Displaced Identity: A study on Melami Romani Community in Fevzipaşa, Çanakkale

Abstract

This article examines the position of Melami Roma living in Fevzipaşa within socio-cultural life, their religious identities, and the meanings they attribute to Melamism. The main aim of the study is to reveal how Melami Roma reconstruct their identities in response to the othering they experience. Melami Roma constitute a community brought together around the principles of Melamism. Roma who have adopted Melamism undergo a process of transformation in which they redefine their identities. Melamism emerged in Nishapur in the 4th century AH, during a period when Sufi movements were particularly active, as a response to the Basra and Kufa schools. Following early Melamet thought, Melamism later emerged in the form of Bayrami Melamism and, in the 18th century, developed around Muhammad Nur al-Arabi. The form of Melamism examined in this study focuses on the final period of this threefold historical trajectory. The fundamental principles of Melamism can be summarized as preferring eternal happiness over worldly pleasures, avoiding attachment to worldly life, and not fearing the blame of those who blame. It is known that the people of Melamet sometimes engage in behaviors that invite criticism or reproach in order to discipline the self and avoid pride. A person of Melamet seeks to conceal their inner states in their actions, states, and behaviors and to avoid an outward appearance that would distinguish them from others within society. Those who adopt this Sufi thought move away from a nafs-centered conception of identity and turn toward a more inward and morally grounded understanding of the self. In this respect, Melamism enables individuals to reinterpret negative identities previously attributed to them and to make sense of these identities within a different framework. The closed social structure of Roma communities and their limited interaction with the broader social environment have contributed to the formation of certain stereotypes about them. It is noteworthy that these negative perceptions are also associated with religious life. This article examines how Melami Roma express their religious identities and how the stereotypes directed at them affect their participation in religious group. The study discusses the strategies developed in response to negative stereotypes attributed to Roma identity. Fevzipaşa is known as a “Roma neighborhood,” and Roma constitute a large proportion of its population. Interviews revealed that some participants known to be Roma defined themselves as “I am not Roma; I am from Çanakkale.” Although this statement may initially be interpreted as a rejection of Roma identity, a closer examination reveals that it constitutes a rejection of the negative meanings attributed to Roma identity. The participant’s statement, “I was born in Çanakkale; I am from here,” demonstrates the difference between the way individuals define themselves and the identities attributed to them by others. Based on a qualitative research methodology, the data were collected through field observations and in-depth interviews. Drawing on Goffman’s concepts of stigma and everyday interaction as its theoretical framework, the study seeks to analyze the social discrimination experienced by Roma in relation to both their ethnic and religious identities within a phenomenological design. Phenomenology was employed to gain insight into the experiences of individuals relevant to the research topic. The findings demonstrate that, in the face of the stigma they encounter in everyday life, Roma do not experience Melamism merely as a religious orientation. Rather, Melamism also enables them to avoid social visibility, construct a less conflictual identity, and manage stigma. The study demonstrates that the religious sphere is not a neutral ground but rather a space in which social inequalities are reproduced. Melami Roma reinterprets their stigmatized identities by bringing their stigmatized identities into the spiritual sphere, thereby assigning new meanings to their identity that has been socially devalued. The findings indicate that Melamism functions as a field that both conceals and transforms ethnicity. This study contributes to the existing literature by examining Roma religious experiences not merely in terms of belief or religious affiliation, but through processes of recognition, invisibility, and coping with stigma. The findings demonstrate that participants foreground different aspects of their identities while simultaneously withdrawing their Roma identities from social interaction.

Keywords

• Ethnic Identity
• Stigmatization
• Roman Communities
• Melamism
• Identity Strategies

