Belief in Rajat in Imamiyya Shia

Öz

The concept of "rec'at," defined as returning to the world after death, is rooted in an ancient belief that can be considered a reflection of the desire for immortality among the pre-Islamic Arabs. Throughout human history, the desire for eternal life has been central to people's thought and has played a decisive role in shaping religious conceptions. This desire, manifesting in various forms in different periods, has formed the basis of systematic belief structures; one of the most striking examples of these structures is undoubtedly the belief in rec'at. From a Shia perspective, the concept of rec'at refers to the collective return of a select group to the world before the Day of Judgment, while also encompassing the belief in "Mahdi," the appearance of the Imam in occultation. From a broader perspective, we can say that this belief also encompasses many concepts nourished by the idea of immortality, such as the Messiah, Mahdi, transmigration of souls, and reincarnation. However, specifically within the Imami Shia, the concept of "return" (reciprocity) stands out as a fundamental tenet that distinguishes them from other Shia groups. According to the Imami Shia, belief in return is a necessary tenet; rejecting this belief is considered equivalent to leaving the sect's creed. The fundamental motivation behind the doctrine of Resurrection (Rec'at) is the realization of divine justice. According to this belief, before the Day of Judgment, the oppressors and the oppressed of history will be resurrected to face a reckoning; for the oppressed receiving their due in this world is considered the manifestation of justice. This exceptional resurrection will not be general, but will only encompass those who have gone as far in faith and disbelief. This process will begin with Ali and will be realized with the physical return of the twelve Imams to the world. Supported by evidence based on the Quran and Sunnah, this belief is legitimized by the thesis that similar miraculous resurrections in past nations will also occur in the nation of Prophet Muhammad. Historically, while the Ghaliyya sects transformed Resurrection into a belief in transmigration of souls, the Zaydi Shia, while generally sharing similar views with the Imami Shia, has some branches that do not accept this belief.

Anahtar Kelimeler

• Kalam
• Shia
• Raj’at
• Occultation
• Mahdi
• Imamiyya
• Zaydiyya

İmâmiyye Şîa’sında Rec’at İnancı

Öz

Öldükten sonra dünyaya geri dönmek şeklinde tanımlanan “rec’at” kavramı, köken itibariyle Câhiliye dönemi Araplarının ölümsüzlük arzusunun bir yansıması olarak değerlendirilebilecek kadim bir düşünceye dayanmaktadır. İnsanlık tarihi boyunca ebedî yaşama isteği, insanların düşünce dünyasının merkezinde etkin bir şekilde yer almış ve bu durum dinî tasavvurların şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Farklı dönemlerde çeşitli şekillerde tezahür eden bu arzu, sistematik inanç yapılarının temelini oluşturmuştur; bu yapıların en dikkat çekici örneklerinden biri de şüphesiz rec’at inancıdır. Şîa perspektifinde rec’at kavramı; kıyametten önce seçkin bir grubun dünyaya toplu halde geri dönmesini ifade etmekle birlikte, gaybetteki imamın zuhuruna dair "mehdî" inancını da içermektedir. Geniş bir zaviyeden bakıldığında bu inancın; mesîh, mehdî, tenâsüh ve reenkarnasyon gibi ölümsüzlük fikrinden beslenen pek çok kavramı da karşıladığını söyleyebiliriz. Ancak İmâmiyye Şîa’sı özelinde rec’at, onları diğer Şiî oluşumlardan ayıran temel bir akide olarak öne çıkmaktadır. İmâmiyye’ye göre rec’at, inanılması zarûrî bir esastır; bu inancı kabul etmemek, mezhebin inanç dairesinden çıkmakla eşdeğer görülmektedir. Rec’at akidesinin temel motivasyonu ilâhî adaletin gerçekleşmesidir. İnanışa göre kıyamet kopmadan önce, tarihteki zalimler ve mazlumlar dirilerek bir hesaplaşma yaşayacaklardır; zira mazlumun hakkını dünyada bizzat alması, adaletin tecellisi olarak kabul edilmiştir. Bu istisnai diriliş genel manada değil, sadece iman ve küfürde ileri gitmiş kişileri kapsayacaktır. Bu süreç, Hz. Ali ile başlayarak on iki imamın cismanî olarak dünyaya dönüşüyle gerçekleşecektir. Kur’an ve Sünnet temelli delillerle desteklenen bu inanç, geçmiş ümmetlerdeki benzer mûcizevî dirilişlerin Hz. Muhammed’in ümmetinde de meydana geleceği teziyle meşrulaştırılmıştır. Tarihsel süreçte Gâliyye fırkaları rec’ati tenâsüh inancına evirerek farklı bir boyuta taşırken, Zeydiyye Şîa’sı genel hatlarıyla İmâmiyye ile benzer görüşler paylaşmış olmakla birlikte bünyesindeki bazı kolların bu inancı kabul etmediği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kelâm
• Şîa
• Rec’at
• Gaybet
• Mehdî
• İmâmiyye
• Zeydiyye

Kaynakça

1. Ahmed b. Hanbel, Müsned. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 2001.
2. Ahmetoğlu, Şahin. Mezhepler Tarihinin 100’ü. Ankara: Otto Yayınları, 2014
3. Akdoğan, Recep. Akideden Kelama-Kelam Tarihi. İstanbul: Klm Yayınları, 2015.
4. Altıntaş, Ramazan vd. kelam el kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları, 2018.
5. Baloğlu, Adnan Bülent. İslam’a Göre Tekrar Doğuş Reenkarnasyon. Ankara: Kitabiyat Yayınları, 2001.
6. Çağatay, Neşet. İslam Mezhepleri Tarihi. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1985.
7. Cevheri, İsmail b. Hammad el- Cevheri. e-Sıhah Tâcu’l- Luğati ve Sıhahu’l Arabiyye, 5 Cilt. thk. Ahmet Abdulgafur Attar, Beyrut: Dâru’l-İlmi li’l-Meyâlîn, 1990.
8. Doğan, Harun. Şii Mezheplerde Rec’at Anlayışı. Ankara: Gece Kitaplığı, 2020.

