Year 2019, Volume , Issue 3, Pages 32 - 46 2019-04-28

Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni
The Kizana Sultan Tekke in Eskicuma (Targovishte) And Turkish Type Female Saint Phenomenon On The Axis Of Kizana Sultan in The Turkish-Islamic Mysticism

Bahriye GÜRAY GÜLYÜZ [1]


Cinsiyet faktörü açısından değerlendirildiğinde erkek evliyaların çoğunlukta olduğu görülse de, Orta Asya’dan Balkanlara, Türklerin yaşadığı her coğrafyada kadın evliya kültüne de rastlanmaktadır. Çeşitli adlarla anılan bu kadın evliyaların halk üzerinde büyük etkiye sahip birer fenomen oldukları anlaşılmaktadır. Bu evliyalardan biri olan Kızana Sultan’ın türbesinin de yer aldığı tekke, Bulgaristan’ın Eskicuma (Targovişte) şehrine bağlı Kızana (Momino) köyü girişinde yer almaktadır. Tarihi süreç içerisinde mimari olarak değişimlere uğrayan tekke, günümüzde de kurbanların kesildiği, cem törenlerinin düzenlendiği, çeşitli adakların adandığı bir inanç merkezidir. Sultan Ana, Sarı Kız, Zühre, Fatma gibi isimlerle de anılan Kızana Sultan’ın şekil değiştirmek, görünmez olmak, hayvanlarla konuşmak gibi doğa ve insanüstü özelliklerinin olduğuna inanılmaktadır.

Geleneksel din anlayışında evliyalar, Allah’ın verdiği ilhamla doğa ve insanüstü özelliklere sahip kişiler olarak kabul edilmişlerdir. Evliyaların kerâmet sahibi olduklarına inanılması onlara halkın nazarında peygamberlere yakın bir konum kazandırmıştır.


Bu çalışmada, Kızana Sultan Tekkesi’ni tanıtmak ve dini bir figür olan Kızana Sultan üzerinden Türk-İslam tasavvufunda Türk tipi kadın evliya fenomeninin özelliklerini tespit etmek amaçlanmaktadır.


In the understanding of traditional religion, the saints were accepted as people with supernatural and superhuman characteristics by the inspiration of God. The saints had gained a position close to the prophets in the eyes of the people because they believed that the saints have a miracle. Although it is seen that male saints are in majority in terms of gender factor,  the cult of female saints is encountered from Middle Asia to the Balkans in every region where Turks live. It is understood that these female saints, who are called by various names, are a phenomenon with great effect on the people. One of these female saints is Kızana Sultan. Her tekke including tomp is located at the entrance of Kızana (Momino) Village of Eskicuma (Targovishte) city in Bulgaria. The Kızana Sultan Tekke, which has undergone architectural changes in the historical process, is a center of faith in which sacrife an animal for god, cem ceremonies, and various offerings are dedicated nowadays. It is believed that Kızana Sultan, who is also called by the names of Sultan Ana, Sarı Kız, Zühre and Fatma, has supernatural and superhuman characteristics such as transformation, invisibility and talking to animals.

