The Origins of Philosophy in the Arab Environment and Its Fate in the Pre-Islamic Era

Öz

This study examines the center in which philosophy first emerged, the beginnings of philosophical inquiry that later spread throughout the world, and whether the Arab environment was the origin of this emergence or whether it was brought there from another homeland, in order to understand its fate in the pre-Islamic era before the advent of Islam. The importance of this study lies in uncovering the origin of wisdom, which the Greeks termed Greek philosophy. Some philosophers, foremost among them Aristotle, traced its origin back to Greece, whereas Plato, faithful to the truth, regarded the word “wisdom” as foreign, implying that it had originated in another center from which it migrated to them. This necessitated investigating it within the Arab environment to determine Islam’s position toward it. It becomes evident that its emergence is connected to the rise of divine missions and heavenly scriptures, indicating that it was not an invention of البشر, but rather the work of prophets entrusted with conveying the messages of their Lord by explaining the texts to the العامة and teaching interpretation to the الخاصة. The problem addressed in this study is that some historical works have established false beliefs about the pre-Islamic Arabs by conflating ignorance with Jahiliyyah, portraying them as a people of weak perception who possessed none of the qualities of philosophical thinking. This miserable view is based neither on logic nor religion. A review of those historical works would reveal that they also describe the environment as being populated by the Arab brethren who were among the pillars of ancient civilization and to whom the invention of sciences and the development of their studies generation after generation are attributed. Perhaps the scarcity of historical resources created theoretical confusion regarding the nature of that era, and this confusion can only be resolved by returning to the Holy Qur’an and pre-Islamic poetry, which contains genuine evidence of certain philosophical theories, indicating their prevalence during that time. Therefore, there is no difference between the Jahiliyyah of the Arabs and the Jahiliyyah of the Greeks, and whoever studies Greek history before the emergence of philosophers among them will certainly realize the true difference between them and the Arabs in the pre-Islamic era. This study aims to highlight the first center for the emergence of philosophical doctrines and to understand their spread among peoples and nations, and subsequently their arrival in the Arab environment, in order to demonstrate that the reasons for the revelation of verses refuting philosophical theories were intended to correct the corruption and rigidity that had affected the sciences of wisdom. This study relies on the historical, transmissive, and analytical method, as well as Qur’anic evidence and poetic testimonies that contribute to clarifying the status of this universal rational law, which parallels the other natural laws in the world.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy
• Jahiliyyah
• Hanifis
• Arabs
• monotheistic religions

Arap Ortamında Felsefenin Ortaya Çıkışı ve Cahiliye Dönemindeki Durumu

Öz

Bu çalışmanın konusu, felsefenin ortaya çıktığı merkezin araştırılması, daha sonra dünyaya yayılan felsefi araştırmaların başlangıcı ve İslam'ın gelişinden önce Cahiliye dönemindeki kaderini belirlemek için Arap ortamının ortaya çıkış merkezi olup olmadığı veya başka bir ülkeden buraya taşınıp taşınmadığı ile ilgilidir. Bu çalışmanın önemi, Yunanlıların Yunan felsefesi olarak adlandırdığı ve Aristoteles'in başını çektiği bazı filozofların kökenini Yunanistan'a dayandırdığı, ancak Platon'un hakikate sadık kalarak hikmet kelimesini garip bulduğu ve yabancı bir kelime olarak kabul ettiği, kökeninin başka bir merkezden kendilerine taşındığına atıfta bulunduğu hikmetin İslam'ın gelişinden önceki Cahiliye döneminde araştırılmasını önemli kılan kökeninin ortaya çıkarılmasında yatmaktadır. Bu durum, İslam'ın ona karşı tutumunu bilmek, onun ortaya çıkışının ilahi misyonların ve semavi kitapların ortaya çıkışıyla bağlantılı olduğunu göstermek ve onun bir insan icadı olmadığını, bilakis halk için metinleri yorumlayarak ve özel için hermenötiği öğreterek Rablerinin mesajlarını iletmekle görevli peygamberlerin işi olduğunu kanıtlamak için onu Arap ortamında araştırmanın önemini gerektirmiştir. Ve bu çalışmayla ilgili sorun, bazı tarih kitaplarının Cahiliye Arapları hakkında cehaletin cehaletle karıştırılması ve onların zayıf bilişe sahip bir millet oldukları ve felsefi düşüncenin hiçbir unsuruna sahip olmadıkları gibi yanlış inançları yerleştirmiş olmasıdır. Bu sefil görüş mantığa veya dine dayanmamaktadır ve bu kitapların bölümlerini gözden geçirirseniz, çevreyi bilimi icat etmek ve nesilden nesile araştırmalarını geliştirmekle tanınan eski medeniyetin Arap kardeşleriyle kalabalık olarak tanımlamaktan da bahsettikleri görülmektedir Belki de tarihi kaynakların eksikliği o dönemin doğası hakkında teorik bir kafa karışıklığı yaratmıştır ve bu kafa karışıklığı ancak Kur'an-ı Kerim'e ve bazı felsefi teorilerin gerçek kanıtlarını içeren ve o dönemdeki popülerliklerini gösteren cahiliye şiirine geri dönerek ortadan kaldırılabilir, bu nedenle Arap ve Yunan cahiliyesi arasında hiçbir fark yoktur ve her kim Yunan tarihini filozofların yükselişinden önce okursa, cahiliyede Araplarla aralarındaki farkın gerçek boyutunu kesinlikle fark edecektir. Bu çalışma, felsefi makalelerin ortaya çıkışının ilk merkezini ve halklar ve milletler arasındaki popülerlik bilgisini vurgulamayı ve daha sonra felsefi teorileri reddeden ayetlerin nüzul nedenlerinin hikmet ilimlerinin bozulmasını ve kapanmasını düzeltmek için indirildiğini bilmek için Arap ortamına gelmelerini vurgulamayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, analitik ve analitik tarihsel yönteme, Kur'anî ve şiirsel delillere ve dünyadaki diğer doğal yasalarla paralellik arz eden bu genel zihinsel yasanın statüsünü netleştirmeye katkıda bulunan şeylere dayanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Felsefe
• Cahiliye
• Hanifler
• Araplar
• Tek Tanrılı Dinler

