Özel Eğitim Uygulama Okullarında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersini Yürüten Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeyleri

Abstract

Tükenmişlik, bireyin işle ilgili sürekli stres ve baskı altında kalması sonucunda ortaya çıkan; duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı hissinde azalma ile karakterize edilen çok boyutlu bir sendromdur. İnsanlarla yoğun etkileşim gerektiren mesleklerde daha yaygın görülen tükenmişlik, öğretmenlik mesleğini doğrudan etkileyen kritik bir olgudur. Bu bağlamda öğretmenlik, sürekli fedakârlık gerektiren, güçlü iletişim becerileri isteyen ve duygusal emek yükü yüksek olan bir meslek olduğu için tükenmişlik düzeylerinin diğer meslek gruplarına kıyasla daha yüksek olduğu alanlardan biri olarak değerlendirilmektedir. Öğretmenlerin birçoğunda okul kültürü ve türü, okulun fiziki eksiklikleri, örgütsel çatışmalar, altyapı ve kaynak yetersizliği, eğitim durumları ile öğrencilerin demografik özellikleri ve çeşitliliği gibi faktörler nedeniyle mesleğe ilişkin ideallerinden uzaklaşma, isteksizlik ve mesleğe karşı soğuma görülebilmektedir. Ayrıca öğretmen, öğrenci ve aile arasındaki çatışmalar; okul-aile anlaşmazlıkları; öğrencilerin disiplin sorunları; sınıf mevcutlarının fazlalığı; bürokratik işleyişin yavaşlığı; düşük maaşlar; toplum baskısı; sürekli eleştirel yaklaşımlar ve ödüllendirme–teşvik mekanizmalarının yetersizliği de tükenmişliğe neden olan diğer etkenler arasında yer almaktadır. Bu tür durumlar öğretmenlerde tükenmişliğe yol açarak hem mesleki verimliliklerini hem de öğrencilerin öğrenme süreçlerini olumsuz etkileyebilmektedir. Dolayısıyla öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi bu anlamda önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin cinsiyet, medeni durum, yaş, mesleki kıdem, eğitim durumu ve branş gibi demografik değişkenler açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bilhassa özel eğitim uygulama okullarında görev yapan Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) öğretmenleri ile özel eğitim öğretmenlerinin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi, bu alanda duygusal yükün ve çalışma koşullarının farklılık göstermesi nedeniyle ayrı bir önem taşımaktadır. Özel eğitim kurumlarında öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarına yönelik yoğun çaba harcanması, öğretmenler üzerinde ek stres ve sorumluluk oluşturarak tükenmişlik riskini artırmaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma, özel eğitim uygulama okullarının bulunduğu 80 şehir merkezi ile bazı büyükşehirlerin ilçelerinde yürütülmüştür (özel eğitim uygulama okulu bulunmadığı için Şırnak ili kapsam dışı bırakılmıştır). Örneklem seçimine gidilmeyerek tüm evrene ulaşılması hedeflenmiştir. Veri toplama sürecinde iki araç kullanılmıştır: Katılımcıların demografik bilgilerini belirlemek amacıyla hazırlanan 12 maddelik “Kişisel Bilgi Formu” ve tükenmişlik düzeylerini ölçmeye yönelik 22 maddelik ve üç alt boyut içeren “Maslach Tükenmişlik Ölçeği”. Araştırma bulguları, öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin bazı demografik değişkenlere göre anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle cinsiyet, yaş grupları, mesleki kıdem ve özel eğitim uygulama okullarındaki görev türü bakımından katılımcılar arasında belirgin farklılıklar saptanmıştır. Elde edilen sonuçlar literatürdeki benzer çalışmalarla karşılaştırılarak tartışılmış ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerini azaltmaya yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir.

Keywords

• Din Eğitimi
• Özel Eğitim
• Öğretmenlerde Mesleki Tükenmişlik
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi.

