Evaluation of the Acquisition of the Value of Self-Regulation in Preschool Education According to Parental Views

Year 2025, Volume: 12 Issue: 2, 243 - 268, 01.01.2026

Emine Geyik , İlhan Turan

https://doi.org/10.34086/rteusbe.1697997

Abstract

Self-regulation is a critical value that enables individuals to manage their behavior through internal control mechanisms and to achieve social harmony. However, in the literature, it is generally addressed as a skill and examined alongside other values within the scope of values education. This study aims to make an original contribution to the literature by addressing self-regulation independently and as a value-based concept through the perspectives of preschool parents. The study was conducted using the case study design, one of the qualitative research methods. The participants consisted of 10 mothers and 10 fathers whose children were enrolled in preschool institutions in the province of Rize during the 2023–2024 academic year. Data were collected through a semi-structured interview form and analyzed using content analysis. Parents mostly defined the value of self-regulation as “self-management” and “behavior control,” emphasizing that acquiring this value at an early age is critical for both individual development and social adaptation. They particularly highlighted that the foundations of personality development are laid during the preschool period and that the values acquired in this stage have lasting effects. Parental approaches such as being a role model, assigning responsibilities, maintaining consistency, and valuing the child’s opinions emerged as the most effective methods. Past parenting practices were found to be influential with both their positive and negative aspects; parents showed efforts to develop a more conscious attitude by avoiding negative examples. The main challenges faced by parents during the process were identified as the child’s stubbornness, environmental factors, interference from extended family members, and the use of digital media. Parents stated that they supported the process using storybooks, educational videos, and everyday life materials. The majority of parents expressed a need for practical and academically based training on how to foster self-regulation. Participants also stated that they would prefer these trainings to be delivered by academics.

Keywords

Preschool , Self-regulation , Value , Parental Views

Okulöncesi Eğitimde Öz Denetim Değerinin Kazandırılmasının Veli Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi

Abstract

Öz denetim, bireyin içsel kontrol mekanizmalarını kullanarak davranışlarını yönetmesi ve toplumsal uyum sağlamasında kritik bir değerdir. Ancak, alan yazında genellikle bir beceri olarak ele alınmakta ve değerler eğitimi kapsamında diğer değerlerle birlikte incelenmektedir. Bu çalışma, öz denetimi okul öncesi velileriyle bağımsız ve değer temelli bir yapıda ele alarak literatüre özgün bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseniyle yürütülen çalışmanın katılımcılarını, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Rize ilindeki okul öncesi kurumlara çocuğu devam eden 10 anne ve 10 baba oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Veliler, öz denetim değerini en çok “kendini yönetme” ve “davranışları kontrol etme” biçiminde tanımlamış; bu değerin erken yaşta kazandırılmasının hem bireysel gelişim hem de toplumsal uyum açısından kritik olduğunu belirtmişlerdir. Özellikle kişilik gelişiminin temellerinin okul öncesi dönemde atıldığını ve bu dönemde kazanılan değerlerin kalıcı etkiler yaratacağını vurgulamışlardır. Rol model olmak, sorumluluk verme, tutarlılık ve çocuğun fikirlerine değer verme gibi ebeveyn yaklaşımları en etkili yöntemler olarak öne çıkmıştır. Geçmiş ebeveyn tutumlarının olumlu ve olumsuz yönleriyle etkili olduğu; olumsuz örneklerden kaçınarak daha bilinçli bir tutum geliştirme çabası dikkat çekmiştir. Veliler, süreçte karşılaştıkları başlıca sorunları çocuğun inatçılığı, çevresel faktörler, aile büyüklerinin müdahaleleri ve dijital medya kullanımı olarak ifade etmiştir. Veliler, süreci desteklemek için hikâye kitapları, eğitici videolar ve günlük yaşam materyallerinden yararlandıklarını belirtmiştir. Velilerin büyük çoğunluğu, öz denetim kazandırma konusunda uygulamalı ve akademik temelli eğitim ihtiyacı duyduklarını belirtmiştir. Katılımcılar, bu eğitimlerin akademisyenler tarafından verilmesini istediklerini ifade etmiştir.

