Ötekileştirilen öznenin sesi: Ece Ayhan şiiri

Yirminci yüzyılın önde gelen filozoflarından Michel Foucault, özneyi gücü elinde bulunduran iktidar ögeleri tarafından inşa edilen varlık olarak tanımlar. Bu inşa sürecine dahil edilemeyen kimlikler ise öteki olarak ifade edilir. Ötekiler, tarih boyunca kural koyucular tarafından çeşitli ıslah yöntemleri kullanılarak ya da toplumdan tecrit edilerek istenilen özne kalıbına sokulmaya çalışılır. İktidar odaklarınca benlikleri oluşturulan özneler de öteki olanı dışarıda kalan “onlar” bağlamında değerlendirerek kendilerinden ayrıştırır. Bu durum, bireyin karşısında yer alan bilinmeyeni tanımlamak için kullanılan öteki kavramı ile edebiyatı da beslemektedir. Uzun bir süre edebî eserlerdeki öteki, “ben/biz”in karşıtında yer alan düşman olarak görülür. Türk edebiyatında da başlangıçta bu durum geçerli olur ve ötekiler, edebiyatımızda ancak karşıt bir imge olarak yer bulabilir. Bu anlayışın ise diğer edebiyatlarda olduğu gibi toplumun farklı kesimlerinin yazınımıza girdiği modernizmle beraber yıkıldığını söylemek mümkün. Bu dönemle birlikte öteki olarak adlandırılan bireyler “onlar” algısından sıyrılarak merkezi bir bakış açısıyla görülmeye başlanır. Ötekilere bu şekilde bakan isimlerden biri de İkinci Yeni’nin başkaldırıcı şairi olan Ece Ayhan’dır. Ayhan, devletle ve iktidarla olan kavgasını şiirine aktararak devlet tarafından bir köşeye atılan, tarih kitaplarının yer vermeyeceği bireyleri kendisine kaynak edinmektedir. Şiirlerinde alışılagelmişin dışına çıkan, kullandığı imgelerle anlamı çeşitli katmanlarla yoğuran şair, ayrıca iktidar tarafından ötekileştirilen bireylerin sesini de kalemine taşır. Bu çalışmada Ece Ayhan’ın Devlet ve Tabiat ya da Orta İkiden Ayrılan Çocuklar için Şiirler adlı kitabındaki şiirler, iktidarlar ve ötekileştirdiği özneler bağlamında incelenecek ve Ece Ayhan şiirinin siyasal ve toplum düzleminde şekillenen kimlik ve kültür algıları öteki kavramı ile değerlendirilecektir. Böylece Ece Ayhan’ın şiir diline yansıyan öteki olma hâli, kullanılan söylem ve dil unsurları aracılığıyla tespit edilerek ortaya koyulacaktır.