Professional Burnout Levels of Teachers Teaching Religious Culture and Moral Education in Special Education Application Schools

Abstract

Burnout is a multidimensional syndrome characterized by emotional exhaustion, depersonalization, and a decreased sense of personal accomplishment, resulting from the individual being under constant work-related stress and pressure. Burnout, which is more common in professions that require intense interaction with people, is a critical phenomenon that directly affects the teaching profession. In this context, teaching is considered one of the fields where burnout levels are higher compared to other professional groups because it is a profession that requires constant sacrifice, strong communication skills and a high emotional labor load. Many teachers may experience a departure from their professional ideals, reluctance and a cooling off towards the profession due to factors such as school culture and type, physical deficiencies of the school, organizational conflicts, inadequate infrastructure and resources, educational backgrounds and demographic characteristics and diversity of students. In addition, conflicts between teachers, students and families, school-family disagreements, student discipline problems, large class sizes, slow bureaucratic processes, low salaries, social pressure, constant critical approaches and inadequate reward and incentive mechanisms are among the other factors that cause burnout. Such situations can lead to burnout in teachers, negatively affecting both their professional productivity and students' learning processes. Therefore, it is important to examine teacher burnout levels across various variables. This study aimed to assess teacher burnout levels across demographic variables such as gender, marital status, age, professional experience, educational background and field of study. Examining the burnout levels of Religious Culture and Moral Knowledge (RCMK) teachers and special education teachers, especially those working in special education practice schools, is of particular importance because the emotional load and working conditions in these areas differ. Intensive efforts to address the individual needs of students in private educational institutions create additional stress and responsibility on teachers, increasing the risk of burnout. In the study, the scanning model, one of the quantitative research methods, was used. The study was conducted in 80 city centers and some districts of metropolitan cities where special education practice schools are located (Şırnak province was excluded because it did not have a special education practice school). The aim was to reach the entire population by avoiding sample selection. Two tools were used in the data collection process: a 12-item "Personal Information Form" designed to determine participants' demographic information and the 22-item "Maslach Burnout Inventory" with three sub-dimensions to measure burnout levels. Research findings revealed that teachers' burnout levels differ significantly according to some demographic variables. Significant differences were found among the participants, especially in terms of gender, age groups, professional seniority and type of duty in special education practice schools. The results obtained were discussed by comparing them with similar studies in the literature and various suggestions were developed to reduce the burnout levels of teachers.

Keywords

• Special Education
• Religious Education
• Professional Burnout in Teachers
• Religious Culture and Moral Knowledge.

References

1. Acar, Ömer Faruk. Özel Eğitim Öğretmenlerinin İş Tatmin, Mesleki Tükenmişlik Ve İş Stres Düzeylerinin İncelenmesi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
2. Akman, Hüseyin - Akman, Tülay. “Farklı Okul Türlerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. International QMX Journal 3/1 (2024), 31-47. https://doi.org/10.5281/ZENODO.10601170
3. Altın, Fatma Nur. Diyarbakır’daki Özel Eğitim Ve Rehabilitasyon Merkezi Meslek Personelinde Mesleki Tükenmişlik Ve Öz Yeterlik Arasındaki İlişkiler. İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü: İstanbul Nişantaşı Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
4. Aslan, Neziha. Kars İli İlköğretim Okullarında Görev Yapan Öğretmenlerde Mesleki Tükenmişlik Düzeyi. Kafkas Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı: Kafkas Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2009. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
5. Babaoğlan, Emine. İlköğretim Okulu Yöneticilerinde Tükenmişlik (Düzce İli Örneği). Abant İzzet Baysal Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı / Eğitim Denetimi ve Yönetimi Bilim Dalı: Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Doktora, 2006. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
6. Başol, Gülşah - Altay, Mehmet. “Eğitim Yöneticisi ve Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi 15/58 (2009), 191-216.
7. Bayrakdar, Nazım. “Öğretmenlerine Göre Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenliğinin Doğasından Kaynaklanan Güçlüklerin Mesleki Tükenmişlik Algıları Üzerindeki Etkileri”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/16 (2013), 79-100.
8. Betoret, Fernando Doménech. “Self‐Efficacy, School Resources, Job Stressors and Burnout Among Spanish Primary and Secondary School Teachers: a Structural Equation Approach”. Educational Psychology 1/29 (2008), 45-68.

