Üç Sufi Tabakat Kitabının Mukayesesi: Nefehâtü'l-Üns, Nesâyimü'l-Mahabbe ve Fütûhu'l-Mücâhidîn

Öz: Câmî’nin Nefehâtü’l-Üns min Hadarâti’l-Kuds’ü, Türk edebiyatında etkisi en büyük olan sufi tabakat kitabıdır. İlk Türkçe sufi tabakat kitabı Nevâî’nin Nesâyimü’l-Mahabbe min Şemâ’imi’l-Fütüvve’sidir. Bu eser, Câmî’nin Nefehâtü’l-Üns’ünün ilaveli tercümesidir. Yine Anadolu’da yazılan ilk Türkçe sufi tabakat kitabı Lâmiî’nin Fütûhu’l-Mücâhidîn li-Tervîhi Kulûbi’l-Müşâhidîn adlı eseridir. Bu eser de Câmî’nin eserinin eklemeler yapılarak genişletilmiş tercümesidir. Nevâî ve Lâmiî, Hint ve coğrafyalarında yaşamış ve Câmî’nin eserinde olmayan sufileri de eserlerine eklemişlerdir. Böylece XVI. yüzyıl İslam coğrafyasının ortak bir sufi tabakat kitabı oluşmuştur.

Çalışmamız, bu üç eserin mukaddimesinin ve hangi sufilerden bahsetmiş olduklarının mukayesesini içerecektir. Böylece hangi müellifin esere ne gibi katkılarda bulunduğu ortaya çıkmış olacak ve sufilerin bu kitaplar arasındaki dağılımı gösterilmiş olacaktır.

Anahtar Kelimler: Tabakat, biyografi, Câmî, Nevâî, Lâmiî

Abstract: Cami’s Nefehatu’l-Uns min Hadarati’l-Kuds is a sufi biography book which has a predominant influence in Turkish literature. The first Turkish sufi biography book is Nevai’s  Nesayimü’l-Mahabbe min Şema’imi’l-Futuvve. Nevai’s book is the added translation of the Cami’s Nefehatu’l-Uns. Also the first Turkish sufi biography book written in Anatolia is the Lamii’s Futuhu’l-Mucahidin li-Tervihi Kulubi’l-Muşahidin. Lamii’s book is also the added translation of the Cami’s Nefehatu’l-Uns. Nevai and Lamii added to their books sufies from Indian and Turkish peninsulas who weren’t existing in the Cami’s book. In this way a common sufi biography book of Islamic world came into existence in the 16th century.

Our work includes comparison of the three books’ introduction part, as well as a comparison of the sufies was depicted. In this way, the contributions of the authors to the book and the distribution of the sufies among the books will be found.

Key words: Sufi biographic book, biography, Cami, Nevai, Lamii