Mevlânâ’ya atfedilen mülemma bir gazel üzerine

Öz

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, genellikle Farsça şiirler yazmayı tercih etse de sanatı ve fikirleriyle klasik Türk edebiyatını derinden etkilemiştir. Mevlânâ çok sayıda eseri bulunan üretken bir şahsiyettir. Buna rağmen, bazen Mevlânâ’ya ait olmayan şiirler de Mevlânâ’ya atfedilmiştir. Bu çalışmamızda, Mevlânâ’ya atfedilen mülemma bir gazelin Mevlânâ’ya aidiyeti tekrar değerlendirilmiştir. Birçok kitap ve makalede Mevlânâ’ya ait olduğu belirtilen bu mülemma gazelin Şeyhî Divanı’nda da bulunduğu tarafımızdan ortaya konmuştur. Çalışmamız bir giriş bölümü, üç ana bölüm ve bir sonuç bölümünden meydana gelmiştir. Giriş bölümünde, bazen klasik Türk edebiyatının temel kaynaklarında aynı şiirlerin farklı şairlere ait gösterildiği belirtilmiş ve bu duruma örnekler verilmiştir. Ardından Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’ye atfedilen bazı şiirlerde de benzer sorunlarla karşılaşıldığı belirtilmiş, makalemizin konusu olan mülemma gazel üzerinde kısaca durulmuştur. Birinci bölümde, Mevlânâ’nın gazellerini ele alan ilmî yayınlarda, Mevlânâ’ya atfedilen mülemma gazele yönelik yaklaşımlar ele alınmıştır. İkinci bölümde, bahsi geçen gazelin Türk Edebiyatı Numuneleri ve Şeyhî Divanı adlı eserlerde bulunan şekilleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, gazeller arasındaki nüsha farkları ve gazellerin dayandırıldığı kaynaklar değerlendirilmiştir. Çeşitli araştırmacıların konuya yaklaşımlarından hareketle gazelin kime ait olduğu ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Ayrıca gazelin gerçek sahibi hakkındaki düşünce ve tahminler sıralanmıştır. Sonuç bölümünde, araştırma sırasında karşılaşılan sorunlara ve araştırmadan elde edilen faydalara değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Mevlânâ,Şeyhî,mülemma,gazel,Dîvân-ı Kebîr

On a mulemma ghazal attributed to Mevlana

Abstract

Although Mevlana Celaleddin-i Rumi preferred to write Persian poems, he deeply influenced classical Turkish literature with his art and ideas. Mevlana is a productive figure with many works.  Nevertheless, poems which do not belong to Mevlana are sometimes attributed to Mevlana. In this study whether a mulemma ghazal attributed to Mevlana really belongs to him was reevaluated. In many books and articles, it is stated that this mulemma ghazal belongs to Mevlana. But it was revealed by us that this mulemma ghazal was also found in the Şeyhi’s Divan. Our study consists of an introduction part, three main parts and a conclusion part. In the introduction part, it is stated that sometimes the same poems are shown as belonging to different poets in the basic sources of classical Turkish literature and examples are given. Then, some of the poems attributed to Mevlana Celaleddin-i Rumi have been mentioned and mulemma ghazal was briefly discussed. In the first part, in the scientific studies that dealt with Mevlana’s ghazals, the approaches to mülemma ghazal attributed to Mevlana was discussed. In the second part, the forms of these ghazals in the works like Turk Edebiyatı Numuneleri and Şeyhi Divanı. In the third part, the differences between these ghazals and resources were reevaluated. It has been tried to find out whom ghazal belongs to by various researchers. In addition, opinions and estimates about the actual owner of ghazal are listed. In the conclusion section, the problems encountered during the research and the benefits obtained from the research are discussed.