9. Billingsley, Bonnie S. vd. Improving the Retention of Special Education Teachers; Final Report. Center For Research İn Education. Office of Special Education Programs Office of Special Education and Rehabilitative Services The U.S. Department of Education: Research Triangle Institute, 1995. Research Triangle Institute. https://archive.org/details/micro_IA41153619_0819/page/n1/mode/1up
10. Büyüköztürk, Şener vd. Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi, 34. Baskı., 2023.
11. Büyüköztürk, Şener. Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi, 9.Baskı., 2008.
12. Cano García, Francisco Javier vd. “Personality and Contextual Variables in Teacher Burnout”. Personality and Individual Differences 38/4 (2005), 929-940.
13. Capel, Susan A. “A Longitudinal Study of Burnout in Teachers”. British Journal of Educational Psychology 61 (1991), 36-45. https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.1991.tb00959.x
14. Çağlar, Çağlar. “Okullardaki Örgütsel Güven Düzeyi İle Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeyinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri 11/4 (2011), 1827-1847. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/126047/okullardaki-orgutsel-guven-duzeyi-ile-ogretmenlerin- mesleki-tukenmislik-duzeyinin-bazi-degiskenler-acisindan-incelenmesi
15. Çankıran, Soner. Özel Eğitim Alanında Çalışan Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Ve İş Doyumlarının Mesleki Benlik Saygısı Ve Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
16. Çetinkaya, Bünyamin vd. “Çalışanların Mesleki Tükenmişlik, Mesleki Doyum ve Yaşam Doyumunun İncelenmesi”. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 14/20 (2019), 1475-1500. https://doi.org/10.26466/opus.613614
17. Dağseven Emecen, Deniz - Hazal Saraç, Işıl. “Özel Eğitim Alanında Çalışan Öğretmenlerin Tükenmişlik Düzeyinin İncelenmesi”. Turkish Studies 15/7 (2020), 2877-2889.
18. Dinç, Gülhan. Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Özel Eğitim Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Düzeyleri İle Öznel İyi Oluş Düzeylerinin İncelenmesi. Biruni Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Biruni Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
19. Dolunay, Ayşe Birsen. “Keçiören İlçesi ‘Genel Liseler Ve Teknik-Ticaret-Meslek Liselerinde Görevli Öğretmenlerde Tükenmişlik Durumu’ Araştırması”. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 55/1 (2002), 51-62.
20. Dolunay, Ayşe Birsen - Piyal, Birgül. “Öğretmenlerde Bazı Mesleki Özellikler Ve Tükenmişlik”. Öğretmenlerde Bazı Mesleki Özellikler Ve Tükenmişlik 11/1 (2003), 35-48. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000189
21. Dorman, Jeffrey. “Testing a Model for Teacher Burnout”. Australian Journal of Educational & Developmental Psychology 3 (2003), 35-47.
22. Dönmez, Efdal. Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin İletişim Becerileri İle Mesleki Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
23. Duman, Neşe vd. “Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeyleri ile Örgütsel Sinizm Tutumlarının İncelenmesi”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 17/1 (25 Aralık 2020), 1098-1127. https://doi.org/10.33711/yyuefd.800925
24. Ergin, Canan. “Doktor ve Hemşirelerde Tükenmişlik ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğinin Uyarlanması”. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları. Ankara: Türk Psikologlar Derneği, 1992.
25. Erkul, Atilla - Dalgıç, Gülay. “Meslek Lisesi Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi 4/2 (15 Ekim 2014), 1-18. https://doi.org/10.12973/jesr.2014.42.1
