deniz hukuku, özellikle de 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (BMDHS) kapsamında sahip olduğu hukuki korumayı ve devletlerin bu konudaki yükümlülüklerini incelemektedir. Son yıllarda seyrüsefer güvenliği bulunmayan bot ve gemilerle denize açılan düzensiz göçmen sayısındaki büyük artış, denizde kaybolma ve ölüm vakalarını önemli bir boyuta taşımıştır. Bu can kayıpları sadece denizin zorlu koşullarından değil, devletlerin ve gemi kaptanlarının arama ve kurtarma yükümlülüklerini ihmal etmelerinden de kaynaklanmaktadır. Dahası, bu tehlikeli yolculuklar esnasında kırılgan durumdaki göçmen ve mülteciler; göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti gibi sınır aşan örgütlü suçların doğrudan hedefi haline gelmektedir. Bu çalışmada, BMDHS hükümlerinin arama ve kurtarma yükümlülüğü, insan ticareti ve göçmen kaçakçılığı bağlamında denizdeki göçmenleri korumada neden yetersiz kaldığı sorusuna odaklanılmakta ve etkili bir korumanın nasıl sağlanabileceği tartışılmaktadır. Bu çerçevede, Sözleşme’nin 98. Maddede yer alan yardım etme ödevinin temelini teşkil eden ‘tehlike’ ve ‘güvenli yer’ gibi kavramların tanımlanmadığı ve kapsamlarının muğlak bırakıldığı ortaya konmaktadır. Yükümlülüklerin esnetilmesinin yanı sıra, devletlerin ve gemi kaptanlarının sorumluluklarını ihlal etmeleri durumunda başvurulacak yaptırım ve tazminat mekanizmalarının bulunmaması, normatif bir koruma boşluğu yaratmaktadır. Çalışmada ayrıca, devletlerin göçmen kaçakçılığı ve insan ticaretiyle mücadelede iç sular, kara suları, bitişik bölge ve açık deniz gibi farklı deniz yetki alanlarında sahip olduğu müdahale ve cezai uygulama yetkileri incelenmiştir. BMDHS’nin mülteci ve göçmen odaklı doğrudan koruma normları içermediği saptandığından, tespit edilen eksikliklerin giderilmesi amacıyla insan hakları ve sınıraşan suçlar hukukuna ilişkin tamamlayıcı uluslararası sözleşmelere başvurulmuştur. Sonuç olarak, bu hukuki boşlukların diğer uluslararası mekanizmalarla giderilmesinin yanı sıra, BMDHS’nin de yaşayan bir enstrüman olarak kabul edilip çağın ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yorumlanması gerektiği kanaatine varılmıştır.

Keywords

References

  1. Aksar Y, Uluslararası Hukuk II (6th edn, Seçkin Yayıncılık 2021). google scholar
  2. Arslan Ç, ‘'İnsan Ticareti Suçu' (TCK md.201/b)’ (2004) 53(4) AÜHFD 19-83. google scholar
  3. Attard FG, The Duty of the Shipmaster to Render Assistance at Sea under International Law (Brill/Nijhoff 2020). google scholar
  4. Aydın G, ‘Deniz Yoluyla Gerçekleştirilen Düzensiz Göç ile Mücadelede Devletlerin Yetki ve Uygulamaları’ (2016) 4 Göç Araştırmaları Dergisi 120-211. google scholar
  5. Barnes R, ‘Refugee Law at Sea’ (2004) 53(1) The International and Comparative Law Quarterly 47-77. google scholar
  6. — — ‘The International Law of the Sea and Migration Control’ in Richard Barnes (eds) Extraterritorial Immigration Control (Brill/Nijhoff 2010) 100-146. google scholar
  7. Barrett J and R Barnes (eds.), Law of the Sea: UNCLOS as a Living Treaty (BIICL 2016). google scholar
  8. Bilgin AA, ‘Göçmenlere Yönelik Deniz Operasyonlarında Frontex’in Müdahale Yetkisinin Uluslararası Hukuk Kapsamında Değerlendirilmesi’ (2017) 7(2) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 55-82. google scholar

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

International and Comparative Law (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

July 21, 2026

Submission Date

April 8, 2025

Acceptance Date

February 11, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 46 Number: 1

APA
Dursun, A., & İneli Ciğer, M. (2026). Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları. Public and Private International Law Bulletin, 46(1), 20-60. https://doi.org/10.26650/ppil.2026.46.1.1672050
AMA
1.Dursun A, İneli Ciğer M. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları. PPIL. 2026;46(1):20-60. doi:10.26650/ppil.2026.46.1.1672050
Chicago
Dursun, Ayşegül, and Meltem İneli Ciğer. 2026. “Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen Ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler Ve Hukuk Boşlukları”. Public and Private International Law Bulletin 46 (1): 20-60. https://doi.org/10.26650/ppil.2026.46.1.1672050.
EndNote
Dursun A, İneli Ciğer M (July 1, 2026) Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları. Public and Private International Law Bulletin 46 1 20–60.
IEEE
[1]A. Dursun and M. İneli Ciğer, “Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları”, PPIL, vol. 46, no. 1, pp. 20–60, July 2026, doi: 10.26650/ppil.2026.46.1.1672050.
ISNAD
Dursun, Ayşegül - İneli Ciğer, Meltem. “Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen Ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler Ve Hukuk Boşlukları”. Public and Private International Law Bulletin 46/1 (July 1, 2026): 20-60. https://doi.org/10.26650/ppil.2026.46.1.1672050.
JAMA
1.Dursun A, İneli Ciğer M. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları. PPIL. 2026;46:20–60.
MLA
Dursun, Ayşegül, and Meltem İneli Ciğer. “Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen Ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler Ve Hukuk Boşlukları”. Public and Private International Law Bulletin, vol. 46, no. 1, July 2026, pp. 20-60, doi:10.26650/ppil.2026.46.1.1672050.
Vancouver
1.Ayşegül Dursun, Meltem İneli Ciğer. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Işığında Denizdeki Göçmen ve Mültecilere İlişkin Uluslararası Düzenlemeler ve Hukuk Boşlukları. PPIL. 2026 Jul. 1;46(1):20-6. doi:10.26650/ppil.2026.46.1.1672050