ظهور الفلسفة في البيئة العربية ومصيرها في العصر الجاهلي

Öz

يتناول موضوع هذه الدراسة البحث عن المركز الذي ظهرت فيه الفلسفة، وبدايات البحث الفلسفي الذي انتشر فيما بعد حول العالم، وما إذا كانت البيئة العربية هي مركز ذلك الظهور أم أن ذلك قد حُمل إليها من وطن آخر، وذلك للتعرف على مصيرها في العصر الجاهلي قبل مجيء الإسلام. وتكمن أهمية هذه الدراسة في الكشف عن أصل الحكمة التي اصطلح أهل اليونان على تسميتها بالفلسفة اليونانية فارتد بعض الفلاسفة وفي مقدمتهم أرسطو بنشأتها إلى اليونان، ولكن أفلاطون الوفي للحقيقة قد استغرب كلمة الحكمة وعدها كلمة أجنبية إحالة منه إلى نشأتها في مركز آخر قد هاجرت منه إليهم، فاستوجب ذلك أهمية البحث عنها في البيئة العربية لمعرفة موقف الإسلام منها، ليتبين أن ظهورها يرتبط بظهور البعثات الإلهية، والكتب السماوية للتدليل على أنها ليست من اختراع البشر، وإنما هي من أعمال الأنبياء المكلفين تبليغ رسالات ربهم بتفسير النصوص للعامة، وتعليم التأويل للخاصة. ومشكلة هذه الدراسة هي أن بعض كتب التاريخ قد رسخت اعتقادات خاطئة حول عرب الجاهلية بناءً على خلط الجهل بالجاهلية وأنهم أمة ضعيفة الإدراك، ولا تمتلك شيئاً من مقومات التفكير الفلسفي، وهذه النظرة البائسة لا تستند إلى منطق أو دين، ولو تصفحت أجزاء تلك الكتب لظهر أنها تتحدث أيضاً عن وصف البيئة بأنها مكتظة بإخوان العرب من أركان التمدن القديم الذين ينسب لهم الفضل في اختراع العلوم وتطور أبحاثها جيلاً بعد جيل، ولعل قلة الموارد التاريخية قد كونت اضطراب نظري حول طبيعة ذلك العصر، ولا يمكن التخلص من ذلك الاضطراب إلا بالعودة إلى القرآن الكريم، والشعر الجاهلي الذي تضمن شواهد حقيقية لبعض النظريات الفلسفية ما يدل على رواجها في ذلك العصر، فلا فرق إذن بين جاهلية العرب وجاهلية اليونان، والذي يطالع تاريخ اليونان قبل مبعث الفلاسفة فيهم سيدرك حتماً حجم الفارق الحقيقي بينهم وبين العرب في الجاهلية. تهدف هذه الدراسة إلى إبراز المركز الأول لانبعاث المقالات الفلسفية ومعرفة رواجها بين الشعوب والأمم، ومن ثم مجيئها إلى البيئة العربية لمعرفة أن أسباب نزول الآيات التي تنقض النظريات الفلسفية إنما نزلت لإعادة تصحيح ما اعتور علوم الحكمة من الفساد والانغلاق. اعتمدت هذه الدراسة على المنهج التاريخي النقلي والتحليلي، والشاهد القرآني، والشواهد الشعرية وما يُساهم في إيضاح مكانة هذا القانون العقلي العام الذي يوازي بقية القوانين الطبيعية في العالم