26. Freudenberger, Herbert J. “Freudenberger on Staff Burnout”. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse 3/1 (1976), 159-165.
27. Girgin, Günseli - Baysal, Asuman. “Tükenmişlik Sendromuna Bir Örnek: Zihinsel Engelli Öğrencilere Eğitim Veren Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeyi”. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni 4/4 (2005), 172-187.
28. Gökçakan, Zafer - Murat, Mehmet. “Sınıf Öğretmenlerinde On Yıllık Hizmet Sürecinde Tükenmişliğin Gelişimine Yönelik Bir Haritalama Çalışması”. Fırat Üniversitesi Doğu Araştırmaları Dergisi 5/3 (2007), 177-185. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fudad/issue/47110/592899
29. Gülcan, Barış vd. “Özel Eğitim Öğretmenleri ve Sınıf Öğretmenlerinin Tükenmişlik Düzeylerinin Karşılaştırılması”. International Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences 9/62 (2023), 2586-2592. http://dx.doi.org/10.29228/JOS HAS.68851
30. Gündüz, Bülent. “İlköğretim Öğretmenlerinde Tükenmişlik”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1/1 (2005), 152-166.
31. Işıkhan, Vedat. Çalışma Hayatında Stres ve Başa Çıkma Yolları. Ankara: Sandal Yayınları, 2004.
32. Kanbur, Oğuzhan - Ünsal, Yasin. “Fizik Öğretmenlerinin İş Doyumu Ve Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin Bazı Demografik Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Anadolu Öğretmen Dergisi 8/1 (2024), 21-49. https://doi.org/10.35346/aod.1435833
33. Karaaslan, İzzettin vd. “Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik, İş Doyumu ve Yaşam Doyumlarının İncelenmesi”. Journal of Health and Sport Sciences (JHSS) 3/1 (2020), 7-18.
34. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayın, 21. Baskı., 2010.
35. Kayabaşı, Yücel. “Bazı Değişkenler Açısından Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeyleri”. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/20 (2008), 191-212.
36. Kayabaşı, Yücel - Cemaloğlu, Necati. “Öğretmenlerin Sınıflarında Kullandıkları Disiplin Modellerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi 8/2 (2007), 149-170.
37. Keçeci̇oğlu, Tamer - Ertürk, Emel. “Çalışanların İş Doyumları ile Mesleki Tükenmişlik Düzeyleri Arasındaki İlişkiler: Öğretmenler Üzerine Örnek Bir Uygulama”. Ege Akademik Bakis (Ege Academic Review) 12/1 (01 Ocak 2012), 39-39. https://doi.org/10.21121/eab.2012119545
38. Kıral, Bilgen. “Anadolu Lisesi Öğretmenlerinin Tükenmişlik Düzeylerinin Çeşitli Değişkenlerle İlişkisi”. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 6/6 (02 Aralık 2018), 925-934. https://doi.org/10.18506/anemon.399220
39. Kış, Ali. “Eğitim Paydaşlarının Tükenmişliğinde Cinsiyet Farklılığı: Bir Meta-analiz Çalışması (Türkiye Örneği)”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 34/2 (2015), 88-106. https://doi.org/10.7822/omuefd.34.2.6
40. Maraşlı, Müge. “Bazı Özelliklerine Ve Öğrenilmiş Güçlülük Düzeylerine Göre Lise Öğretmenlerinin Tükenmişlik Düzeyleri”. TTB Mesleki Sağlık Ve Güvenlik Dergisi 6/23 (2005), 27-33.
41. Maslach, Christina vd. “Job Burnout”. Annual Review of Psychology 52 (2001), 397-422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
42. Maslach, Christina - Jackson, Susan E. “The Measurement of Experienced Burnout”. Journal of Organizational Behavior 2/2 (1981), 99-113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
43. Maslach, Christina - Zimbardo, Philip G. Burnout, the cost of caring. Englewood Cliffs.: New Jersey: Prentice-Hall, Inc., 1982.
44. Mistan, Barış. Özel Eğitim Kurumlarında Çalışan Öğretmenlerin İş Doyumu Ve Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2017.
