Rus Edebiyatından Örneklerle Puşkin Rusya’sında “Homo Ludens”: Oynayan İnsan

Öz

Hollandalı tarihçi ve kültür kuramcısı Johan Huizinga’nın ortaya attığı homo ludens kavramı oynayan insan anlamına gelmektedir. Araştırmacının Homo Ludens: Oyunun Toplumsal İşlevi Üzerine Bir Deneme (Homo Ludens: A Study of The Play-Element in Culture, 1938) adlı çalışmasında homo ludens’in insanlığın kültürel gelişiminde önemli bir rol oynamakta olduğu açıklanmakta, oyunun tanımı detaylı bir şekilde yapılmakta ve oyunun önemi ortaya konulmaktadır. Huizinga’nın oyun hakkındaki bulguları doğrultusunda Puşkin Rusya’sı olarak ele alınan 19. yüzyılın ilk yarısı Rusya’sında soylu kültürüne ait etkinliklerin oyundan doğduğu ve soylu gündelik yaşamının önemli bir parçası olan düello ve balonun oyun özellikleri taşıdığı ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda çalışmada dönemin önemli soylu karakterleri Aleksandr Sergeyeviç Griboyedov’un Akıldan Bela (Gore ot uma) adlı eserinin kahramanı Çatski, Aleksandr Sergeyeviç Puşkin’in Yevgeni Onegin adlı eserinde Onegin ve Mihail Yuryeviç Lermontov’un Zamanımızın Bir Kahramanı (Geroy naşego vremeni) adlı eserinde Peçorin birer homo ludens olarak ele alınmakta ve söz konusu kahramanların düello ve balo ile ilişkisi irdelenmektedir. Çalışmada hermeneutik (yorumsamacı) metne dayalı araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın amacı Huizinga’nın homo ludens kavramını Puşkin Rusya’sının kültürel çerçevesi içerisinde dönemin temsilcisi olan edebi kahramanlar aracılığıyla açıklamaktır. Çalışmada homo ludens olarak ele alınan kahramanların oyun oynama geleneklerini sürdürdükleri görülmekte, bu geleneğin onların kişisel yazgılarında önemli bir dönüm noktası olduğu ortaya çıkmakta ve homo ludens’in kültür içerisindeki önemi yeniden vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Homo Ludens
• Oyun
• Yevgeni Onegin
• Çatski
• Peçorin

"Homo Ludens" in Pushkin's Russia in the Case of Russian Literature: Man the Player

Abstract

The concept of homo ludens, introduced by the Dutch historian and cultural theorist Johan Huizinga, means a person who plays. In the researcher's study titled Homo Ludens: A Study of The Play-Element in Culture (1938), it is explained that homo ludens plays an important role in the cultural development of humanity, the definition of the play is made in detail and the importance of the play is revealed. In line with Huizinga's findings about the play, it turns out that the activities of the noble culture in Russia in the first half of the 19th century, which is considered as Pushkin's Russia, were born from play and that duel and ball, which were an important part of the daily life of the noble, had characteristics of a play. In this context, the important noble characters of the period are studied: Chatsky, the hero of Alexandr Sergeyevich Griboyedov's work titled Woe from Wit (Gore ot uma), Onegin in Alexandr Sergeyevich Pushkin's Eugene Onegin, and Mikhail Yuryevich Lermontov's A Hero of Our Time (Geroy nashego vremeni) Pechorin are discussed as homo ludens and the relationship of these heroes with duel and ball is examined. The hermeneutics technique is used to analyse. The aim of the study is to explain Huizinga's concept of homo ludens within the cultural framework of Pushkin's Russia through literary heroes who are representatives of the period. In the study, it is revealed that the heroes considered as homo ludens continue their tradition of playing games and that this tradition is an important turning point in their personal destinies, and the importance of homo ludens in culture is re-emphasized.

Keywords

• Homo Ludens
• Play
• Eugene Onegin
• Chatsky
• Pechorin

References

1. Bıyçkov V.V. & Bıyçkov O.V. (2001). Novaya filosofskaya entsiklopediya. Mıysl.
2. Coşkun, N. (2023). Batı ve Rus Tipi Bireyselleşme Bağlamında A. Griboyedov’un Akıldan Bela Adlı Eseri. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 6(10), 1416-1428. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1322
3. Griboyedov, A.S. (2011). Akıldan Bela (C.Gündoğdu, E.Toprak, çev.). İkaros Yayınları.
4. Huizinga, J. (2023). Homo Ludens Oyunun Toplumsal Bir İşlevi Üzerine Bir Deneme (M.A. Kılıçbay, çev.). Doğu Batı Yayınları.
5. Korotkova, M.V. (2016). Puteşestviye v mir russkogo dvoryanstva. Russkoye slovo.
6. Lermontov, M.Yu. (2020). Zamanımızın Bir Kahramanı (E. Altay, çev.). İletişim Yayınları.
7. Lotman, Yu. (2015). Besedı o russkoy kulture bıyt i traditsii russkogo dvoryanstvo. Azbuka.
8. Miziev, K. (2008). Düello Tarihi. Yazı Görüntü Ses Yayınları.

9. Puşkin, A.S. (2017). Yevgeni Onegin (S.Gürses, çev.). Alfa Klasik.
10. Zagoskin, M.N. (1988). Moskva i moskviçi: zapiski Bogdana İliça Belskogo. Raboçiy.