Research Article

Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât

Number: 37 December 21, 2023
RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi Cover
RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi
PDF Download

Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât

Abstract

İslamî edebiyatların ortak ürünlerinden olan acâyibü’l-mahlûkât türündeki kitaplar yazıldıkları devrin coğrafyası ve kozmografyası başta olmak üzere astroloji, biyoloji, zooloji, botanik, tarih, din, mitoloji, alternatif tıp, sosyal yaşam gibi alanlar hakkındaki bilgilerle birlikte bazı olağanüstü unsurları da bünyesinde barındıran ve bunları okuyucuların ilgisini çekecek şekilde olağan/olağanüstü anlatış biçimleriyle toplu olarak sunan ansiklopedik eserlerdir. Bilinen ilk Acâyibü’l-Mahlûkât kitabı İran edebiyatında Ebü’l-Hüseyin Abdurrahman b. Ömer es-Sûfî (öl. 376/986) tarafından 374/984-85 yılında telif edilmiştir. 12. yüzyıldan itibaren İran edebiyatında bu türde eserler yazılmaya devam etmiş ve Arap edebiyatında da bu türe ait eserler yazılmaya başlanmıştır. 12. yüzyılda Ahmed et-Tûsî (öl. 570/1175’den sonra) tarafından İran edebiyatında kaleme alınan Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât adlı eser ile 13. yüzyılda Arap edebiyatında Ebû Yahyâ Cemâlüddîn Zekeriyyâ b. Muhammed b. Mahmûd el-Kazvînî (öl. 682/1283) tarafından yazılan aynı adlı eser, bu türde yazılan diğer eserlere yapı ve içerik olarak kaynaklık etmiştir. Bu türdeki eserler, 14. yüzyıldan itibaren İran ve Arap edebiyatlarından tercüme yoluyla Türk edebiyatına girmiş ve varlığını 18. yüzyıl içinde tamamlamıştır. Türk edebiyatındaki acâyibü’l-mahlûkât tercümelerinden biri de Yûsuf b. Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Mîlevî (öl. 1129/1717’den sonra) tarafından 18. yüzyılda kaleme alınmıştır. Eser, Kazvînî’nin Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât adlı Arapça kaynak metninin 25 Receb 1129/5 Temmuz 1717 tarihinde Türkçeye yapılmış olan tam tercümesidir. Türk edebiyatındaki acâyibü’l-mahlûkât tercümelerinin birçoğu Kazvînî’nin eserinin kısaltılmış eksik tercümeleridir. Milevî tercümesi, Kazvînî’nin eserinin Türk edebiyatındaki ikinci tam tercümesi olması bakımından önemlidir. Bu tercümenin bilinen tek nüshası müellif hattıdır ve Hamburg Üniversitesi Kütüphanesi (SUB HH), Cod. orient. 342 numarada kayıtlıdır. Çalışmamızın giriş bölümünde, Acâyibü’l-mahlûkât türü hakkında genel bilgiler verilmiş; bu türdeki eserler üzerine yapılan çalışmalar tanıtılmıştır. İnceleme bölümünde mütercim Yûsuf b. Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Mîlevî’nin hayatı hakkında bilgi verildikten sonra Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât tercümesinin yapısı ve içeriği üzerinde durulmuştur.

Keywords

References

  1. Açıkgöz, O. N. (1974). Ahmed Bîcan, Acâibü’l-Mahlûkât [Yayımlanmamış bitirme tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  2. Ak, M. (1997). Menâzırü’l-Avâlim (metin) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi].
  3. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  4. Al, Ş. B. (2010). Acâibü’l Mahlûkât giriş metin inceleme dizin sözlük [Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  5. Âşık Mehmed (2007). Menâzırü’l-Avâlim (3 Cilt). (M. Ak, Haz.) Türk Tarih Kurumu.
  6. Aydın, B. (2021). Mir‘ât-ı Acâibü‘l-Mahlûkât ve Keşf-i Garâibü‘l-Mevcûdât (inceleme-transkriptli metin-100a-200a) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi].
  7. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  8. Aykaç, M. (1999). İbn Hübeyre, Ebü’l-Muzaffer. İçinde TDV İslam Ansiklopedisi (Cilt 20, ss. 82-83). Türk Diyanet Vakfı.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Classical Turkish Literature of Ottoman Field

Journal Section

Research Article

Authors

Publication Date

December 21, 2023

Submission Date

October 31, 2023

Acceptance Date

December 20, 2023

Published in Issue

Year 2023 Number: 37

DOI

https://doi.org/10.29000/rumelide.1405802

IZ

https://izlik.org/JA58XR75GA

Cite

RIS / Bibtex
APA
Bardakçı, R., & Aksakaloğlu, Ö. (2023). Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 37, 821-840. https://doi.org/10.29000/rumelide.1405802
AMA
1.Bardakçı R, Aksakaloğlu Ö. Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât. RumeliDE. 2023;(37):821-840. doi:10.29000/rumelide.1405802
Chicago
Bardakçı, Ramazan, and Öznur Aksakaloğlu. 2023. “Yûsuf Bin Muhammed İbnü’l-Vekîl El-Milevî (öl. 1129 1717’den Sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât Ve Garâyibü’l-Mevcûdât”. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, nos. 37: 821-40. https://doi.org/10.29000/rumelide.1405802.
EndNote
Bardakçı R, Aksakaloğlu Ö (December 1, 2023) Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 37 821–840.
IEEE
[1]R. Bardakçı and Ö. Aksakaloğlu, “Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât”, RumeliDE, no. 37, pp. 821–840, Dec. 2023, doi: 10.29000/rumelide.1405802.
ISNAD
Bardakçı, Ramazan - Aksakaloğlu, Öznur. “Yûsuf Bin Muhammed İbnü’l-Vekîl El-Milevî (öl. 1129 1717’den Sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât Ve Garâyibü’l-Mevcûdât”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. 37 (December 1, 2023): 821-840. https://doi.org/10.29000/rumelide.1405802.
JAMA
1.Bardakçı R, Aksakaloğlu Ö. Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât. RumeliDE. 2023;:821–840.
MLA
Bardakçı, Ramazan, and Öznur Aksakaloğlu. “Yûsuf Bin Muhammed İbnü’l-Vekîl El-Milevî (öl. 1129 1717’den Sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât Ve Garâyibü’l-Mevcûdât”. RumeliDE Dil Ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, no. 37, Dec. 2023, pp. 821-40, doi:10.29000/rumelide.1405802.
Vancouver
1.Ramazan Bardakçı, Öznur Aksakaloğlu. Yûsuf bin Muhammed İbnü’l-Vekîl el-Milevî (öl. 1129/1717’den sonra)’nin Acâyibü’l-Mahlûkât Tercümesi: Acâyibü’l-Mahlûkât ve Garâyibü’l-Mevcûdât. RumeliDE. 2023 Dec. 1;(37):821-40. doi:10.29000/rumelide.1405802

Cited By

ACÂYİBÜ’L-MAHLÛKÂT KİTAPLARINDA DEPREM

Türkbilig

https://doi.org/10.59257/turkbilig.1610760