The Prominent Themes In The Poetry Of Abū Al-Ṭayyib Al-Mutanabbī

Öz

This study examines the main themes in Al-Mutanabbī’s poetry, including panegyric, pride, elegy, satire, ghazal, description, and wisdom. First, his panegyric poems will be analyzed, focusing on how he exaggerates heroism and generosity. His pride poetry will be evaluated in terms of self-glorification and deep admiration for his own artistry. The elegies will be examined for their expressions of mourning and consolation, highlighting his portrayal of the deceased’s virtues. His wisdom poetry will be explored in relation to personal experiences and philosophical influences. The study will also analyze his descriptive power in depicting nature and battles. His satirical poetry, particularly against Kāfūr al-Ikhshīdī, will be examined for its sharp and ironic tone. Since ghazal occupies a limited place in his poetry, its unique features and differences from traditional Arabic ghazal will be discussed. This research aims to highlight the artistic and literary value of Al-Mutanabbī’s poetry.

Anahtar Kelimeler

• Al-Mutanabbi
• Arabic poetry
• Panegyric
• Satire
• Self-Praise
• Description
• Wisdom

Ebü’t-Tayyib el-Mütenebbî’nin Şiirlerinde Öne Çıkan Temalar

Öz

Bu çalışmada, Mütenebbî’nin şiirlerinde öne çıkan temel temalar olan methiye, fahriye, mersiye, hiciv, gazel, tasvir ve hikmet ele alınacaktır. Öncelikle, şairin en belirgin temalarından biri olan methiye incelenecek ve Mütenebbî’nin kahramanlık ve cömertliği abartılı bir üslupla nasıl işlediği üzerinde durulacaktır. Fahriye bağlamında, onun kendisini yüceltme biçimi, kendisine ve sanatına duyduğu derin gurur çerçevesinde değerlendirilecektir. Mersiye şiirlerinde yer alan yas ve teselli duyguları analiz edilerek, ölen kişilerin faziletlerini vurgulama tarzı ortaya konacaktır. Hikmet açısından, şairin kişisel deneyimlerinden ve farklı felsefi akımlardan nasıl beslendiği irdelenecektir. Mütenebbî’nin tasvir gücü ise doğa ve savaş sahnelerini işleyişi üzerinden ele alınacaktır. Hicivde, özellikle Kâfûr el-İhşîdî’ye yönelik sert ve alaycı üslubu çözümlenerek, bu türdeki özgün yaklaşımına ışık tutulacaktır. Gazel ise Mütenebbî’nin şiirlerinde daha sınırlı bir yer tuttuğundan, onun gazel anlayışı ve geleneksel Arap gazeliyle olan farkları değerlendirilecektir. Bu çalışma, Mütenebbî’nin şiirlerinde ele aldığı temaları sanatsal bağlamda inceleyerek, şiirlerinin edebî değerlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mütenebbî
• Arap şiiri
• methiye
• hiciv
• fahr
• tasvir
• hikmet

Kaynakça

1. ‘Aryân, Muhammed Sa‘îd. “el-Mütenebbî Y‘aşak”. Mecelletü’r-Risâle 153. (1936): 936-937.
2. Abdurabbihi, Mahmûd Hasen. el-Harb fi’ş-Şi‘ri’l-Mütenebbî. Cidde: Dâru’ş-Şurûk, 1978.
3. Abdülkâdir el-Bağdâdî, Ömer b. Bâyezîd. Hizânetü’l-Edeb ve Lübbü Lübâbi Lisâni’l-ʿArab. thk. Abdüsselâm Hârun. Kahire, Mektebetu'l-Hâncî,1997.
4. Abdürazzâk, Mustafa. Feylesûfu’l-Arap ve’l-Mü‘ellimu’s-Sânî. Kahire: Müessesetü Hindavî, 2014.
5. Akkâd, Abbâs Mahmûd. Mutâleâlâtun fi’l-Kütübi ve’l-Hayat. Kahire: Müessesetu Hindâvî, 2017.
6. Arslan, Adnan. “Arap Şairi Mütenebbî’de Üç Maharet: Teşbih-i Zımnî, Hayal ve Hikmet”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (Haziran 2021): 192 - 212.
7. ……….. Adnan. “Arap Şairi Mütenebbî’de Üç Maharet: Teşbih-i Zımnî, Hayal ve Hikmet”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (Haziran 2021): 203.
8. ……….. Adnan. “Mütenebbî’yi Gidenlerin Arkasından Bakarken İzlemek”. GİBTÜ İslami İlimler Fakültesi Dergisi 2/2 (Kasım 2021): 92 - 112.