Anahtar Kelimeler

• الفلسفة
• الجاهلية
• الحنفاء
• العرب
• الأديان السماوية

Kaynakça

1. Abdürrezzak, Mustafa. Temhîd li-târîhi’l-felsefeti’l-İslâmiyye, Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l Lübnânî, 2011.
2. Akkâd, Abbâs Mahmûd. Eserü’l-‘Arab fi’l-hadârati’l-Ûrubbiyye, Kahire: Müessesetü Hindâvî, 2013.
3. Alhimeri, Neşvan Ebü’l-Said. El-Huru'l-îîn. Beyrut: Dâr Âzâl, 1985.
4. Ali, Cevad. el-Mufassal Fî Tarihi'l-Arab Kable'l-İslam. Beyrut: Daru’s-saki,2001.
5. Beledî, Necîb.Temhîd li-târîhi Medreseti’l-İskenderiyye ve felsefetihâ. Mısır: Dârü’l-Maârif, 1962.
6. Brockelmann,Carl. Târîhü’ş-şu’ûbi’l-İslâmiyye. çev. Nebî Emîn, Münîr Ba’lebekki, Beyrut: Dârü’l-Alem,1968.
7. Cârim,el-Kâdî Muhammed Numan. Edyânü’l-Arab fi’l-câhiliyye. Mısır: Matbaatü’s Se’âde,1923.
8. Cündî,Enver. el-İslâm Fî Muvâcehâti’l-felsefâti’l-kadîme. Beyrut: eş-Şeriketü’l-Âlemiyye li’l-Kitâb, 1987.