45. Otacıoğlu, Sena Gürşen. “Müzik Öğretmenlerinde Tükenmişlik Sendromu Ve Etkileyen Faktörler”. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 9/15 (2008), 103-116. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/92323
46. Otero López, José Manuel vd. “Exploring Stress, Burnout, and Job Dissatisfaction in Secondary School Teachers”. International Journal of Psychology and Psychological Therapy 1/10 (2010), 107-123.
47. Özçınar, Mustafa. Asistan Doktorlarda Tükenmişlik Sendromu. İstanbul: T.C. Sağlık Bakanlığı Dr. Lütfü Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Aile Hekimliği Uzmanlık Tezi, 2005. http://www.istanbulsaglik.gov.tr/w/tez/pdf/aile_hekimligi/dr_mustafa_ozcinar.pdf
48. Özdemir, İlda. Fen ve Teknoloji Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişliğini Etkileyen Değişkenlerin Yapay Sinir Ağı ile Öngörüsü (Zonguldak İl Örneği). Fen Bilimleri Enstitüsü: Ahi Evran Üniversitesi, Doktora Tezi, 2015.
49. Özdemir, İlda - Polat, Dilber. “Fen ve Teknoloji Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişliğini Etkileyen Değişkenlerin İncelenmesi”. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 17/3 (2016), 22-40.
50. Özkan, Filiz - Dağdelen, Derya. “Özel Eğitim Öğretmenlerinin Tükenmişlik Düzeyleri ile Memnuniyeti Arasındaki İlişki ve Deneyimleri: Karma Desen Çalışma”. Sağlık Bilimlerinde Değer 12/2 (17 Mayıs 2022), 301-309. https://doi.org/10.33631/sabd.1115235
51. Öztabak, Muhammet Ü. “Rehber Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin Bazı Demografik Değişkenlere ve Faktörlere Göre İncelenmesi”. FSM İlmi Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 12 (25 Aralık 2018), 171-222. https://doi.org/10.16947/fsmia.502230
52. Öztoprak, Menekşe - Aydoğan, Zeynep Ferhan. “Öğretmenlerin İş Tükenmişliği Ve Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İşgören Performansları Üzerine Etkisinin İncelenmesi”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 17 (11 Eylül 2023), 57-79. https://doi.org/10.29157/etusbed.1312419
53. Peker, Reşat. “Anaokulu, İlköğretim Ve Lise Öğretmenlerinde Mesleki Tükenmişliğin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi”. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi XV/1 (2002), 319-331. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/153207
54. Polat, Tolgahan Ferman. Özel Eğitim Uygulama Okulu DKAB Öğretim Programının Öğretmen Görüşleri Açısından Değerlendirilmesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Doktora Tezi, 2024.
55. Sak, İkbal Tuba Şahi̇n vd. “Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında ve İlkokul Kademesinde Görev Yapan Rehber Öğretmenlerin Mesleki Tükenmişliklerinin Karşılaştırılması”. Yüzüncü Yıl Universitesi Egitim Fakultesi Dergisi 14/1 (03 Nisan 2017), 404-433. https://doi.org/10.23891/efdyyu.2017.16
56. Sarıçiftçi, Sevil. Özel Eğitim Okullarında Görev Yapan Müzik Öğretmenlerinin Mesleki Doyumlarının Ve Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü: Pamukkale Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
57. Stempien, Lori R. - Loeb, Roger C. “Differences in Job Satisfaction Between General Education And Special Education Teachers: Implications For Retention”. Remedial and Special Education 23/5 (2002), 258-267.
58. Strunk, Katharine Omenn - Robinson, Joseph Paul. “Oh, Won’t You Stay: A Multilevel Analysis of the Difficulties in Retaining Qualified Teachers”. Peabody Journal of Educatıon 81/4 (2006), 65-94.
59. Sucuoğlu, Bülbin - Kuloğlu, Neslihan. “Özürlü Çocuklarla Çalışan Öğretmenlerde Tükenmişliğin Değerlendirilmesi”. Türk Psikoloji Dergisi 11/36 (1996), 44-60.
60. Şanlı, Önder - Tan, Çetin. “Öğretmenlerin Tükenmişlik Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27/2 (2017), 131-142.
