İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME

İskender Karayiğit

İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME

Öz

Müctehidin şerʻî delillerden hüküm çıkarmak için olanca gücünü sarfetmesi anlamına gelen ictihad ile bu hükmü kayıtsız şartsız benimsemek anlamını ifade eden taklid, usûl-i fıkhın en önemli konularından kabul edilmişlerdir. Bu sebepten olacak ki, usûl-i fıkıh eserlerinde ictihad ve taklide müstakil bölümler ayrılmış, bu bölümlerde ictihadın şartları, alanı, katʻîlik ve zannîliği, isabet ve hata boyutları detaylıca ele alınmıştır. Daha çok sûfî kim-liği ile tanınan İmâm-ı Rabbânî de başta Mektûbât adlı meşhur eseri olmak üzere diğer risâle tarzı eserlerinde ictihad konusuna geniş yer vermiştir. Bahsi geçen eserlerde ictihadla ilgili konuların hemen hemen hepsine temas eden İmâm-ı Rabbânî, ictihadın sadece İslâm hukukunu ilgilendiren yönleriyle yetinmemiş, ayrıca geçmiş şeriatlarden örneklendirmeler yaparak konuya geniş perspektif kazandırmıştır. Özellikle onun, İslâm tarihinde Kırtas Vakası diye bilinen; Hz. Peygamber’in ölüm hastalığında kağıt istemesine karşılık ashabın olumlu cevap vermemesi hadisesi ile Sıffin Savaşı’nı ictihadî zemine oturtması ashab üzerinden büyük bir töhmeti kaldırması bakımından önem-lidir. Çalışmamızda, İmâm-ı Rabbânî’nin ictihad ve taklide dair tasav-vurlarının okuyuculara farklı perspektif kazandırmasına katkıda bulunması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abdülazîz el-Buhârî. Keşfü’l-esrâr. 4 Cilt. İstanbul: Şirketi Sahâfiye-i Osmaniye Matbaası, 1307/1890.
Alâî, Ebû Saîd. İcmâlü’l-isâbe fî akvâli’s-sahâbe. thk. M. Süleyman Aşkar. Kuveyt: Cemiyyetü İhyâi’t-Türâsi’l-İslâmî, 1407/1986.
Abaydın Cesur, Meryem. İmâm-ı Rabbânî’nin Kur’ân Ayetlerini Te’vîli, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: 2019.
Beyzâvî, Nâsırüddîn Ebû Saîd. Envâru’t-Tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi Türâsi’l-‘Arabî, 1418/1997.
Buhari, Muhammed b. İsmâîl. Sahîh. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1434/2013.
Ali Haydar Efendi. Usûl-i Fıkıh Dersleri. İstanbul: el-Mektebetü’l-Mahmûdiyye, ts.
Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn. et-Telhîs. thk. Abdullah en-Nebâlî ve Beşîr Ahmed el-Ömerî. 3. Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, ts.
Debûsî, Ebû Zeyd. Takvîmü’l-edille. thk. Halîl Muhyiddîn el-Meys. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1421/2000.