9. Azzâm, Abdulvahâbb. Zikrâ Ebi’t-Tayyib. Kahire: Müessesetu Hindâvî, 2014.
10. Bedîî, Yusuf. eṣ-Subhu’l-Münebbî ʿan Hayşiyyeti’l-Mütenebbî. thk. Mustafa es-Saka. Kahire: Dârü’l-Maârif, ts.
11. Beğdâdî, Ahmed Sa‘îd. Emsâlu’l-Mütenebbî. Kahire: Matbaatu Hicâzî, 1934.
12. Blachère, Régis. “Hayatu Ebi’t-Tayyib el-Mütenebbî ve Şi‘rihu”. çev. Ekrem Fâdıl. Mecelletü’l-Mevrid 3/6. (1997): 49.
13. Büstânî, Butrüs. Udebâ’u’l-Arab fî’l-Aʿsuri’l-Âbbâsiyye. Kahire: Mussesetu’l Hindâvi, 2011.
14. Cebrî, Şefîk. el-Mütenebbî Mâliʾü’d-Dünyâ ve Şâğilü’n-Nâs. Dımaşk: Matbaat’ş-Şark, 193.
15. Cenâbî, Ahmed. “Eseru Şi‘ri’l-’Akkûk fi Şi‘ri’l-Mütenebbî”. Mecelletü’l-Mevrid 6/3. (1977).
16. Cündî, Ali. “Gazelu’l-Mütenebbî ve Hübbuhu”. Sahîfetü Dâri’l-ʿUlûm3, (1936):108.
17. Dayf, Şevkî. el-Fennu ve Mezâhibuhu fi’ş-Şiʿri’l-Arabî. Kahire: Dâru’l-Maârif, ts.
18. ………, Şevkî. Funûnu’l-Edebi’l-Arabî: er-Risâ. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1995.
19. ………., Şevkî. Târîhü’l-Edebi’l-Arabî -Asru’d-Duvel ve’l-İmârât: el-Cezîretu’l-Arabiyye-Irâk-İrân. Mısır, Dâru'l-Maârif, ts.
20. Durmuş, İsmail. “Fahr”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/79. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
21. ……….., İsmail. “Mesel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
22. Ebu’l-Kâsım el-İsbahânî. Abdullah b. Abdurrahman. el-Vâdih fî Müşkilât Şi‘ri’l-Mütenebbî. nşr. Tâher Aşûr. Tunus: Dâru’t-Tunus, 1968.
23. Emîn, Ahmed. “Hel Kâne’l-Mütenebbî Feylesûfen”. Mecelletü’l-Hilâl 10. (1935): 1135-1136.
24. ………., Ahmed. Feyzu’l-Hâtır. Kahire: Müessesetu Hindâvî, 2011.
25. Fâhûrî, Hannâ. el-Câmi‘ fi Târîhi’l-Edebi’l-Arabî. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1986.
26. Faruk Toprak, M. “Mersiye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/218-219. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
27. Ferrûh, Ömer. Târihu’l-Edebi’l-Arabî. Beyrut: Dârü’l-İlmi li’l-Melâyyin, 1984.
28. Gökkaya, Şirin. el-Mütenebbî’nin Şiirlerinde Yaşam Felsefesi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
29. Hâtimî, Ebû Ali Muhammed el-Muzaffar. er-Risâletü’l-Hâtimîyye fîmâ Vâfaka’l-Mütenebbî fî Şiʿrihî Kelâme Aristo fi’l-Hikme. thk. Fuad el-Bustânî. Beyrut: Dâru’l-Meşrik, 1931.
30. Hayrüddîn ez-Ziriklî, Ebû Gays Muhammed ed-Dımaşkî. el-Aʿlâm. Beyrut, Dâru'l-İlmi li’l-Malâyîn, 2002.
31. Hazer, Dursun. “el-Mutenebbî’nin Şiirinde Humma Tasvîri”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/4 (Aralık 2003): 35.
32. Hüseyin, Tâhâ. Maʿa’l-Mütenebbî. Kahire: Müessesetu Hindâvî, 2013.