Yerinden Edilen Kimlik: Çanakkale Fevzipaşa’da Melami Romanlar Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Bu makale, Fevzipaşa’da yaşayan Melami Romanların sosyo-kültürel yaşam içindeki konumlarını, dini kimliklerini ve Melamiliğin onlar için taşıdığı anlamları incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Melami Romanların deneyimledikleri ötekileştirme karşısında kimliklerini nasıl yeniden kurduklarını ortaya koymaktır. Melami Romanlar, Melamiliğin ilkeleri çerçevesinde bir araya gelmiş cemaat oluşumudur. Melamiliği benimsemiş Romanlar kimliklerini yeniden tanımladıkları bir dönüşüm sergilemektedirler. Melamilik tasavvufi hareketliliğin yoğun olduğu Hicri 4. asırda Basra ve Kufe ekollerine yanıt olarak Nişabur’da ortaya çıkmıştır. Erken dönem melamet düşüncesini yansıtan bu dönemin ardından Melamilik karşımıza Bayrami Melamilik ve 18. yüzyılda Muhammed Nuru’l Arabi çevresinde gelişen Melamilik olarak kendini göstermektedir. Çalışmamıza konu olan Melamilik ise bu üçlü silsilenin son dönemine odaklanmaktadır. Melamiliğin temel ilkeleri: dünya zevkleri yerine ebedi mutluluğu tercih etme, dünya hayatına tamah etmeme, kınayanın kınamasından korkmama şeklinde sıralanabilir. Melamilerin nefis terbiyesi yapmak ve gururdan kaçınmak için zaman zaman kınama ve azarlamalara neden olacak davranışlarda bulundukları bilinmektedir. Melamet ehli kişi; fiil, hal ve davranışlarında iç hallerini gizleyerek toplum içerisinde ayırt edilecek görüntüden kaçınmaya çalışır. Bu tasavvufi düşünceyi benimsemiş kişiler, nefs merkezli kimlik algısından uzaklaşarak daha içsel ahlaki bir benlik anlayışına yönelmektedirler. Bu bakımdan Melamilik kişinin geçmişte ona atfedilen olumsuz kimliklerini yeniden yorumlamasını ve farklı bir çerçevede anlamlandırmasını sağlar. Romanların kapalı toplum yapıları ve yaşadıkları sosyal hayatla sınırlı ilişkileri kendilerine yönelik bazı kalıp yargıların oluşmasına neden olmuştur. Olumsuz yargıların dini hayatla ilişkilendirildiği dikkat çekmektedir. Bu makalede Melami Romanların dini kimliklerini ifade etme şekilleri ve kendilerine yöneltilen kalıplaşmış yargıların, dini gruba katılımlarını nasıl etkilediği incelenmektedir. Araştırma Roman kimliğine atfedilen olumsuz kalıp yargılar karşısında geliştirilen stratejileri tartışmaktadır. Fevzipaşa Mahallesi “Roman Mahallesi” olarak bilinmekte ve burada yaşayan nüfusun büyük bir bölümünü Romanlar oluşturmaktadır. Yapılan görüşmelerde, Roman olduğu bilinen bazı katılımcıların kendilerini “ben Roman değilim, Çanakkaleliyim” şeklinde tanımladıkları görülmüştür. İlk bakışta Roman kimliğine itiraz olarak okunabilecek bu ifade yakından bakıldığında Roman kimliğine atfedilen olumsuz anlamlara itirazı içermektedir. Katılımcının “ben Çanakkale’de doğdum, buralıyım” şeklindeki ifadesi, kişinin kendisini tanımlama biçimi ile dışarıdan ona atfedilen kimlik arasındaki farkı göstermektedir. Nitel araştırma yöntemine dayanan çalışmanın verileri, saha gözlemleri ve derinlemesine mülakatlar aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırmanın teorik çerçevesinde Goffman’ın damga ve gündelik etkileşim kavramlarından yararlanılarak, Romanların hem etnik kimlikleri hem de dini kimlikleri üzerinden deneyimledikleri sosyal ayrımcılık, fenomenolojik desenin yapılanışı içinde analiz edilmeye çalışılmıştır. Araştırma konusuna uygun kişilerin deneyimlerine dair içgörü elde edebilmek için fenomenoloji tercih edilmiştir. Bulgular; Romanların gündelik yaşamda maruz kaldıkları damgalanma karşısında Melamiliği yalnızca bir dini yönelim olarak deneyimlemediklerini göstermektedir. Melamilik aynı zamanda görünürlükten kaçınmayı, daha az çatışmalı bir kimlik inşasını ve damgayı yönetmeyi mümkün kılmaktadır. Dini alanın nötr bir zemin olmadığı, aksine toplumsal eşitsizliklerin yeniden üretildiği bir mekân olduğu araştırma neticesinde elde edilmiştir. Roman Melamiler damgalanan kimliklerini manevi alana taşıyarak toplumsal olarak değersizleştirilen kimliği yeniden anlamlandırmaktadırlar. Araştırma sonucunda Melamiliğin etnisiteyi örten hatta dönüştüren bir alan olarak işlev gördüğü anlaşılmaktadır. Bu çalışma, Romanların dini deneyimlerini yalnızca inanç veya aidiyet üzerinden değil; tanınma, görünmezlik ve damga ile baş etme süreçleri üzerinden ele alarak mevcut literatürü genişletmektedir. Katılımcıların farklı kimliklerini öne çıkararak, roman kimliklerini geri çektiklerini görmekteyiz.