Ebu davut es-Sicistânî. es-Sünen. el-Mektebetü’l-Asriyye, 1435/2014.
Ebû Tâlib el-Mekkî. el-Hidâye ilâ bülûği'n-nihâye. 13 Cilt. Şârika: Mecmûatü Buhûsi'l-Kitâb ve's-Sünne, 1429/2008.
el-Leknevî, Muhammed Abdülhalîm. Kameru’l-akmâr. Pakistan: Mektebetü’l-Büşrâ, 4. Basım, 1433/2012.
el-Minyâvî, Abdüllatîf. eş-Şerhü’l-kebîr li Muhtasari’l-usûl min ‘ilmi’l-usûl. Mısır: el-Mektebetü’ş-Şâmile, 1432/2011.
Gazâlî, Ebû Hâmid. el-Mustasfâ. thk. Muhammed Abdüsselâm. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1414/1993.
Hâdimî, Ebû Saîd. Mecâmiu’l-hakâik. thk. İlyas Kaplan. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1437/2016.
Hâlid b. Müsâid er-Ruveyti. et-Temezhüb. Riyâd: Darü’t-Tedmüriyye, 1434/2013.
İbn Abdülber, Ebû Ömer Cemâlüddîn. et-Temhîd. thk. Mustafa b. Ahmed el-Alevî ve Muhammed Abdülkebîr el-Bekrî. 24 Cilt. Mağrib: Vizâretü Umûmi’l-Evkâfi ve’ş-Şüʾûni’l-İslâmiyye, 1387/1967.
İbn Abdülber. el-İstîâb. thk. Ali Muhammed el-Becâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ceyl, 1413/1992.
İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: ed-Dâru’t-Tûnusiyye, 1404/1984.
İbn Hacer el-Askalânî. el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
İbn Hacer el-Heytemî. es-Savâiku’l-muhrika, thk. Abdurrahman b. Abdullah et-Türkî ve Kâmil Muhammed el-Harrât. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1997.
İbn Kayyim el-Cevziyye. İʿlâmü’l-müvakkiîn. thk. Ebû Ubeyd. 4 Cilt. Riyâd: Memleketü’l-Arabiyye e’s-Suûdiyye, 1423/2002.
İbn Kutluboğa. Hülâsatü’l-efkâr. thk. Hâfız Senâullah ez-Zâhidî. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1424/2003.
İbnü’l-Esîr. Üsdü’l-gâbe. thk. Ali Muhammed Muavvaz v.d. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
İmâm-ı Rabbânî. Mebde’ ve Meâd, İstanbul: Hakikat Kitapevi, 1432/2011.
İmâm-ı Rabbânî. Mektûbât. nşr. Arif Nevşâhî. 5 Cilt. İstanbul: Erkam Yayınları, 1439/2018.
Kâtip Çelebi. Keşfü'z-zunûn, Beyrut: Dâru İhyâi Türâsi'l-‘Arabî, 1941.
Kelâbâzî, Muhammed b. İbrahim. et-Taʿarruf, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
Kurtubî, Muhammed b. Ahmed. el-Câmiʿ li-Ahkâmi’l-Kurʾân. 20 Cilt. Kahire: Dâru’l Kütübi’l-Mısrıyye, 2. Basım, 1384/1964.
Molla Cîven, Ahmed b. Ebî Saîd el-Leknevî. Nûru’l-envâr. Pakistan: Mektebetü’l-Büşrâ, 4. Basım, 1432/2011.
Molla Fenârî. Fusûlü’l-bedâi‘. thk. Muhammed Hüseyn Muhammed Hasan İsmâîl. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1427/2006.
Molla Hüsrev. Mirâtü’l-usûl. 2 Cilt. İstanbul: Fazilet Neşriyat, ts.
Muhammed b. Ebû Bekir er-Râzî. Muhtâru’s-sıhâh. Beyrut: Dâru’l-Marife, 1435/2014.
Müsâid b. Süleyman et-Tayyâr. et-Tahrîr fî usûli’t-tefsîr. Cidde: Ma‘hedü İmâm Şâtıbî, 1435/2014.
Müslim b. Haccâc. Sahîh. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1435/2014.
Nesefî, Ebü’l-Berekât. Medârikü’t-Tenzîl ve hakâikü’t-te’vîl. 3 Cilt. Beyrut: Dâru İbni Kesîr, 6. Basım, 1434/2013.
Nesefî. Menâr. İstanbul: Fazilet Neşriyat, ts.
Pezdevî, Ebü’l-Hasen. Kenzü’l-vusûl. 4 Cilt. İstanbul: Şirketi Sahâfiye-i Osmaniye Matbaası, 1308/1890.
Reşat Öngören, Bir Bilgi Kaynağı Olarak Tasavvufta Keşfin Önemi. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5 (2002).
Râzî, Fahreddîn. el-Mahsûl. thk. Tâhâ Câbir el-Alvânî. 6 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 3. Basım, 1418/1997.
Râzî, Fahreddîn. Mefâtîhu’l-gayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi Türâsi’l-‘Arabî, 1420/1999.
Sâbûnî, Nûreddin. el-Bidâye fî usûli’d-dîn. Mısır: Dâru’l-Maârif, 1969.
Sadruşşerîa, Ubeydullâh b. Mes‘ûd. et-Tavdîh. 2 Cilt. Mısır: Matbaatü Muhammed Ali Sabîh, 1376/1957.
Serahsî, Şemsü’l-eimme. Usûl. thk. Ebû’l-Vefâ el-Afğânî. 2 Cilt. Haydarâbâd: Dârü’l-Meʻârif en-Nuʻmâniyye, 1395/1975.
Sübkî, Ebû Nasr. Kitâbü’l-İbhâc. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1404/1984.
Şâtıbî, İbrâhim b. Mûsâ. el-Müvâfakât. 7 Cilt. Mısır: Dâru İbn ‘Affân, 1417/1996.
Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed. Fethu’l-kadîr. 6 Cilt. Dımaşk: Dâru İbni Kesîr, 1414/1993.
Taberî, İbn Cerîr. Câmi‘u'l-beyân ʿan te'vîli âyi'l-Kur'ân. 24 Cilt. Mekke: Dâru’t-Terbiyeti ve’t-Türâs, ts.
Üsmendî, Ebü’l-Feth. Bezlü’n-nazar fî’l-usûl. thk. Muhammed Zekî Abdülber. Kahire: Mektebetü’t-Türâs, 1413/1992.
Zebîdî, Ahmed b. Ahmed. Tecrîd-i Sarîh Tercümesi ve Şerhi. trc. Ahmat Naim. 8. Cilt. İstanbul: İleri Basım Matbaacılık A.Ş, 1440/2019.
Zerkeşî, Ebû Abdillâh. el-Bahru’l-muhît fî usûli’l-fıkh. 8 Cilt. Dâru’l-Kütübî, 1415/1994.
Zuhaylî, Muhammed Mustafâ. Kitâbü’l-Vecîz. Dımaşk: Dâru’l-Hayr, 2. Basım, 1427/2006.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İslam Hukuku