Keywords

Okul öncesi , Öz denetim , Değer , Ebeveyn görüşleri

References

• Akbaş, O. (2004). Türk Milli Eğitim sisteminin duyuşsal amaçlarının (değerlerinin) ilköğretim II kademedeki gerçekleşme derecesinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Akto, A., ve Akto, S. (2020). Erken çocukluk ve değerler eğitimi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(74). https://www.researchgate.net/publication/348001153
• Arıcı, D. (2019). Çocuğu okul öncesi eğitime devam eden annelerin çocuklarına değer edindirme süreçlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
• Arslan, A. (2022). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin kök değerlere yönelik görüşlerinin incelenmesi. Asya Studies - Akademik Sosyal Araştırmalar, 6(22), 29–44. https://doi.org/10.31455/asya.1187127
• Aydın, M. Z. ve Akyol Gürler, Ş. (2012). Okulda Değerler Eğitimi Yöntemler-Etkinlikler- Kaynaklar. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Ay, H. ve Yangil, M. K. (2021). Kral Şakir çizgi filminin değerler eğitimi açısından incelenmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 45–60.
• Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
• Balcı, F. A. ve Yelken, Y. T. (2010). İlköğretim öğretmenlerinin “değer” kavramına yükledikleri anlamlar. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39, 81-90. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ hunefd/issue/7799/102165.
• Bartan, S. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin değerler ve değerler eğitimi hakkındaki görüşleri ile sınıf içi uygulamalarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dumlupınar Üniversitesi.
• Baumeister, R. F., Bratslavsky, E., Muraven, M., ve Tice, D. M. (1998). Self-control depletion: Is the active self a limited resource? Journal of Personality and Social Psychology, 74(5), 1252–1265. https://doi.org/10.1037/0022-3514.74.5.1252
• Beldağ, A., Özdemir, Ü., ve Nalçacı, A. (2016). Yedinci Sınıf Sosyal Bilgiler Dersindeki Değerlerin Kazanılma Düzeyinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi (Erzurum İli Örneği). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(3), 1185-1199.
• Beldağ, A. (2020). Öğretim programlarında değer eğitimi. S. Z. Genç ve A. Beldağ (Ed), Karakter ve değer eğitimi (s. 135–149) içinde. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2020). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri (28. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi.
• Çağatay, E. (2020). İlköğretim Öğrencilerinin Problem Çözme Becerilerini Yordayan Değişkenlerin İncelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Çakmak, M. M. (2016). Ortaokul öğrencilerinin adalet, dürüstlük, saygı, sorumluluk ve barış değerleri hakkındaki algıları (Diyarbakır ili örneği). (Yüksek Lisans Tezi). Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Diyarbakır.
• Demirbaş.M, Yağbasan,R.(2005). Sosyal Öğrenme Teorisine Dayalı Öğretim Etkinliklerinin, Öğrencilerin Bilimsel Tutumlarının Kalıcılığına Olan Etkisinin İncelenmesi, Eğitim Fakültesi Dergisi 18(2), 363-382.
• Demirutku, K. (2017). Değerlerin Edinilmesinde Ailenin Rolü. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.
• Duckworth, A. L., & Seligman, M. E. P. (2005). Self-discipline outdoes IQ in predicting academic performance of adolescents. Psychological Science, 16(12), 939–944. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.2005.01641.x
• Duyan, V., Gülden, Ç., ve Gelbal, S. (2012). Öz-denetim ölçeği - ÖDÖ: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 23(1), 19-30.
• Gökçek, B. S. (2007). 5–6 Yaş Çocukları için hazırlanan karakter eğitimi programının etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Gözübüyük, N., (2015). Okul öncesi dönem çocuklarında davranış sorunlarının anne-baba tutumu ve öz-kontrol ile ilişkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Adnan Menderes Üniversitesi.
• Hökeleli, H. (2013). Değerler Psikolojisi ve Eğitimi. Timaş Yayınları.
• Kaya, Y., Günay, R., & Aydın, H. (2016). Okul Öncesi Eğitimde Drama Yöntemi ile İşlenen Değerler. Sakarya University Journal of Education, 6(1), 23-37.
• Kılıç Şahin, H. (2010). İlköğretim okullarında sosyal bilgiler dersini yürüten 4. ve 5. sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersi öğretim programında yer alan değerlerin kazandırılmasına ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Kurtdede Fidan, N. (2009). Öğretmen adaylarının değer öğretimine ilişkin görüşleri. Kuramsal Eğitimbilim, 2(2), 1-18. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akukeg/issue/29339/313960
• Kurman, J. (2001). Self-regulation strategies in achievementsettings: culture and gender differences. Journal of Cross-Cultural Psychology, 32(4), 491-503.
• Kuzu, K. (2015). Okul öncesi öğretmenlerinin değerler eğitimi hakkındaki görüşleri ve bu görüşlerin sınıf içi uygulamalara yansıması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Koçak A. (2004). Baba destek programı değerlendirme raporu. AÇEV