61. Tuğrul, Belma - Çelik, Eylem. “Normal Çocuklarla Çalışan Anaokulu Öğretmenlerinde Tükenmişlik”. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2/12 (2002), 1-11.
62. Tunçbilek, Sinan. Özel Eğitim Okul Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Duygusu Ve İş Tatminleri Arasındaki İlişki: Ankara Örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Dumlupınar Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2016.
63. Tunel, Yasir Yusuf. Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Durumlarının İncelenmesi. Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Amasya Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
64. Türkçapar, Ünal vd. “Farklı Okul Türlerinde Görev Yapan Öğretmenlerin Tükenmişlik Düzeyleri”. The Online Journal of Recreation and Sports 13/2 (2024), 141-150. https://doi.org/10.22282/tojras.1439300
65. Ural, Ayhan - Kılıç, İbrahim. Bilimsel Araştırma Süreci ve SPSS İle Veri Analizi. Ankara: Detay Yayıncılık, 2005.
66. Urfalı Aksoy, Şeyda. Eskişehir İli Özel Eğitim Okullarında Çalışan Öğretmenlerin Tükenmişlik Düzeylerinin Değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi / Sağlık Bilimleri Enstitüsü / Psikiyatri Ana Bilim Dalı: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2007.
67. Whitaker, Susan D. “Mentoring Beginning Special Education Teachers And The Relationship To Attrition”. Exceptional Children 66/4 (2000), 449-454. https://doi.org/10.1177/001440290006600407
68. Wright, Thomas A. - Bonett, Douglas G. “The Contribution of Burnout to Work Performance”. Journal of Organizational Behavior 18/5 (1997), 491-499. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-1379(199709)18:5<491::AID- JOB804>3.0.CO;2-I
69. Yavuz, Mehmet - Yıkmış, Ahmet. “Özel Eğitim Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi 3/1 (31 Mart 2021), 1-19. https://doi.org/10.38151/akef.2021.7
70. Yaylı, Ömer. Özel Eğitim Okullarında Görev Yapan Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Ve Mesleki Doyum Düzeylerinin İncelenmesi (Trabzon İli Örneği). Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2024.
71. Yeğin, Hüseyin İbrahim. “Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin Tükenmişlik Düzeyleri”. EKEV Akademi Dergisi 58 (2014), 315-332.
72. Yetkin, Özkan vd. “Lise Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi”. Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi 11 (2023), 17-37.
73. Yıldız, Ebru. “Mesleki Tükenmişlik Ve Rehber Öğretmenler Üzerine Bir Araştırma”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/33 (2012), 37-61.
74. Yılmaz, Vural. Özel Eğitim Öğretmenlerinin Mesleki Tükenmişlik Düzeyleri Ve İş Tatmin Düzeyleri Arasındaki İlişki. Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı: Kastamonu Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
75. Yılmaz, Yunus. Din Kültürü Ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerinin İş Doyum Ve Mesleki Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Akdeniz Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2023.
76. Yungul, Nazım Taner. Sınıf Öğretmenlerinin Tükenmişlik Düzeylerinin Değerlendirilmesi (İstanbul İli Örneği). Sosyal Bilimleri Enstitüsü Eğitim Yönetimi Ve Denetimi Ana Bilim Dalı: Yeditepe Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2006. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
77. Zabel, Robert H. - Zabel, Mary Kay. “Revisiting Burnout Among Special Education Teachers: Do Age, Experience, and Preparation Still Matter?” Teacher Education and Special Education 24/2 (2001), 128-139. https://doi.org/10.1177/088840640102400207