Açık Denizlerde Çevresel Etki Değerlendirmesine Eleştirel Bir Yaklaşım: Devlet Odaklı Süreç Doğru Bir Tercih Miydi?
Abstract
Çevresel etki değerlendirmesi 1970’lerde uygulanmaya başlanmış, 1980’ler sonrasında artarak birçok devletin iç hukukunun bir parçası haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nde çevresel etki değerlendirmesi konusunda direk bir düzenleme yapılmaksızın deniz çevresinin korunması ve muhafazası kısmında devletlerin, kirlilik oluşturabilecek faaliyetlerle ilgili etkileri değerlendirmesi ve rapor etmesi yükümlülüğü düzenlenmiştir. Ulusal Yetki Alanı Dışındaki Alanlarda Deniz Biyolojik Çeşitliliğinin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Sözleşmesi (BBNJ)’nin dört ana konusundan biri de çevresel etki değerlendirmesi olmuştur. BBNJ’nin müzakeresi esnasında çevresel etki değerlendirmesinin uluslararasılaştırılması çokça dile getirilen bir konu olmuştur. Ancak neticede kabul edilen haliyle BBNJ çevresel etki değerlendirmesinin yürütülmesini taraf devletin ulusal sürecine bırakmıştır. Bu durum ulusal yetkiye tabi olmayan deniz alanlarında devletlere çok fazla takdir yetkisi tanımaktadır. Çalışmanın amacı çevresel etki değerlendirmesini ele alan söz konusu Sözleşmelerin düzenlemelerinin ne ölçüde etkin ve yeterli olduklarını ortaya koyarak bir farkındalık oluşturmaktır. Çalışmada, bu minvalde, Sözleşmelerde düzenlenen çevresel etki değerlendirmesine kısaca yer verilerek uluslararasılaştırmamanın oluşturduğu olumsuz sonuçlar ele alınacak ve ulusal yetki alanı dışındaki deniz alanlarında çevresel etki değerlendirmesinin uluslararasılaştırılmasının önemi değerlendirilecektir. Çalışmada elde edilen bulgular neticesinde taraflara tanınan takdir yetkisinin uluslararası toplumun etkinliğini azalttığı ve çevresel etki değerlendirmesinin uygulanmasında hukuki boşluklar oluşturduğu gözlemlenmiştir.
Keywords
References
- Abdul-Sattar N, ‘Comparative Analysis of the EIA system of Developed and Developing Countries: Cases of Hydroelectric Power Plants’ (Master Thesis, Chalmers Universıty Of Technology 2007). google scholar
- Alıca SS, ‘Çevresel Etki Değerlendirmesinin Yargı Kararları Çerçevesinde İrdelenmesi’ (2011) 15 (3) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 97-130. google scholar
- Altınok MS, ‘Deniz Yatağı Uyuşmazlıkları Dairesi’nin Danışma Görüşü Işığında Uluslararası Derin Deniz Yatağı Madenciliğinde Sponsor Devletlerin Yükümlülükleri Ve Sorumlulukları’ (2019) 2(2) Selçuk Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Dergisi 9-32. google scholar
- Arnold N. Pronto, ‘Some Thoughts on the Making of International Law’ (2008) 19(3) European Journal of International Law 601-616. google scholar
- Bastmeijer K and Roura R, ‘Environmental Impact Assessment in Antarctica’ in Kees Bastmeijer and Timo Koivurova (eds), Theory and practice of Transboundary Environmental Impact Assessment (Martinus Njihoff 2008) 175-220. google scholar
- Bektaş S, Uluslararası Deniz Yatağının İşletilmesi ve Deniz Yatağı Uluslararası Otoritesi (Legem 2017). google scholar
- Biermann F, ‘“Common Concern of Humankind”: The Emergence of a New Concept of International Environmental Law’ (1996) 34(4) Archiv des Völkerrechts 426-481. google scholar
- Bindoff NL, Cheung WWL et all, ‘Changing Ocean, Marine Ecosystems, and Dependent Communities’ in Hans-Otto Pörtner, Debra C. Roberts et all (eds), IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate: Special Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (Cambridge University Press 2019) 447-587. google scholar
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Environmental Law, International and Comparative Law (Other)
Journal Section
Research Article
Authors
Yeşim Yıldız
*
0000-0002-4428-6763
Türkiye
Publication Date
July 21, 2026
Submission Date
November 15, 2025
Acceptance Date
May 22, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 46 Number: 1