Aka Gündüz’ün O Bir Devirdi Piyesinin Kurgusal Açıdan İncelenmesi

Erken Cumhuriyet Dönemi yazarları arasında yer alan Aka Gündüz, roman ve hikâyelerinin yanında dönemin konjonktörüne uygun piyesler de kaleme almıştır. Mavi Yıldırım, Beyaz Kahraman, Köy Muallimi gibi piyesleri yazan Aka Gündüz’ün önemli piyeslerinden birisi de 1938 yılında kaleme aldığı O Bir Devirdi piyesidir. Piyeste Cumhuriyet aydını olan emekli bir başöğretmenin Kurtuluş Savaşı esnasında yaşadığı olaylar anlatılır. Eser, yazar tarafından Cumhuriyet’in on beşinci yıl dönümü için yazılmış ve bu doğrultuda Cumhuriyet Halk Partisi tarafından bastırılmıştır. O Bir Devirdi piyesi bir giriş, dört perde ve dokuz tablodan oluşmaktadır. Eseri diğer dönem piyeslerinden ayıran unsur ise iç içe üç kurgudan oluşmasıdır. İlk kurgu başöğretmenin köy halkına yaptığı konuşma ile başlar. Ardından kendisine sorulan sorular üzerine esas kurguya dönülür. İkinci kurgu esas olayların anlatıldığı Kurtuluş Savaşı zamanlarıdır. Öğretmenin dönemin müftüsü ile yapmış olduğu mücadeleler okura aktarılır. Üçüncü kurgu ise ikinci kurgunun içerisine sıkıştırılmış bir tiyatro oyunudur. Oyun içinde oyun içeren üçüncü kurgu dönem piyeslerinde pek de görülmeyen bir alt kurmacayı okuyucuya sunar. Diğer taraftan Millî Mücadele dönemini kapsayan ikinci kurgu ve o kurgunun içerisine yerleştirilmiş üçüncü kurgu, dönemin yaşanmış bir olayından esinlenilmiştir. Taha Toros Arşivi’nden aktarılan bir gazete haberindeki olay yazar tarafından kurmaca bir metne dönüştürülmüştür. O Bir Devirdi piyesi hem üç ayrı kurgudan oluşması hem de gerçek bir olayın kurmacaya uyarlanması açısından dikkat çeken bir metindir. Bu çalışmada söz konusu piyes, kurgu açısından analiz edilecektir.