9. Dayf, Ahmed Şevkî. Târîhu’l-edebi’l-‘Arabî . el-’asru’l-câhilî. Kahire: Dârü’l-Maârif, t.s.
10. Ebilfida, İmâdüddîn. el-Muhtasar fi Ahbârü'l-Beşer. Mısır: el-Matbaatü’l-Hüseyniyye, t.s.
11. Eflâtûn. Muhâveratü Kiratlios fî felsefeti’l-lüga, çev. Azmî Tâhâ Seyyid, Ürdün: Vizâratü’s-Sekâfe, 1995.
12. el-Esmaî, Abdulmelik b. Karib. Târîhü’l-‘Arap Kable’l-İslam. Bağdat: Matbaatü’l-Maârif, 1959.
13. Ez-Zebidi, Muhammed Murtaza. Tacü'l Arüs. Kuveyt: Vizaretü’l-İrşad, 2001.
14. Fehed, Tevfik. el-Kehanet’ül-Arabiye Kable’l-İslam. Beyrut: Dâru Kudmus, t.s.
15. Ferrûh,Ömer Abdul-Allah Abdurrahman. Cahiliye Tarihi. Beyrut: Dârü’l- Ilim, 1964.
16. Frankfort, ve Turklid Cakubsın. Ma Kable el-Felsefe. Beyrut: el-Müessesetü’l-Arabiye, 1980.
17. Hâlâf, Ali Hasan. el-hadâratü’l-Kenâniye ve’l-Tevrat. Beyrut: el-Müessesetü’l-Arabiye, 1999.
18. Hâlidî,Salâh Abdülfettah. et-Tefsîrü’l-mevzû’î beyne’n-nazariyye ve’t-tatbîk. Amman: Dârü’n Nefâis, 2012.
19. Hammûr,Arfan Mohammed. el-Mevasim ve Hesabü’l-Zemen inde’l-‘Arab kable’l-İslâm. Beyrut: Müessesetü’l-Rihâb, 2000.
20. Hasan, Abbas Muhammed. el-Sıletu ma fî-mâ beyne ilmü’l-kelâm ve’l-Felsefe. İskenderiye: Dârü’l- Mârife,1998.
21. İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr, Tunus: ed-Dârü’t-Tunisiyye li’n Neşr, 1984.
22. İbn Cülcül,Ebû Dâvûd Süleymân b.Hassân. Tabakâtü’l-etıbbâ ve’l-hükemâ, Thk. Fuâd Seyyid, Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.
23. İbn Ebû Usaybia,Ebü’l-Abbâs Muvaffakuddin Ahmed b.Kâsım. Uyûnü’l-enbâ’ fî tabakâti’l-etıbbâ. Kahire: Dârü’l-Maârif, 1996.
24. İbn Fâris, Ahmed. Mu‘cemu mekâyîsi’l-luga, thk. Abdüsselâm Hârûn, Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1979.
25. İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhammed. el-Mukaddime. Mısır: el-Mektebetü’l-’Behiye, t.y.
26. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. Tefsîrü’l-Kur’âni’l-azîm. Suudi Arabistan: Dârü Tayba, 1997.
27. İbn Rüşd,Ebü’l-Velîd Muhammed. Faslü’l-makāl fî-mâ beyne’l-hikme ve’ş-şerî’a mine’l-it tisâl. Thk. Muhammed Amâre, Kahire:Dârü’l-Maârif, 1999.
28. İbnü’l-İbrî, Ebü’l-Ferec Grigorius. Târîhu muhtasari’d-düvel, ed. el-Eb Antûn el Yesûî, Beyrut: Dârü’r-Râid, 1983.
29. İsfahânî, Râgıb Ebü’l-Kâsım. el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân, thk. Safvân Adnân, Beyrut, Dârü’l-Kalem, 1412.
30. Karnî, İzzet. el-Felsefetü’l-Yûnâniyye hattâ Eflâtûn, Kuveyt, Zâtü’s-Selâsil, 1993.
31. Kıftî,Vezir Cemaleddin. İhbârü’l-’ulemâ bi-ahbâri’l-hukemâ. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye,2005.
32. Kotan, Şevket. Araplarında Nübüvvet İnancı. Türkiye: Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, C.20, S.1, 2020.
33. Kotan, Şevket. Cahiliye Araplarının Ahiret İnancı. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
34. Kotan, Şevket. Cahiliye Döneminde Mekke Dini: Ahmesilik. İstanbul: Kültür ve Sosyal İşleri Daire Başkanlığı, 2011.
35. Mahmûd,Ravâd Muhammed. Kur’an’ın Felsefi Okunuşu İbn Rüşd Örneği. Ürdün: Dâru’l-Emvâc,2023.
36. Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Te’vîlâtü’l-Kur’ân. İstanbul: Mizan Yayınevi,2007.
37. Mâzel, Can. Târîhu hadârati’l-Feyniqiyye el-Kenâniye. el-Ladikiyye: Dârü’l-Hivar, 1998.
38. Salîbâ,Cemil. Târîhu felsefeti’l-’Arabiyye. Beyrut: eş-Şeriketü’l-’Âle miyye li’l-Kitâb,1989.
39. Sâlim, Abdulaziz. Târîhü’l-‘Arap fi Asır’il-Cahiliyye. Beyrut: Dârü’n-Nehdati’l-Arabiyye, t.s.
40. Sarton,George. Târîhu’l-’ilm ve’l-insiyyeti’l-cedîde. çev. İsmail Mazhar, Kahire: Müessesetü Franklin,1961.
41. Süyûtî, Celaleddin Abdurrahman b. Ebî Bekr. el-Müzhir fî‘ulûmi’l-luğa. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye,1986.
42. Şafii, Hasan. el-Medhal ile’l-felsefeti’l- Âmme. Kahire: Dârü’l-Basâir,2012.
43. Şehristânî,Muhammed Abdülkerim. el-Milel ve’n-nihal. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife,1975.
44. Tabbah,Ahmed Emin. Fecrü’l-İslâm. Kahire: Matbaatü’l-Itimad, 1954.
45. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerir. Câmi’ü’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Kur’ân, thk. Abdullah Abdülmuhsin, Kahire, Dârü Hecer, 2001.
46. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Sahîhu târîhi’t-Taberî. thk. Beyrut: Dârü İbn Kesir, 2007.
47. Takkûş,Muhammed Süheyl. Târîhu’l-‘Arab kable’l-İslâm. Beyrut: Dârü’n-Nefâis,2009.
48. Tavîl,Muhammed Tevfîk. Üsüsü’l-felsefe. Kahire: Mektebetü’n-Nahda,t.s.
49. Wolf, Abraham. Arz târîhî li’l-felsefe ve’l-‘ilm, çev. Abdülvâhid Muhammed, Kahire, Dâru Âfâk, 2017.
50. Yakubi, Ahmed b. Yakup. Târîhü’l-‘Yakubi. Beyrut: Dâru Sadır, 1995.
51. Zeydân,Corci Habib. Târîhü’t-temeddüni’l-İslâmî. Beyrut: Mektebetü’l-Hayât, 1914.