el-Câhız'a ait el-Hanîn ile'l-Evtân risâlesinin içerik analizi
Öz
Arap edebiyatında el-hanîn ile’l-evtân ifadesiyle karşılık bulan vatan özlemi duygusu, Cahiliye döneminden modern döneme kadar pek çok edip tarafından nazım ve nesir türü ürünlerde işlenmiştir. Arap nesrinin önemli isimlerinden el-Câhız, kendi dönemine kadar bu temada söylenmiş olan en güzel edebi parçaları bir araya getirmeyi hedefleyerek el-Hanîn ile’l-evtân isimli bir risâle kaleme almıştır. Ancak bu risâlenin el-Câhız’a nispeti hususunda iki farklı görüş ortaya çıkmıştır. Kimileri risâlenin ona ait olduğunu kimileri ise ona ait olmadığını söylemişlerdir. Risâlenin hem bu nispet sorununu hem de muhtevasını incelemeyi hedefleyen bu çalışmada öncelikle genel hatlarıyla el-hanîn ile’l-evtân temasından söz edilmiştir. Ardından nispet sorunuyla alakalı ihtilafların serdedilmesi için uygun zemini hazırlayabilmek amacıyla söz konusu risâleye ait yazma nüshalar ve baskılardan bahsedilmiş, daha sonra nispet sorunu detaylıca ele alınmıştır. Çalışmanın devam eden kısmında ise el-Câhız’ın risâlesine aldığı vatan özlemi konulu edebi ürünler bir tasnife tabi tutulmuş ve her başlık altında en önemli parçalar aktarılmıştır. Risâlenin içerisindeki edebi ürünler dağınık bir vaziyette ve çok sayıda olduğundan dolayı, çalışmanın amacını aşmayacak bir kategorizasyona başvurulacak ve okuyucu vatan özlemi temalı bir edebi seçkiyle buluşturulacaktır. Söz konusu kategoriler ayetler, Peygamberlerle ilgili rivayetler, meseller, diğer milletlere ait sözler, filozof ve bilgelere ait sözler, Araplara ait sözler, müellifin kendisine ait sözler ve şiirler başlıklarından oluşmaktadır.
Anahtar Kelimeler
References
- Ahmed, G. el-Hâcc. (1975). Mahtûta uhrâ fi’l-Mevsıl li risâleti’l-Hanîn ile’l-evtân. el-Mevrid, 2, 263-264.
- Avcı, C. (2009). Sugūr. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 37, ss. 473-474). TDV Yayınları.
- Behnâm, H. Ş. (2017). Rıhle mea’t-turâsi’l-Arabî. Al Manhal.
- Brockelmann, C. (1977). Târîhu’l-edebi’l-Arabî (5. bs, C. 3). Dâru’l-Maârif.
- el-Atıyye, H. (Ed.). (1987). Kitâbu’l hanîn ile’l-evtân. el-Mevrid, 16(1), 129-174.
- el-Câhız, E. O. (1424). El-Hayevân (2. bs, C. 3). Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
- el-Câhız, E. O. (1964). Resâ’ilu’l-Câhız (C. 1). Mektebetu’l-Hânecî.
- el-Câhız, E. O. (2018). El-Beyân ve’t-tebyîn (1. bs, C. 2). Dâru İbnu’l-Cevzî.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Arabic Language, Literature and Culture
Journal Section
Research Article
Publication Date
October 23, 2023
Submission Date
August 22, 2023
Acceptance Date
October 23, 2023
Published in Issue
Year 2023 Number: Ö13