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İskender Karayiğit ^*
0000-0003-2595-206X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Ekim 2024

Gönderilme Tarihi

27 Şubat 2024

Kabul Tarihi

11 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Sayı: 14

IZ

https://izlik.org/JA33NJ58LR

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Karayiğit, İ. (2024). İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, 14, 36-54. https://izlik.org/JA33NJ58LR

AMA

1.Karayiğit İ. İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME. Rumeli İslâm. 2024;(14):36-54. https://izlik.org/JA33NJ58LR

Chicago

Karayiğit, İskender. 2024. “İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME”. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, sy 14: 36-54. https://izlik.org/JA33NJ58LR.

EndNote

Karayiğit İ (01 Ekim 2024) İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi 14 36–54.

IEEE

[1]İ. Karayiğit, “İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME”, Rumeli İslâm, sy 14, ss. 36–54, Eki. 2024, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33NJ58LR

ISNAD

Karayiğit, İskender. “İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME”. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi. 14 (01 Ekim 2024): 36-54. https://izlik.org/JA33NJ58LR.

JAMA

1.Karayiğit İ. İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME. Rumeli İslâm. 2024;:36–54.

MLA

Karayiğit, İskender. “İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME”. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, sy 14, Ekim 2024, ss. 36-54, https://izlik.org/JA33NJ58LR.

Vancouver

1.İskender Karayiğit. İMÂM-I RABBÂNÎ’NİN İCTİHAD VE TAKLİD DÜŞÜNCESİNE DAİR BİR İNCELEME. Rumeli İslâm [Internet]. 01 Ekim 2024;(14):36-54. Erişim adresi: https://izlik.org/JA33NJ58LR