Keywords

• Etnik Kimlik
• Damgalanma
• Romanlar
• Melamilik
• Kimlik Stratejileri

Ethical Statement

Bu çalışma için Bursa Uludağ Üniversitesi Araştırma ve Yayın Etik Kurulu’ndan 30 Eylül 2022 tarihi ve 2022-08 sayılı karar ile etik kurul izni alınmıştır.

References

1. Akkan, Başak Ekim - Deniz, Mehmet Baki - Ertan, Mehmet. Biz Buradayız! Türkiye'de Romanlar, Ayrımcı Uygulamalar ve Hak Mücadeleleri. İstanbul: EDROM, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Politika Forumu ve Anadolu Kültür, 2011.
2. Alpman, Nazım. Başka Dünyanın İnsanları: Çingeneler. İstanbul: Ozan Yayıncılık, 3. Basım, 2014.
3. Becker, Howard S. Hariciler: Bir Sapkınlık Sosyolojisi Çalışması. çev. Şebnem Geniş. Ankara: Heretik Yayınları, 2. Basım, 2015.
4. Berger, Hermann. Çingene Mitolojisi. çev. Musa Yaşar Sağlam. Ankara: Ayraç Yayınları, 2000.
5. Bolat, Ali. Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melâmetîlik. İstanbul: İnsan Yayınları, 3. Basım, 2011.
6. Bourdieu, Pierre. Bir Pratik Teorisi İçin Taslak: Kabiliye Üzerine Üç Etnoloji Çalışması. çev. Nazlı Ökten. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2018.
7. Demirbozan, Emirhan. Roman Vatandaşlarda Dindarlık, Gelenekler ve Dışlanmanın İzdüşümleri: Balıkesir/Altıeylül İlçesi Örneği. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
8. Foggo, Hacer. Yoksulluk Günlükleri: Askıda Hayatlar. İstanbul: Doğan Kitap, 2022.

9. Gezgin, Elif. Çanakkale Fevzipaşa Mahallesi'nde Roman Kimliğinin Oluşumu Üzerine Bir Saha Çalışması. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
10. Giordani, Demetrius. The Ladder of Light: Three Ancient Texts of the Malamati School. Turin: Editions The Green Lion, 2006.
11. Goffman, Erving. Damga: Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar. çev. Şükrü Geniş vd. Ankara: Heretik Yayınları, 2. Basım, 2014.
12. Goffman, Erving. Günlük Yaşamda Benliğin Sunumu. çev. Barış Cezar. İstanbul: Metis Yayınları, 3. Basım, 2020.
13. Gölpınarlı, Abdülbaki. Melâmilik ve Melâmiler. İstanbul: Devlet Matbaası, 1931.
14. Güçlü, İdris. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri: Teknik-Yaklaşım-Uygulama. 2. Baskı. Ankara: Nika Yayınevi, 2021.
15. Gültekin, Ahmet Kerim. "Çoğunluğun Azınlığında Bir Antropoloğun Yabancılık Deneyimleri". Etnografik Hikâyeler: Türkiye'de Alan Araştırması Deneyimleri. 118-136. İstanbul: Metis Yayınları, 2. Basım, 2018.
16. Jenkins, Richard. Bir Kavramın Anatomisi: Sosyal Kimlik. çev. Gül Bostancı. İstanbul: Everest Yayınları, 2016.
17. Macionis, John J. Sosyoloji. ed. Vildan Akan. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 13. Basım, 2015.
18. Kurt, Muhammet Salih. Öteki Dindarlığı Bağlamında Toplumsal Damgalanma ve Benliğin Sunumu: Bursa Romanları Örneği. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
19. Kuzu, Necmettin. Düzce'deki Roman Vatandaşlarımızın Dini Tutum ve Davranışları. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
20. Laude, Patrick. Divine Play, Sacred Laughter and Spiritual Understanding. England: Palgrave Macmillan, 2005.
21. Malkoç, Mustafa. Bursa'da Din Anlayışı ve Din Eğitimi (Kızyakup, Alacahırka ve Demirkapı Mahalleleri Örneği). Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1997.
22. Patton, Michael Quinn. Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. ed. Mesut Bütün - Selçuk Beşir Demir. Ankara: Pegem Akademi, 2014.
23. Şimşek, Sadettin - Ukuş, Kenan - Öner, Galip. "Türkiye'de Romanların Yaşadıkları Problemlere Romanlar, Yerel İdareciler ve Yöneticiler Perspektifinden Bir Bakış". Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 50 (2020), 164-185.
24. Yıldırım, Ali - Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2018.