• Kochanska, G., Murray, K. T., & Coy, K. C. (1997). Inhibitory control as a contributor to conscience in childhood: From toddler to early school age. Child Development, 68(2), 263–277. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1997.tb01939.x
• Kohlberg, L. (1984). Essays on moral development, Volume 2: The psychology of moral development: The nature and validity of moral stages. Harper & Row.
• Kvale, S. (1996). Interviews: An introduction to qualitative research interviewing. Sage Publications.
• Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. Bantam Books.
• Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademik Yayıncılık.
• Mischel, W., Ayduk, O., Berman, M. G., Casey, B. J., Gotlib, I. H., Jonides, J., ve Shoda, Y. (2010). ‘Willpower’over the life span: decomposing selfregulation. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 6(2), 252-256.
• Moffitt, T. E., Arseneault, L., Belsky, D., Dickson, N., Hancox, R. J., Harrington, H., ... & Caspi, A. (2011). A gradient of childhood self-control predicts health, wealth, and public safety. Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(7), 2693–2698. https://doi.org/10.1073/pnas.1010076108
• Neslitürk, S. ve Deniz, M. E. (2014). Anne değerler eğitimi programının (ADEP) 5-6 yaş çocuklarının sosyal beceri düzeyine etkisi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 4(4), 103-116.
• Özgül, O. (2017). Lise Öğrencilerinde Öz Denetim ve Anne-Baba Tutumu Arasındaki İlişkinin Bazı Sosyo-Demografik Değişkenler Açısından İncelenmesi (Elazığ İli Örneği). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çağ Üniversitesi.
• Quinn, P. D., & Fromme, K. (2010). Self-regulation as a protective factor against risky drinking and sexual behavior. Psychology of Addictive Behaviors, 24(3), 376-385.
• Parlak, B. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin öz disiplin kavramına ilişkin algıları. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 706–732. https://doi.org/10.33711/yyuefd.919611
• Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
• Raffaelli, M., & Crockett, L. J. (2003). Sexual risk taking in adolescence: The role of self-regulation. Developmental Psychology, 39(6), 1036–1046. https://doi.org/10.1037/0012-1649.39.6.1036
• Ridder, D. T. D., Lensvelt-Mulders, G., Finkenauer, C., Stok, F. M., ve Baumeister, R. F. (2012). Taking stock of self-control: A meta-analysis of how trait self-control relates to a wide range of behaviors. Personality and Social Psychology Review, 16(1), 76–99. https://doi.org/10.1177/1088868311418749
• Rohner, R. P. (2004). The parental “acceptance-rejection syndrome”: Universal correlates of perceived rejection. American Psychologist, 59(8), 830–840. https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.8.830
• Rokeach, M. (1973). The nature of human values. Free Press.
• Rosenberg, J., ve Wilcox, W. B. (2006). Theimportance of fathers in thehealthydevelopment of children. Retrieved from https://cantasd.acf.hhs.gov/wpcontent/uploads/Importance-of-Fathers-Healthy-Development.pdf
• Sapsağlam, Ö. (2016). Okul Öncesi Eğitim Programlarında Yer Alan Hedeflerin Değerler Açısından İncelenmesi. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(9), 683-700.
• Sapsağlam, Ö. (2020). Erken Çocuklukta Karakter ve Değer Eğitimi. Pegem Akademi.
• Senemoğlu, O. (2016). Antik Yunan Siyasal Düşünüşünde İnsan Doğası ve Toplum Anlayışı: Platon ve Aristoteles. İnsan ve İnsan, 3(10), 42-63.
• Şen, Ü. (2007). Millî Eğitim Bakanlığının 2005 yılında tavsiye ettiği 100 temel eser yoluyla Türkçe eğitimde değerler öğretimi üzerine bir araştırma. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi
• TDK. (1932). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. 4 Ocak, 2024 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden alındı.
• Türk, İ. (2009). Değerler eğitiminde saygı. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
• Tozduman Yaralı, K., & Güngör Aytar, F. (2017). Okul öncesi dönem çocuklarının davranışlarının öz düzenleme becerileri yönünden incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 856-870. https://doi.org/10.17860/mersinefd.291209
• Yaka, Ş., Yalçın, D. ve Denizli, E. (2014). Okul öncesi eğitimde verilecek öncelikli değerlere ilişkin veli görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 12(28) 169-192. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ded/issue/ 29170/312366
• Yaylacı, A. F. (1999). İlköğretim Okullarında Ailenin Okula Katılımı: Ankara İli Örneği. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, M. (2019). Okul öncesi dönemde çocuğu olan ebeveynler için değerler eğitimi yaklaşımlarını değerlendirme ölçeği’nin geliştirilmesi ve ebeveynlerin değerler eğitimi yaklaşımlarının belirlenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi üniversitesi