9. Ebu Zehra, Muhammed. İslamda Fıkhi Mezhepler Tarihi. çev. Abdulkadir Şener. İstanbul: Hisar Yayınevi, 1976.
10. Eş’ari, Ebu’l-Hasan. Makalatü’l-İslamiyyin ve İhtilafu’l-Musallin. çev. Mehmet Dalkılıç ve Ömer Aydın. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2005.
11. Fığlalı, Ethem Ruhi. İmamiyye Şiası. İstanbul: Ağaç Kitabevi Yayınları, 2008.
12. Gulpaygani, Ali Rabbani. Kelami Fırkalar ve Mezhepler. çev. Yunus Gürel. İstanbul: El-Mustafa Yayınevi, 2014.
13. Harman, Ömer Faruk. “İlyas”. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 46 Cilt. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2000.
14. İlhan, Avni. İslam Mezhepleri Tarihi. İzmir: Akyol Neşriyat ve Matbaacılık, 1977.
15. İncil, Ahdi Cedit, "İsa ile Petrus", Yuhanna 21, ts.
16. Karaağaç, Hilmi. Kelamın 200’ü. Ankara: Otto Yayınları, 2017.
17. Karaman, Fikret. “Tenasüh veya Reenkarnasyon Üzerine Bir Değerlendirme”. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/1 (2017): 9-34.
18. Karaman, Hayreddin. vd. , Kur’an Yolu Türkçe Meâl veTefsiri, 5 Cilt. Ankara: DİB Yayınları, 2006.
19. Kitâb-ı Mukaddes (Eski ve Yeni Ahit), İstanbul: Kitab-ı Mukaddes Şirketi, 2018, Malaki.
20. Kuleyni, Ebu Cafer Sıkatu’l-İslam Muhammed b. Yakup b. İshak. el-Usûl Mine'l-Kâfî, Beyrut: Daru Sa’ab, 1988.
21. Kur'an-ı Kerîm, Kur’an-ı Kerim Meali, çev. Halil Altuntaş - Muzaffer Şahin, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları 2011.
22. Meclisî, Muhammed Bâkır b. Muhammed Tâkî b. Maksûd Ali. Biharu’l- Envari’l- Camia li- Düreri Ahbari’l- Eimmeti’l-Ethar, Beyrut: Müessesetü’l- Vefa, 1403/1983.
23. Merzevi, Ahmed b. Muhammed b. Hanbel Eş-Şeybani. El-Müsned. ts.
24. Muzaffer, Muhammed Rıza. Akâid’ül-İmâmiyye. çev. Abdülbaki Gölpınarlı. İstanbul: Zaman Yayınları, 1978.
25. Nesai, Ebu Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Ali. es-Sünen, Kahire: Mektebetü’t- Ticâriyye, 1930.
26. Onat, Hasan. İslam Mezhepleri Tarihi. Ankara: Grafiker Yayınları, 2012.
27. Öz, Mustafa. Başlangıçtan Günümüze İslam Mezhepleri Tarihi. İstanbul: Ensar Yayınları, 2014.
28. Öz, Mustafa. Başlangıçtan Günümüze Şiilik ve Kolları. İstanbul: Ensar Yayınları, 2011.
29. Öz, Mustafa. Mezhepler Tarihi ve Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Yayınları, 2012.
30. Şehristani, Ebul’l Feth Tacüddin Muhammed b. Abdülkerim. El-Milel Ve’n-Nihal- Dinler Mezhepler ve Felsefi Sistemler Tarihi. çev. Mustafa Öz. İstanbul: Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2015.
31. Şeyh Müfîd, Ebu Abdullah İbnu’l-Muallim Muhammed b. Muhammed, Evâʾilü’l-Maḳâlât (nşr. Fazlullah ez-Zencânî), Tebriz: Mektebet’ü Serveş ts.
32. Şeyh Muhammed Hüseyin el- Âlemi, eş- Şey’iyyetü’l- Ammetu, Beyrut: Müessesetu’l-Âlemi, ts.
33. Şeyh Saduk, Ebu Cafer Muhammed b. Ali İbn Babeveyh el Kummi. Risaletu’l-İ’tikadati’l-İmamiyye. çev. Ethem Ruhi Fığlalı. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1978.
34. Tevrat, Ahdi Atik, "Rabbin Günü", 4. bölüm, 1989.
35. Topgül, Muhammed Enes. Erken Dönem Şii Rical İlmi- Keşşi Örneği, İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları (İFAV), 2015.
36. Tuğlacı, Pars. 20. Yüzyıl Ansiklopedik Türkçe Sözlük. Ankara: Gönül Kitabevi, 1974.
37. Uludağ, Süleyman. İslam’da İnanç Konuları ve İtikadi Mezhepler. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2017.
38. Üzüm, İlyas “İsnaaşeriyye (Kelâm)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 46 Cilt. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2001.
39. Üzüm, İlyas. “Rec’at”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 46 Cilt. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2000.
40. Yarğın, Abdülkerim. “İslam Fırkalarında Rec’at.”, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
41. Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili, 10 Cilt. İstanbul: İstanbul: Eser Neşriyat ve Dağıtım, 1979.