Research Article

Mevlevi sema törenlerinin kültürel ve ekonomik değerleri arasındaki gerilimin tezahürleri

Number: 35 August 21, 2023
  • Seda Aksüt *

Mevlevi sema törenlerinin kültürel ve ekonomik değerleri arasındaki gerilimin tezahürleri

Öz

Mevlevi sema törenleri, Türkiye’de Cumhuriyet’in ilan edilmesi sonrasında 1925’te tekke ve tarikatların yasaklanmasıyla yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Ancak 1950’li yıllardan itibaren törenlerin tekrar icra edilmeye başlanmasıyla ve törenlere olan ilgi ve talebin artmasıyla çeşitli temsil alanlarında var olma imkânı bulmuştur. 2000’li yıllarda ise UNESCO dünya mirası statüsü kazanınca somut olmayan kültürel miras olarak daha fazla çekim unsuru hâline gelmiştir. Törenler, temeli 1960’lı yıllardaki ilk ücretli icralara dayalı olan ekonomik değerin yanı sıra özellikle UNESCO dünya mirası olmasıyla perçinlenen kültürel değere de sahiptir. Ancak törenlerin ekonomik bağlamlarda icra alanı bulması veya “otantikliği”nden saptırılmış temsil alanlarının var olması, kültürel değeriyle ekonomik değerini karşı karşıya getirerek bir gerilim meydana getirmektedir. Burada “gerilim” sözcüğünün kullanılmasındaki amaç, törenlerin kültürel ve ekonomik değerleri arasında ele alınan örnekler üzerinden tespit edilen uyumsuzluğu ve “ibadet-gösteri” tartışmalarında görüldüğü üzere törenlerin temsil tarzlarındaki çift kutupluluğu ifade etmektir. Bu çalışmanın amacı, Mevlevi sema törenlerinin bir kültürel miras unsuru olarak hem kültürel hem de ekonomik değere sahip olmasının törenlerin temsilinde nasıl bir gerilim yarattığını örnekler ışığında tartışmaktır. Bu amaç doğrultusunda törenlerin kültürel ve ekonomik değerleri arasındaki gerilim; törenlerin icrası, adlandırılması, yasal durumu ve semazen imgesinin kullanımı başlıkları kapsamında verilen örnekler ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan örnekler ekonomik fayda bakımından semayı kullananların tamamının aynı düşüncede, amaçta veya yaklaşımda olduğu iddiasıyla değil, ilgili temsillerin ekonomik karşılığının bulunması ve bunun ilan edilmesi yönüyle değerlendirmeye alınmıştır. Verilen örnekler üzerinden kültürel ve ekonomik değerin nasıl bir gerilim yarattığı ve bu gerilimin tezahürleri incelenmiştir. Bu gerilimin kaynağının törenlere olan ekonomik değer odaklı yaklaşımın bir sonucu olarak semanın ve semazenliğin ticari kaygılarla araçsallaştırılması olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Ağaoğlu, Y. S. (2013). Neyzen Selâmi Bertuğ’un Anılarından Belgelerle Hazret-i Mevlâna’yı Anma Törenleri (1942-1974). Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
  2. Aksüt Çobanoğlu, S. (2022). İstanbul’daki Mevlevi Sema Törenlerinin Kültür Ekonomisi Bağlamında Değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı. Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı.
  3. ARAGEM, Mevlevi Sema Töreni. (Çevrimiçi). http://aregem.kulturturizm.gov.tr/TR-202225/mevlevi-sema-toreni.html, Erişim: 29.01.2019.
  4. Âyin-i Şerif Hakkında Genelge. (2017). https://www.kutso.org.tr/wp-content/uploads/2017/06/52744ayin-i-serif-hakkinda-genelgepdf.pdf, Erişim: 21.07.2023.
  5. Bardakçı, M. (2011). Döner Sermayeler. Habertürk. 11.05.2011. (Çevrimiçi), https://www.haberturk.com/yazarlar/murat-bardakci/629413-doner-sermayeler, Erişim: 14.01.2021.
  6. Bardakçı, M. (2019). Böyle Bir Edepsizlik Karşısında Hiç Çekinmeyin, Ağzınıza Ne Gelirse Söyleyip Rahatlayın!. Habertürk. 08.03.2019. (Çevrimiçi). https://www.haberturk.com/yazarlar/murat-bardakci/2396473-boyle-bir-edepsizlik-karsisinda-hic-cekinmeyin-agziniza-ne-gelirse-soyleyip-rahatlayin, Erişim: 16.01.2021.
  7. Biletix. (2023). (Çevrimiçi). https://www.biletix.com/performance/2AP13/021/TURKIYE/tr, Erişim: 21.07.2023.
  8. Change.org. (2019). https://www.change.org/p/rumivodka-rumi-vodkasi-nin-piyasadan-kaldirilmasini-talep-ediyoruz? recruiter=242188321&utm_source=share_petition&utm_medium=twitter&utm_campaign=psf_combo_share_message.pacific_post_sap_share_gmail_abi.gmail_abi &utm_term=psf_combo_share_initial.pacific_post_sap_share_gmail_abi.gmail_abi&recruited_by_id=7ebdc490-bf8c-11e4-adf4-231380145d49&use_react=false, Erişim: 16.01.2021.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Turkish Folklore in the Türkiye Field

Journal Section

Research Article

Authors

Seda Aksüt * This is me
0000-0003-0626-2282
Türkiye

Publication Date

August 21, 2023

Submission Date

July 21, 2023

Acceptance Date

August 20, 2023

Published in Issue

Year 2023 Number: 35

APA
Aksüt, S. (2023). Mevlevi sema törenlerinin kültürel ve ekonomik değerleri arasındaki gerilimin tezahürleri. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 686-702. https://doi.org/10.29000/rumelide.1346232

Cited By