33. ………, Tâhâ. min Târîhi’l-Edebi’l-Arabî. Beyrut: Dârul-İlm li’l-Melâyîn, 1988.
34. İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs Şemsüddîn. Vefeyâtü’l-Aʿyân ve Enbâʾü Ebnâʾi’z-Zamân Mimmâ Sebete Bi’n-Nakl Evi’s-Semâʿ Ev Esbetehü’l-ʿAyân’. thk. İhsân Abbâs. (Beyrut, Dâru Sâdır, 1978).
35. İbnü’l-Adîm, Ebü’l-Kâsım Kemâlüddîn. Buğyetü’t-Taleb fî Târîhi Haleb. thk. Süheyil Zekkâr. Beyrut, Dâru’l-Fıkr, ts.
36. İbnü’l-Esîr. el-Meselü’s-Sâ’ir fî Edebi’l-Kâtib ve’ş-Şâir. thk. Ahmed el-Hûfî ve Bedevî Tabâna. Kahire: Dâru’n-Nahda, 1959.
37. İbnü'l-İmâd, Ebü’l-Felâh Abdülhay el-Hanbelî. Şezerâtü'z-Zeheb fî Ahbâr-i Men Zeheb. thk. Mahmud el-Arnaut. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1989.
38. Maarrî, Ebü’l-Alâ’. Risâletü’l-Ğufrân. thk. Âişe Abdurrahman. Kahire: Dârü’l-Maârif, ts.
39. Makdisî, Enîs. “el-Vasıf fi’ş-Şi‘ri’l-Mütenebbî”. Mecelletü’l-Hilâl 10 (Ağustos 1935): 1161.
40. Mehâsinî, Zekî. el-Mütenebbî. Kahire: Dâru’l-Maârif, ts.
41. ……….., Zekî. Şi‘ru’l-Harb fi Edebi’l-Arab. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, ts.
42. Mendûr, Muhammed. fi’l-Mizâni’l-Cedîd. Kahire: Müessesetu Hindâvî, 2020.
43. Mütenebbî, Ebu’t-Tayyib. Dîvânu’l-Mütenebbî. Beyrut: Dâru Beyrut, 1983.
44. Sâhib b. Abbâd, Ebü’l-Kâsım b. el-Abbâs. el-Keşf ʿan Mesâviʾi Şiʿri’l-Mütenebbî. thk. Muhammed Hasan Âl-i Yâsîn. Bağdat: Mektebetül-Maârif, 1965.
45. ……………. el-Emsâlü’s-Sâʾire min Şiʿri’l-Mütenebbî. thk. Muhammed Hasan Âl-i Yâsîn. Bağdat: Mektebetü’n-Nahda, 1965.
46. Se‘âlibî, Ebû Mansûr Abdülmelik b. İsmâîl. Yetîmetu'd-Dehr fî Mehâsini Ehli'l-Asr. thk. Mufîd Muhammed Kamhiyye. Beyrut: Dâru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1983.
47. Selîm, Muhammed İbrâhîm. el-Hikem ve'l-Emesâl fi’ş-Şi‘ri’l-Mütenebbî. Kahire: Dâru't-Telâ‘, 2014.
48. Şâkir, Muhammed Mahmûd. Maʿa’l-Mütenebbî (el-Mütenebbî Risâle fi’t-Tarîk ilâ Sekâfetinâ). Kahire: Matabaatu'l-Madenî, 1978.
49. Şemmâ‘, Muhammed Hasan. el-Mer’etu fi’ş-Şi‘ri’l-Mütenebbî. Dımaşk: Dâru’l-Vesba, ts.
50. Şuayb, Muhammed Abdurrahman. el-Mütenebbî Beyne Nâkideyhi fî el-Kadîm ve el- Hadîs. Mısır: Dâru’l-Maârif, 1964.
51. Şükrî, Abdurrahman. “el-Mütenebbî ve Sırrü Azametihi”. Mecelletü’r-Risâle 291. (1939): 69.
52. Ukberî, Ebü’l-Bekâ el-Bağdâdî. et-Tibyân fî Şerhi’d-Dîvân Şerhu Dîvâni’l-Mütenebbî. thk. M. es-Sekkâ vd. Beyrut: Dârül-Marife, ts.
53. Ulvân, Hüseyin. “el-Mer ’etu fi Şi‘ri’l-Mütenebbî”. Sahîfetü Dâri’l-ʿUlûm 3. (1936): 192.
54. Ya‘kûb, İmîl Bedî‘. Mevsûʿatü Emsâli’l-Arab. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1995.