In this study, it is aimed to introduce the Kızana Sultan Tekke and determine the characteristics of phenomenon of Turkish-type female Saint through the Kızana Sultan as a religious figure in the Turkish-Islamic mysticism
  • Acar, Damla. Bulgaristan’da Deliorman Bölgesi’ndeki Babai ve Bektaşi Tekkeleri. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik üniversitesi,1999.
  • Aydın, Ayhan. “Bulgaristan’da Yaşanan Alevilik-Bektaşilik Üzerine Gözlemler”, Balkanlarda Alevilik Bektaşilik, Ed. Mehmet Ersal. 294-347. İstanbul: Çorlu Belediyesi Yayınları, 2005.
  • Ayverdi, Ekrem Hakkı. Avrupa’da Osmanlı Mimari Eserleri, Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk: 4. 2. Baskı. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti, 2000.
  • Bayram, Mikail. Fatma Bacı ve Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları Teşkilatı). 3. Baskı. İstanbul: Nüve Kültür Merkezi Yayınları, 2008.
  • Beydili, Celal. Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. Trc. Eren Ercan. Ankara: Yurt Kitap, 2003.
  • Cebecioğlu, Ethem. “Bacıyân-ı Rûm”, Türk Aile Ansiklopedisi. 3:651-655. Ankara: T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları, 1991.
  • Çoruhlu, Yaşar. Türk Mitolojisinin Anahatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2002.
  • Duymaz, Ali. “Kaz Dağı ve Sarıkız Efsaneleri Üzerine Bir Değerlendirme”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 5 (Mayıs 2001): 88-102.
  • Erdem, Yasemin Tümer-Yiğit, Halime. Bacıyan-ı Rum’dan Günümüze Türk Kadınının İktisadi Hayattaki Yeri. İstanbul: İstanbul Ticaret Odası Yayınları, 2010.
  • Kanitz, Felix. Dunavska Balgariya i Balkanıt: III, Sofya: Borina, Basım yılı yok.
  • Kılıç, Filiz-Bülbül, Tuncay. Demir Baba Velayetnamesi (İnceleme-Tenkitli Metin). Ankara: Grafiker Yayınları, 2011.
  • Kıpçak, Nur. “Kadın Evliyaların Er/Kek Olarak Anılması Üzerinde Tevhit ve Mücerretliğin Etkisi Rabia Adeviye Örneği”. Turkish Studies 9/3 (Winter 2014): 879-891.
  • Kiel, Machiel. “Eskicuma”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 11: 396-397. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
  • Koç, Adem. “Güruh-ı Naci’nin Saçlı Bacıları: Alevi-Bektaşi İnanç Sisteminde Kadın Olmak”. Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi 12 (Sonbahar 2015):125-144.
  • Lubomir Mikov. Bulgaristan’da Alevi Bektaşi Kültürü. Trc. Orlin Sabev (Orhan Salih), İstanbul: Kitap Yayınevi, 2008.
  • Memişoğlu, Hüseyin. “Bulgaristan’da Türk Kültür ve Sanat Eserleri”. Vakıflar Dergisi 23 (1994): 311-319.
  • Noyan, Bedri. Demir Baba Vilayetnamesi. İstanbul: Can Yayınları, 1976.
  • Ocak, Ahmet Yaşar. “Bektaşilik”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 5: 373-379. İstanbul: TDV Yayınları,1992.
  • Ocak, Ahmet Yaşar. Kültür Tarihi Kaynağı Olarak Menâkıbnâmeler (Metodolojik Bir Yaklaşım). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1992.
  • Ocak, Ahmet Yaşar. Alevi ve Bektaşi İnançlarında İslam Öncesi Temelleri. 9. Baskı. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012.
  • Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi (Kaynakları ve Açıklamalarıyla Destanlar):1. 5. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2010.
  • Tanyu, Hikmet. Türklerde Taşla İlgili İnançlar. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları,1968.
  • Turan, Ömer-İbrahimgil, Mehmet Zeki. Balkanlardaki Türk Mimari Eserlerinden Örnekler. Ankara: TBMM Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları, 2004.
  • Uludağ, Süleyman. Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2001.
  • Uludağ, Süleyman Uludağ, “Mücerred”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 31: 447-448. İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
  • Ayhan Aydın İnfo. “Rumeli’de Ünlü Kız Ana Tekkesi’yle İlgili Bazı Belgeler”. Erişim: 10 Şubat 2019,
  • http://ayhanaydin.info/ahmet-hezarfen/ayhan-ayd-n-kitap-yaz-lar/594-rumeli-de-uenlue-kiz-ana-tekkesi-yle-ilgili-bazi-belgeler-ahmet-hezarfen.
  • Türk Dil Kurumu. “Genel Türkçe Sözlük: bacı”. Erişim: 2 Şubat 2019,
  • http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.5c922adee55a98.54567471
  • Türk Dil Kurumu. “Genel Türkçe Sözlük: hoppa”. Erişim: 2 Şubat 2019,
  • http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.5c76828fb88092.46232977
Primary Language tr
Subjects Religion
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-1116-6527
Author: Bahriye GÜRAY GÜLYÜZ (Primary Author)
Institution: TRAKYA ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Application Date : March 22, 2019
Acceptance Date : April 24, 2019
Publication Date : April 28, 2019

Bibtex @research article { rumeli543378, journal = {Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi}, issn = {2564-7903}, address = {Meydan Mahallesi, Kadirpaşa Mektep Sokağı No: 5 (Selimiye Camii arkası, Arkeoloji Müzesi yanı) İlahiyat Fakültesi 22030/Edirne}, publisher = {Trakya University}, year = {2019}, volume = {}, pages = {32 - 46}, doi = {}, title = {Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni}, key = {cite}, author = {Güray Gülyüz, Bahriye} }
APA Güray Gülyüz, B . (2019). Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni . Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi , (3) , 32-46 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/rumeli/issue/44877/543378
MLA Güray Gülyüz, B . "Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni" . Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi (2019 ): 32-46 <https://dergipark.org.tr/en/pub/rumeli/issue/44877/543378>
Chicago Güray Gülyüz, B . "Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni". Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi (2019 ): 32-46
RIS TY - JOUR T1 - Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni AU - Bahriye Güray Gülyüz Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 32 EP - 46 VL - IS - 3 SN - 2564-7903- M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni %A Bahriye Güray Gülyüz %T Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni %D 2019 %J Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi %P 2564-7903- %V %N 3 %R %U
ISNAD Güray Gülyüz, Bahriye . "Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni". Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi / 3 (April 2019): 32-46 .
AMA Güray Gülyüz B . Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni. Rumeli İslâm. 2019; (3): 32-46.
Vancouver Güray Gülyüz B . Eskicuma (Targovişte) Kızana Sultan Tekkesi ve Kızana Sultan Ekseninde Türk-İslam Tasavvufunda Türk Tipi Kadın Evliya Fenomeni. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi. 2019; (3): 32-46.