Keywords

• Mevlana,Şeyhi,mulemma,ghazal

References

1. Açıkgöz, C. (2017). Hayâlî Bey dîvânı’nın harfü’l-yâ’ bölümündeki 95 ve 96. gazeller kime ait?. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 1-8. Açıkgöz, C. (2018). Fuzûlî’nin Türkçe divan’ındaki XXV. gazel Nesîmî’ye mi ait?. Ü. Aslan, H. Taş ve Ö. Zülfe (Ed.). Bir devr-i kadîm efendisi Prof. Dr. Tahir Üzgör’e armağan içinde (s. 29-43). Ankara: Yayın Evi. Akyüz, K., Yüksel, S., Beken, S. ve Cunbur, M. (1958). Fuzûlî Türkçe divan. Ankara: İş Bankası, Türk Tarih Kurumu Basımevi. Ayan, H. (2014). Nesîmî hayatı, edebî kişiliği, eserleri ve Türkçe divanının tenkitli metni. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. Biltekin, H. (2003). Şeyhî dîvânı (inceleme-tenkitli metin-dizin). Doktora Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Biltekin, H. (2018). Şeyhî dîvânı. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. Erişim adresi: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/TR-215511/seyhi-divani.html (Erişim tarihi: 01.03.2019, saat: 21.35). Çelebi, A. H. (1939). Mevlâna hayatı – şahsiyeti – eserlerinden parçalar. [İstanbul]: Kanaat Kitabevi. Çıpan, M. (Ed.). (2012). Mevlânâ Celâleddîn Muhammed-dîvân-ı kebîr (tıpkıbasım) (1. Cilt). Ankara: T.C. PTT Genel Müdürlüğü Yayınları. Ergun, S. N. (1932). Mevlâna. İstanbul: Kanaat Kütüphanesi. Fürûzanfer, B. (1339). Kulliyât-ı Şems yâ dîvân-ı kebîr (5. Cilt). Tahran: İntişârât-ı Dânişgâh-ı Tehrân. Fürûzanfer, B. (2005). Mevlâna Celâleddin Feridun Nafiz Uzluk (Çev.). Konya: T.C. Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. Gölpınarlı, A. (1957). Mevlânâ Celâleddin dîvân-ı kebîr I (1. Cilt). İstanbul: Remzi Kitabevi. Gölpınarlı, A. (1992). Mevlânâ Celâleddin dîvân-ı kebîr II (2. Cilt). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Gönensay, H. T., Hamamizade, İ. ve Yücel H. Â. (1926). Türk edebiyatı numuneleri, menşelerden onuncu hicret asrına kadar (1. Cilt). İstanbul: Maarif Vekaleti Neşriyatından, Millî Matbaa. İsen, M. ve Kurnaz, C. (1990). Şeyhî divanı. Ankara: Akçağ Yayınları. Karahan, A. (1966). Kanuni Sultan Süleyman çağı şairlerinden Figanî ve divançesi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları. Karaismailoğlu, A. (2015). Dîvân-ı kebîr gazel dizini – yazma, basma ve çeviriler için karşılaştırmalı dizinler-. Ankara: Akçağ Yayınları. Mansuroğlu, M. (1954). Mevlânâ Celâleddin Rumî’de Türkçe beyit ve ibareler. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 207-220. Mazıoğlu, H. (2007). Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Türkçe şiirleri. Türk Dili-Dil ve Edebiyat Dergisi, XCIV/672, 811-822. Şafak, Y. (2009). Mevlânâ’ya atfedilen “yine gel...” rubâîsine dair. Tasavvuf-İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 24, 75-80. Tanrıkorur, C. (2005). Osmanlı dönemi Türk mûsikîsi (2. Baskı). İstanbul: Dergâh Yayınları. Tarlan, A. N. (1945). Hayâlî Bey dîvânı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları. Yaltkaya, M. Ş. (1934). Mevlânâ’da Türkçe kelimeler ve Türkçe şiirler. İstanbul: Remzi Kitaphanesi. Zülfe, Ö. (2009). Rahîkî [ö. 953/1546] ve şiirleri. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi/The Journal of Turkish Cultural Studies, 21, 171-198.